Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Văn nghệ sỹ:

 

Antonin Dvorák, nhà soạn nhạc đại tài người Czech

Chu Mạnh Cường | Thứ Tư, 09/10/2013 12:33 GMT +7
 
JPEG - 21.5 kb
Antonin Dvorak (1841-1904)

Nếu hỏi nhạc sĩ nào là người có ảnh hưởng lớn nhất cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 ở Czech, xin thưa đó là Antonin Dvorák. Những sáng tác của ông cho đến nay vẫn là tuyệt tác bất hủ, không những thế còn vượt thời gian, không gian để đi vào vũ trụ bao la. Nhạc sĩ sinh ngày 8 tháng 9 năm 1841 trong một gia đình trung lưu tại thị trấn Nelahozeves, cha là Frantisek Dvorák - một chủ quán ăn song rất giỏi đàn zither và là người đã truyền thụ cho ông những kinh nghiệm về nhạc lý. Người chú Jan Krtitel cũng là một tay chơi violin cừ khôi. Và sau này nhiều anh chị em trong họ hàng cũng nổi tiếng về âm nhạc. Điều đó đã nuôi nấng giấc mơ làm nhạc sĩ của Antonin Dvorák.

Lúc đầu, gia đình ông khá giả, song vì cha mẹ sinh thêm tám người em nên rơi vào cảnh nghèo thuộc tầng lớp lao động bậc thấp của xã hội. Tuy nhiên, cha mẹ cũng cố gắng để ông học đàn. Năm 13 tuổi, Antonin Dvorák rời Nelahozeves tới Zlonice. Tại đây, ông đã học violin, piano, organ và tham gia hát trong giàn đồng ca của trường. Năm 16 tuổi, tài năng âm nhạc phát tiết. Thấy năng khiếu của cậu học trò nhỏ, giáo viên dạy nhạc Antonin Liehmann đ• giới thiệu ông đến Prague học sáng tác.

Antonin Dvorák tá túc ở nhà một người thân. Bấy giờ, ông chưa có một nhạc cụ nào và phải học nhờ đàn dương cầm của gia đình người bạn Karel Bendl. May hơn nữa, ông cũng được gia đình này cho mượn thư viện sách nhạc và nhờ thế kiến thức nâng cao rõ rệt. Ngay năm đầu, ông đã được hội Cecilia mời chơi trong giàn hòa tấu, rồi tự thân đi kiếm sống. Năm 1859 ra trường, ông đã ở lại Prague lập nghiệp chơi viola cho ban nhạc Komzák và năm 1868 ký hợp đồng làm việc chính thức với nhà hát Prague. Ngay buổi đầu ra mắt, các đồng nghiệp đã phải kinh ngạc trước tài năng của Antonin Dvorák, họ không ngờ rằng chàng trai trẻ với mái tóc rối bù chơi taciturn viola lại có thể biết sáng tác và tự mình biểu diễn vô cùng điêu luyện trước công chúng.

Năm 1873, Antonin Dvorák đã có thành công đầu tiên khi một trong các sáng tác đầu tay của ông bài hát Thánh ca dựa trên bài thơ Những người thừa kế của ngọn núi trắng, được chọn hát trong giàn đồng ca Hlahol do người bạn Karel Bendl đảm trách. Cùng năm, ông lập gia đình với bà Anna Cermáková. Mấy năm đầu, hai vợ chồng sống rất nghèo khổ, ba người con đầu đều chết vì bệnh tật. Cùng lúc, ai đó đã ăn cắp tuyệt phẩm Stabat Mater của ông. Cuộc đời của nhạc sĩ chỉ bước ngoặt sang một trang mới tốt đẹp vào năm 1878 khi cô con gái Otylie chào đời, và sau này lấy một nhạc sĩ nổi tiếng nhất của Czech là Josef Suk. Cùng với việc sinh con gái, ông cũng giành được thành công quốc tế, đó là nhà xuất bản Fritz Simrock của Berlin Đức đã in bản nhạc duet Moravia của ông, và còn kèm theo nhiều lời khen của nhà phê bình Johannes Brahms một nhân vật nổi tiếng bấy giờ và đang là giám khảo cho cuộc thi nhạc sĩ triển vọng do Bộ văn hóa áo tổ chức, ông đã năm lần gửi tác phẩm đến đây và cả năm lần đều đoạt giải cao.

Các thập niên sau, ông sáng tác được rất nhiều, và mở ra thời đại Slavo của riêng mình, với nhiều tuyệt phẩm như Những điệu nhảy Slavo, Raphsody Slavo, Tứ tấu nốt mi trưởng giáng dành cho đàn dây và Dimitrij...

Cho tới các năm 1880, danh tiếng của ông đã lan tới Anh, Mỹ và Australia. Từ năm 1884, ông thường xuyên viết nhạc cho liên hoan âm nhạc ở Birningham và Leeds Anh, một số tác phẩm tiêu biểu như Chiếc áo cưới, St Ludmila và Cầu siêu. Do được nước Anh đón tiếp trọng thị, ông đã đổi tên Bản giao hưởng thứ tám thành Bản giao hưởng Anh, và sau đó còn tám lần đến Anh. Đại học Cambridge Anh đã phong ông là tiến sĩ danh dự; đại học C-harles ở Prague cũng vậy. Ông trở thành hội viên danh dự của viện Khoa học và Mỹ thuật Franz Josef, đồng thời được hoàng đế phong tặng danh hiệu Vương miện sắt loại ba...

