Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài Viết:

 

Âm nhạc dân gian xứ Thanh - Một kho tàng cần khai thác

Trần Thanh Huyền (Thanh Hóa) | Thứ Sáu, 16/05/2014 23:51 GMT +7
   Dân ca xứ Thanh là sản phẩm, là thành quả sáng tạo của nhiều thế hệ, bắt nguồn từ thực tiễn lao động và đời sống tín ngưỡng, tập tục của mỗi vùng dân cư, đã góp phần hình thành nên nhiều trung tâm dân ca, dân vũ khác nhau.

Vùng lưu vực sông Mã có hò sông Mã - một loại hình dân ca sông nước độc đáo; Vùng Đông Sơn - cái nôi của những trò diễn, diễn xướng; Vùng Thọ Xuân có múa hát Xuân Phả, hát cửa đình mang nhiều ảnh hưởng sinh hoạt tế lễ vua chúa; Vùng Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Quảng Xương, Thiệu Hóa, Yên Định… có hát ghẹo, trống quân, tuồng, chèo, trò diễn dân gian về nghề biển, làng nghề… Vùng Trung du nối liền châu thổ đồng bằng Thanh Hóa với châu thổ đồng bằng Nghệ An có hát khúc (hát ru) Tĩnh Gia. Miền núi Thanh Hóa có nhiều dân tộc, mỗi dân tộc đều có lề lối hát và ngôn từ riêng của dân tộc mình, như: xường của người Mường, khặp của người Thái và hát giao duyên của các dân tộc Mông, Khơ Mú, Thổ, Dao... Những vùng dân ca trên lại gắn với chính các tuyến, điểm khu du lịch của tỉnh Thanh Hoá theo quy hoạch trong chiến lược phát triển du lịch tỉnh Thanh hoá giai đoạn 2010-2020, đó chính là yếu tố cấu thành sức hấp dẫn cho du lịch Thanh Hoá.

Căn cứ hệ thống các điểm, tuyến, khu du loch trong dự án “Điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Thanh Hóa giai đoạn đến năm 2020” của Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch, cúng tôi xin nêu moat vài loại hình âm nhạc dân gian tiêu biểu có thể áp dụng đưa vào hoạt động kinh doanh trên moat số điểm, tuyến và khu du lịch ở Thanh Hóa.

1.Tuyến thành phố Thanh Hoá - Sầm Sơn

  Ngoài việc tham quan danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử văn hoá như: Hàm Rồng, Nam Ngạn, di tích khảo cổ Đông Sơn, đền thờ Trần Khát Chân, đền Độc Cước, đền Cô Tiên, hòn Trống Mái... tắm biển Sầm Sơn và dịch vụ mua sắm... du khách còn được thưởng thức các loại hình nghệ thuật dân gian như: hát ca trù (còn gọi là ca công), hát văn, dân ca Đông Anh, tuồng, Chèo... tại các khách sạn hoặc các tụ điểm sinh hoạt văn hoá vào các buổi tối ở thành phố Thanh Hoá. Riêng ở Sầm Sơn còn có các điệu hò biển, hò đối đáp... Nếu đến đúng dịp lễ hội đền Độc Cước (tổ chức vào 13 tháng 5 âm lịch), du khách sẽ được tham gia cuộc thi làm cỗ bánh chưng, bánh dày trong lễ cầu mưa rất thú vị.

    Đặc biệt, khu vực Hàm Rồng được xem là một trong những không gian văn hóa của xứ Thanh có hội tụ đủ tính khu biệt cũng như sự đa dạng và nét đặc trưng riêng. Nếu đặt Hàm Rồng trong nền cảnh các vùng văn hóa của Thanh Hóa, chúng ta mới thấy rõ vị trí cũng như sự đóng góp của nó trong dòng chảy văn hóa xứ Thanh nói riêng, dòng chảy văn hóa Việt Nam nói chung. Trong các thành tố hợp thành không gian văn hóa Hàm Rồng phải kể đến các loại hình âm nhạc truyền thống, mà hò sông Mã là loại hình nghệ thuật mang đậm nét đặc trưng vùng sông Mã.

   Hò sông Mã được sinh ra từ nghề đò dọc trên sông Mã của người dân lao động xưa, do các trai đò vừa chèo đò vừa hát để làm vui lòng khách cùng đồng hành trên thuyền, đồng thời cũng để khích lệ tinh thần lao động của chính mình trong công việc nặng nhọc này. Điều đáng chú ý là trong suốt cuộc hành trình, khách đò chỉ cần nằm trong khoang, lắng nghe lời ca của các điệu hò cũng biết con đò đã đi đến đâu, về đâu. Như vậy, nếu khu du lịch Hàm Rồng tổ chức được các đội hò mô phỏng lại cuộc hành trình đò dọc trên dòng sông Mã bằng những điệu hò và vũ đạo chèo chống, thì loại hình nghệ thuật này chắc chắn sẽ làm tăng sự hấp dẫn cho du khách trong cả tuyến du lịch.

