Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

“Cúng cả năm không bằng cúng rằm tháng Giêng?”

Vũ Xuân Bân | Thứ Sáu, 07/02/2020 14:51 GMT +7
Tết Nguyên tiêu bắt nguồn từ Trung Quốc, nhưng qua thời gian lại trở thành văn hóa tín ngưỡng của người Việt. Dân gian vẫn lưu truyền câu nói “Cúng cả năm không bằng cúng rằm tháng Giêng”. Việt Nam có nhiều ngày lễ, Tết. Vì sao người Việt lại coi trọng ngày rằm tháng Giêng đến vậy?
 
Mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng. Ảnh: Tin Tức
 
Ý nghĩa của Cúng rằm tháng Giêng
 
Rằm tháng Giêng (15 tháng Giêng âm lịch) hay còn gọi là Tết Nguyên Tiêu có nghĩa là đêm rằm đầu tiên của năm mới. “Nguyên” là thứ nhất, “tiêu” là đêm. Tết Nguyên Tiêu còn gọi là Tết Thượng Nguyên. Đây là rằm đầu tiên của năm mới theo lịch âm của người Việt. Vào ngày này, mọi nhà đều chuẩn bị làm lễ cúng rất tươm tất, chu đáo, với mong muốn cầu một năm mới bình an, may mắn. 
 
Tục xưa truyền lại, việc cúng lễ rằm tháng Giêng vào ngày chính Rằm (tức là 15 âm lịch) là tốt nhất. Theo quan niệm, ngày trăng sáng nhất cũng chính là ngày Đức Phật, thánh thần sẽ giáng lâm, gia ân độ trì chúng sinh. Vì vậy, mọi người thành tâm cầu khấn sẽ được như ý nguyện, cả năm bình an, may mắn.
 
Ngày rằm tháng Giêng cũng rơi vào mùa xuân, theo quan niệm dân gian, tượng trưng cho sự phát triển, sinh sôi. Bởi vậy, ngày này được người dân coi trọng, gửi gắm vào đó nhiều mong ước về một năm thuận hòa, sung túc.
 
Trong sách Cơ sở văn hóa Việt Nam, GS Trần Ngọc Thêm (Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2004) cho rằng không chỉ ngày đầu năm mà tháng đầu năm cũng đặc biệt quan trọng. Theo quan niệm của người Việt, phàm làm bất kỳ điều gì hễ đầu xuôi thì đuôi lọt. Thêm vào đó, tháng Giêng công việc ít (có quan niệm tháng Giêng là tháng ăn chơi) nên đây là tháng có nhiều Tết hơn hẳn các tháng khác (Tết Nguyên đán, Tết Nguyên tiêu).
 
Tết Nguyên Tiêu là một Tết nằm trong hệ thống Thượng - Trung - Hạ nguyên (rằm tháng Giêng, rằm tháng 7 và rằm tháng 10) với ý nghĩa tương ứng Tết hướng thiên cầu phúc - địa quan xá tội - thủy quan giải ách. Đối với người Việt, lễ rằm tháng Giêng là Tết muộn, bởi những gia đình khá giả tiếp tục ăn Tết và chơi mai, đào nở muộn. Đây cũng là dịp những người đau yếu, gia đình có tang ma được ăn Tết bù.
 
Tết Nguyên tiêu bắt đầu từ giữa đêm 14 (đêm trước Trăng Rằm) cho đến nửa đêm 15 tháng Giêng Âm lịch, bắt nguồn từ truyền thuyết mang ý nghĩa về sự đoàn tụ, đoàn viên gia đình.
 
Vào ngày này, các thành viên trong gia đình thường quây quần bên nhau, nấu ăn, hàn huyên nói chuyện, sau đó cùng thưởng trà, ăn bánh trôi nước và ngắm trăng.
 
Không chỉ là dịp để các thành viên quây quần bên nhau, ngày rằm tháng Giêng còn là dịp để người dân bày tỏ lòng thành kính đối với các vị thần, Phật, đối với gia tiên.
 