Từ năm 1890, nhạc sĩ bắt đầu đào tạo một số tài năng trẻ về âm nhạc trong đó có Josef Suk về sau là con rể, Oskar Nedbal, Výtezslav Novák. Ông được mời sang Mỹ làm giám đốc nhà hát quốc gia New York. Trong lần tới Mỹ vào đúng dịp kỷ niệm năm thứ 400 phát kiến của Christopher Columbus về châu Mỹ, ông đã sáng tác bản Tân thế giới. Rồi tứ tấu nốt Fa trưởng dành cho đàn dây lần thứ 12 còn gọi là bản Người Mỹ và bản Giao hưởng thứ chín nốt mi thứ về sau gọi là Từ New York. ấn tượng trước những tâm hồn Mỹ Phi, ông đã viết nhiều bài thánh ca, và hoàn chỉnh tác phẩm opera thứ 100 gọi tắt là bản sonatin cho đàn violin và dương cầm đề tặng sáu người con.

Do nhớ nhà, tài chính eo hẹp, các con còn nhỏ ông quyết định về nước vào mùa thu năm 1895. Nhạc sĩ Johannes Brahms khi ấy có nhã ý mời ông tới sống ở Vienna song ông từ chối. Ông đã tới Vienna cảm ơn và tặng cho nhà thờ một cây đàn organ mới.

Khi trở về Czech, ông đã cho ra đời những bản ballad lãng mạn như Vodník Yêu tinh nước, Polednice Phù thủy đêm, Zlat Kolovrat Chiếc xa quay vàng và Holoubek Chim cu dại. Ông cũng viết nhiều chủ đề thần thoại về opera như Kate và con quỷ, Rusalka và cuối cùng là Armida. Ông một lần nữa được mời là giám đốc nhà hát Prague và thành viên của nghị viện Bohemia. Sau nhiều năm ốm bệnh và mệt mỏi bởi những đợt tập dượt của buổi biểu diễn đầu tiên cho vở Armida, ông đã qua đời ngày 1 tháng 5 năm 1904 và an nghỉ tại nghĩa trang Vysehrad Prague.

Những bản nhạc của Antonin Dvorák không chỉ xuất hiện trên khắp bề mặt hành tinh mà còn vọng lên các vì sao. 65 năm sau ngày ông mất, vào năm 1969, hai nhà du hành Buzz Aldrin và Neil Amstrong người Mỹ đã chơi bản Tân Thế giới trên chiếc du thuyền Apollo 11 trước khi bước ra ngoài trở thành người đầu tiên đi trên mặt trăng. Và sau khi khoa học phát hiện ra hành tinh mới số 2055 trong hệ mặt trời vào năm 1974 cũng đ• đặt tên nó là Dvorák.

Cho tới nay, vẫn còn ít người biết đến bốn nhạc phẩm Những bài thơ giàu nhạc điệu viết năm 1896 vào cuối đời của nhạc sĩ. Đó là Yêu tinh nước, Chiếc xa quay vàng, Phù thủy đêm và Chim cu dại. Những cái tên đẹp như vậy song lại dựa trên những bài thơ cực kỳ khủng khiếp của nhà thơ Czech Karel Jaromír Erben thế kỷ 19 và là thần tượng của văn học Czech. Nhạc phẩm Chim cu dại mở đầu với một đám tang và hình ảnh người quả phụ bước sau cỗ áo quan. Bà này đã đầu độc chồng cũ để lấy chồng mới. Vì nỗi oan ức mà trên ngôi mộ người chồng bỗng mọc lên một cây to và xuất hiện một con chim cu dại đến đậu trên cành. Hàng ngày, nó tìm về nhà và hôm nào cũng gáy cu cu khiến bà vợ phát điên rồi cũng tự tử.

Phù thủy đêm kể về một bà mẹ đã dọa đứa con trai duy nhất nếu nó không thôi khóc thì mụ phù thủy đêm sẽ đến bắt đi. Không ngờ mụ phù thủy đêm tới thật, quá sợ h•i bà mẹ đã ra sức bảo vệ đứa con, song vẫn làm nó bị ngạt thở. Khi người bố trở về thì thấy đứa con đang nằm trong gối tay của bà mẹ.

Chiếc xa quay vàng lại về một người dì ghẻ giết chết con chồng để bảo vệ hạnh phúc của con đẻ trong ngày cưới. Khi bà ta quay chiếc xa, người con chồng đã hiện lên trong từng sợi chỉ bằng vàng và cuối cùng đã khiến chiếc xa quay đâm chết dì ghẻ.

Song ghê gớm nhất có lẽ là Yêu tinh nước. Một con yêu tinh yêu một cô gái sống với mẹ ở ven hồ mà nó sống. Nó bắt cóc cô gái, và họ đã có một đứa con. Cô gái sầu não quá khiến con yêu tinh phải cho về thăm nhà. Trong lần cuối cùng cho về thăm nhà, nó dự cảm cô gái sẽ không quay lại chung sống với nó nữa nên giao hẹn phải giữ kín câu chuyện và để đứa con làm tin. Thế nhưng cô gái đã nói thật với bà mẹ. Con yêu tinh lén theo sau vội vã xin vào nhà, nhưng hai người nhất định không cho vào. Ngay sau đó họ nghe thấy tiếng ngã uỵch trước cửa và khi ra mở cửa thì thấy đứa bé đã nằm chết trên mặt đất từ bao giờ, và bố đứa trẻ đã chặt lấy cái đầu chỉ để lại cái thân xác. Đây là bốn tác phẩm hiếm có, chỉ tới năm 2004 mới được ghi âm bởi đạo diễn Simon Rattle và giàn nhạc Berlin.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}