2. Tuyến thành phố Thanh Hoá - Quảng Xương - Nông Cống - Bến En

    Từ thành phố Thanh Hóa qua huyện Nông Cống, du khách sẽ được thưởng thức nghệ thuật hát chèo thờ ở làng Mưng, xã Trung Thành. Chèo thờ làng Mưng gồm ba loại: Chèo cạn, Chèo thờchèo đua. Chèo cạn là loại hình hát Chèo chải tiêu biểu và phổ biến ở Thanh Hóa; Chèo thờ (hay trò hát thờ) - một loại hình nghệ thuật sân khấu mang tính tổng hợp với nhiều phương tiện biểu hiện khác nhau; Chèo đua là loại hình nghệ thuật vừa đua thuyền vừa hò trên sông Lãng, tạo không khí sôi động trong khi đua thuyền. Ngoài ra, nếu có thời gian du ngoạn ven sông, du khách sẽ được thưởng thức những điệu hò đối đáp giao duyên trên bến, dưới thuyền với lời ca hóm hỉnh, trữ tình của các nam thanh nữ tú vùng sông nước.

    Đến Bến En, ngoài chiêm ngưỡng “Vịnh Hạ Long thu nhỏ” của núi rừng Như Xuân xứ Thanh, du khách còn được thưởng thức đêm khua luống với những tiết tấu rộn rã hoà trong tiếng khèn, tiếng khặp giao duyên ngọt ngào của các chàng trai, cô gái xinh tươi trong trang phục người Thái. Nghe câu hát đối đáp, hát trống chiêng giao duyên mặn nồng tình ái; nghe câu đồng dao Bông bê tầm phèo, Túp mí ti páng pạng ngộ nghĩnh, hóm hỉnh; nghe câu hát ru Chậm đó ho êm dịu nồng ấm của các chàng trai cô gái duyên dáng trong tà áo dân tộc Thổ và cùng được uống rượu cần, hát dân ca đến thâu đêm.

3. Tuyến  thành phố Thanh Hóa – Am Tiên – Lam Kinh

   Đây là tuyến du lịch tâm linh chủ yếu dành cho khách đi vãn cảnh các đền, chùa, di tích lịch sử, văn hoá. Qua huyện Đông Sơn – cái nôi của những trò diễn, diễn xướng dân gian độc đáo, du khách sẽ được nghe những làn điệu dân ca trong diễn xướng Múa đèn, trò Tiên Cuội, trò Trống Mõ...; Qua huyện Triệu Sơn - nơi có tiếng cồng ngàn Nưa hùng tráng thời Bà Triệu cưỡi voi đi đánh giặc thuở nào; Lên Phủ Na, Am Tiên, du khách sẽ được thưởng ngoạn phong cảnh hùng vĩ của núi rừng và thưởng thức những làn điệu hát Văn rộn rã, linh thiêng trong không gian mây núi bao la của Am Tiên huyền bí.

    Đến nghỉ tại huyện Thọ Xuân, du khách sẽ được xem một chương trình nghệ thuật dân gian nổi tiếng của làng Xuân Phả, xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân: trò Xuân Phả (gồm năm trò có hát, múa). Du khách sẽ được thưởng thức nét đặc sắc trong trang phục và hoá trang bằng mặt nạ với những động tác phóng khoáng, được thể hiện qua nhiều động tác múa, tuyến múa, đội hình múa duyên dáng, tinh tế, kín đáo nhưng cũng rất mạnh mẽ của người Việt. Trò Xuân Phả có bóng dáng của các điệu múa ‘‘Chư hầu lai triều’’, ‘‘Bình Ngô phá trận’’ nên sẽ giúp du khách nhớ lại một thời oanh liệt của triều Lê Thánh Tông xưa.

    Nếu du khách thích hát giao duyên, xin mời ra bờ sông Chu, nơi có những câu hò trữ tình của các đôi trai gái hai bên bờ sông đối đáp vọng sang, chắc chắn bước chân du khách sẽ bịn rịn không muốn về!