Đối với người Việt, lễ rằm tháng Giêng còn được gọi là “Tết muộn” vì diễn ra ngay sau Tết Nguyên Đán, là dịp để các gia đình không may có người thân bị ốm, có tang ma hay đi vắng vào vào đúng dịp Tết Nguyên Đán có cơ hội đoàn viên gia đình, được ăn Tết bù.
 
Theo nông lịch, rằm tháng Giêng cũng là khởi đầu cho vụ gieo trồng mới. Với quan niệm “đầu xuôi, đuôi lọt”, trước khi bắt đầu vào vụ mới, người dân thường làm lễ cầu, cúng.
 
Hiện nay cũng có quan niệm khác về ngày rằm tháng Giêng, cho rằng đây là ngày Vía Phật. Người theo đạo Phật có câu: “Lễ Phật cả năm không bằng đi lễ ngày Rằm tháng Giêng”.
 
Đối với những người theo đạo Phật, trừ ngày mùng 1 Tết thì đây là ngày lễ đầu tiên và quan trọng trong năm. Họ lên chùa thắp nén nhang, cầu xin mọi sự may mắn.
 
Bên cạnh đó, vào rằm tháng Giêng, nhiều nơi trên cả nước cũng tổ chức lễ hội linh đình, để tưởng nhớ công ơn của vị thành hoàng, những người có công, cầu một năm mới bình an, may mắn.
 
Theo chuyên gia phong thủy Tuấn Kiệt, cúng Rằm tháng Giêng vào ngày chính rằm - 15 tháng Giêng là tốt nhất và nên cúng vào buổi sáng. 
 
Tuy nhiên, do điều kiện cuộc sống, hiện nay mỗi gia đình lại tùy biến linh động việc cúng vào các ngày, giờ khác nhau. Họ quan niệm rằng, việc thờ cúng chỉ cần thể hiện tinh thần chung là tấm lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, ông bà, thần Phật.
 
Năm Canh Tý 2020, Tết Nguyên tiêu là ngày 15 tháng Giêng Âm lịch cũng tức là thứ 7 ngày 8 tháng 2 Dương lịch. Đây là ngày Tân Tỵ, ngũ hành Kim, ngày Hoàng đạo.
 
Nghi lễ cúng nên diễn ra vào buổi sáng sớm hoặc lúc chính Ngọ.
 
Tuy nhiên, việc cúng rằm tháng giêng không phải ai cũng có đủ điều kiện để có thể cúng đúng lịch. Vì vậy, theo các chuyên gia, tùy theo hoàn cảnh gia đình, sắp xếp có thể tiến hành vào khoảng thời gian thích hợp trong 2 ngày là ngày 14 hay 15 âm lịch.
 
Gợi ý mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng
 
Khi thực hiện cúng rằm tháng Giêng, thông thường các gia đình thường chuyển bị mâm cỗ với những món ăn quen thuộc, tùy theo từng vùng miền như xôi gấc, hoa quả, gà luộc, chân giò và đặc biệt là không thể thiếu bánh trôi, chay với mong muốn mang đến một năm mới mọi sự trôi chảy, thuận lợi. 
 
Theo các chuyên gia ẩm thực, tùy vào điều kiện kinh tế hay phong tục tập quán, mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng mỗi gia đình chuẩn bị lại khác nhau.
 
Món quan trọng nhất trong mâm cỗ cúng rằm tháng Giêng là gà trống - được coi là vật cúng tế linh thiêng.
 
Vì vậy khi chọn gà cần chọn gà mã đẹp, mào cờ tức là mào to và đỏ chót, gà phải là gà chưa đạp mái (gà trống hoa) hoặc gà trống thiến với ý nghĩa khỏe mạnh và tinh khiết, có lông màu lửa, đuôi đẹp, ức vươn lên, cựa mới nhú, lườn không nhọn để khi luộc lên con gà sẽ có tướng đẹp.
 
Thứ hai là về bánh chưng tượng trưng cho sự vuông tròn của trời đất.
 
Thứ ba là xôi gấc có màu đỏ tượng trưng cho sự may mắn trong năm mới cho gia chủ.
 
Ngoài ba món trên, trong mâm cỗ cũng cần có món chân giò bó luộc, dưa món, chè kho... Mâm cỗ nên có vị mặn của nước chấm, vị cay của ớt, vị chua của đĩa dưa hành và vị ngọt của chè kho.
 
Tuy nhiên các bà nội trợ có thể tùy nghi biến tấu sao cho mâm cỗ gia đình phong phú, phù hợp với khẩu vị riêng của gia đình. 
 
Ngoài ra, người làm cỗ cũng có thể làm các món có tính mát, dễ ăn, sau khoảng thời gian bổ sung quá nhiều bánh chưng, giò chả, đồ xào mỡ dịp Tết Nguyên Đán. Đó là các món cá hấp, cá nấu riêu kèm thêm rau sống. 
 
Các đầu bếp cũng có thể trổ tài với món cuốn như cuốn thang, cuốn bỗng, hành cuốn củ quả… hoặc món thịt lợn luộc cuốn kèm thêm khế, rau thơm, lạc rang, chuối xanh...
 
Mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng không nhất thiết phải sắm sửa mâm cao cỗ đầy. Với những gia đình không có điều kiện về thời gian, kinh tế thì "tùy tiền biện lễ", có thể dâng cúng đĩa xôi gấc hoặc bánh chưng cùng với một khoanh giò, mong một năm đầu xuôi đuôi lọt, mọi sự hanh thông.
 
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất của việc cúng rằm tháng Giêng vẫn là cái tâm, là lòng thành mỗi người hướng tới Trời Phật, tổ tiên.
 
Văn khấn thần linh, gia tiên rằm tháng Giêng 2020 chuẩn truyền thống
 
 Văn khấn thần linh, gia tiên Rằm tháng Giêng 2020 (bài cúng rằm tháng giêng) là lời nguyện cầu, mong ước của gia chủ trong năm mới được bình an, may mắn, khang thái.
 
Bài Văn khấn thần linh, gia tiên Rằm tháng Giêng được Tờ Danviet.vn 5/2/2020 giới thiệu dưới đây trích theo Thượng tọa Thích Viên Thành trong Tập Văn khấn Nôm truyền thống – Nhà xuất bản Thanh Hóa.
 
Văn khấn Gia tiên rằm tháng Giêng*
 
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
 
Kính lạy:
 
Hoàng Thiên hậu Thổ chư vị Tôn thần.
 
Ngài bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ Địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.
 
Tổ tiên, Hiển khảo, Hiển tỷ, chư vị Hương linh (nếu bố, mẹ còn sống thay bằng Tổ khảo, Tổ tỷ).
 
Hôm nay là ngày:………………………………
 
Gặp tiết Nguyên tiêu, tín chủ con cảm nghĩ thâm ân trời đất, chư vị tôn thần, nhờ đức cù lao tiên tổ, mỗi niệm không quên. Do đó chúng con sắm sanh lễ vật, sửa sang hương đăng, trần thiết trà quả dâng lên trước án.
 
Chúng con kính mời:
 
Ngài bản cảnh Thành hoàng Chư vị Đại vương.
 
Ngài Bản xứ thần linh Thổ Địa.
 
Ngài Bản gia Táo quân, Ngũ phương, Long mạch, Tài thần.
 
Cúi xin giáng lâm trước án chứng giám lòng thành thụ hưởng lễ vật.
 
Chúng con kính mời các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, chư vị Hương linh Gia tiên nội ngoại trong họ, cúi xin thương xót con cháu giáng về linh sàng, chứng giám tâm thành thụ hưởng lễ vật.
 
Tín chủ con lại kính mời các vị vong linh, tiền chủ hậy chủ ở trong nhà này, đất này đồng lâm án tiền, đồng lai hâm hưởng, độ cho chúng con thân cung khang khái, bản mệnh bình an. Bốn mùa không hạn ách nào xâm, tám tiết hưởng vinh quan thịnh vượng.
Dãi tấm lòng thành cúi xin chứng giám!
 
Cấn cáo!
-----------------------
*Văn khấn thần linh, gia tiên rằm tháng Giêng 2020 mang tính chất tham khảo.
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}