4. Tuyến thành phố Thanh Hoá – Hậu Lộc – Nga Sơn

  Từ thành phố Thanh Hoá đến Hậu lộc trên đường quốc lộ 1A vào thăm đền Bà Triệu. Nếu trong dịp lễ hội, du khách sẽ được thưởng thức những làn điệu hát văn rộn ràng, những “màn” rước “kiệu bay” độc đáo. Đến Nga Sơn vào động Từ Thức, du khách có thể tìm đường lên tiên hỏi nàng Giáng Hương có còn vương vấn bụi trần để cùng thưởng thức những làn điệu hát đúm, hát trống quân giao duyên tình tứ, những câu hò biển, những nhịp điệu hát trống vả rộn rã với lời ca chúc tụng du khách an khang, thịnh vượng...

5. Tuyến thành phố Thanh Hoá – Vĩnh Lộc – Cẩm Thuỷ - Bá Thước – Quan Sơn

   Qua huyện Vĩnh Lộc, du khách sẽ được chiêm ngưỡng kỳ tích thành đá của thời Nhà Hồ uy nghi, bề thế và xem Múa đèn, hát chèo chải, hát văn… ca ngợi công đức của các vị thánh thần - những người có công bảo vệ quê hương đất nước, lo cho dân ấm no, hạnh phúc.

    Đến huyện Cẩm Thuỷ khám phá suối cá Cẩm Lương - một cảnh quan thiên nhiên kỳ thú chứa trong lòng nó bao huyền thoại.

   Qua huyện Bá Thước, du khách sẽ đến với những làng, bản người dân tộc Mường, Thái, đến hang mái Đá Điều ở làng Tráng ngắm những thành quả tuyệt tác mà thiên nhiên đã tạo nên. Nếu nghỉ đêm lại thị tấn Cành Nàng, du khách sẽ được thưởng thức những điệu Xường, điệu Khặp đằm thắm của các chàng trai, cô gái Mường, Thái hát đối đáp giao duyên thâu đêm, mà tiêu biểu là diễn xướng “Cài hoa đan trái” của dân tộc Mường, diễn xướng ‘‘Kin chiêng boóc mạy’’ của dân tộc Thái. Những lời ca hoà trong âm thanh rộn ràng, trầm hùng của tiếng cồng, tiếng chiêng, tiếng khèn, tiếng khua luống nơi núi rừng như níu kéo bước chân du khách.

    Điểm cuối cùng của tuyến này là huyện Quan Sơn – một huyện vùng cao biên giới tiếp giáp với nước bạn Lào. Đến đây, du khách có thể đi chợ vùng biên mua những đặc sản như măng, những nông sản, hoa quả bốn mùa của hai nước Việt - Lào. Hoặc lội qua dòng suối Xia nước trong vắt, vào thăm những hang động kỳ thú trong lòng núi Pha Dua, chiêm ngưỡng các nhũ đá như những hình người, hình thú đang nhảy múa, để được về với những cảm xúc hoang sơ của núi rừng đại ngàn. Đặc biệt, du khách có thể ngắm nhìn lên đỉnh Pha Dua bồng bềnh mây gió, nghe tiếng khèn dìu dặt của các chàng trai quyện bên tiếng khặp ngọt ngào, điệu xòe duyên giáng của các cô gái Thái kể về câu chuyện tình thuở xa xưa của chàng trai Mường Xia và cô gái Mường Mìn, do hủ tục phong kiến mà Tạo Mường hai bên ngăn cấm không cho họ lấy nhau, buồn quá, đôi trai gái bay lên trời biến thành mây trắng, mây hồng để được quyện bên nhau suốt đời trên đỉnh núi Pha Dua hùng vĩ.
*
    Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị các loại hình nghệ thuật truyền thống nói chung, âm nhạc dân gian nói riêng nhằm góp phần phát triển kinh tế - xã hội là những đòi hỏi cấp bách của cuộc sống. Tiềm năng âm nhạc dân gian xứ Thanh rất phong phú và đa dạng, điều này không thể phủ nhận, nhiệm vụ của chúng ta là phải làm cho nó trở thành “sản phẩm hàng hoá đặc biệt” và là nguồn lực phát triển văn hoá, du lịch để thu hút đông đảo du khách, góp phần tăng nguồn thu cho người dân, nguồn ngân sách cho địa phương và tỉnh.

   Song, đưa âm nhạc dân gian vào phục vụ khách du lịch không phải là ‘‘có sao làm vậy’’ mà chúng ta phải biết chọn lọc và vận dụng sáng tạo trong công tác tổ chức và biểu diễn, điều đó sẽ tạo được sức hấp dẫn cho du khách nhưng vẫn giữ được bản sắc dân tộc./. 

 
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}