Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

Cần hiểu đúng và thực hiện đầy đủ 2 tiêu chí về Văn hóa trong Xây dựng Nông thôn Mới

Thứ Hai, 12/01/2015 16:54 GMT +7
 TS. Phạm Lan Oanh
 

Trong bối cảnh nền kinh tế nước ta chủ yếu là nông nghiệp, với 80% dân số làm nghề nông, gần 70% dân số sống ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, việc phát triển kinh té nông thôn, nâng cao đời sống của người nông dân được Đảng ta xác định là yếu tố quan trọng nhất để bảo đảm cho sự phát triển bền vững đất nước. Nhằm cụ thể hóa Nghị quyết của Hội nghị BCH Trung ương lần thứ 7, khóa X về Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn, ngày 4/6/2010 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/2010/QĐ- TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng Nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 và Quyết định số 491/2010/QĐ-TTg ngày 16/4/2010 về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới. 

 
Xây dựng Nông Thôn Mới (NTM) là một chủ trương / chính sách lớn của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng nông thôn nước ta có kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo qui hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Như vậy có thể thấy, xây dựng Nông thôn mới là chương trình tổng hợp về chính trị, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng, được thực hiện theo nguyên tắc “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, hướng dẫn, hỗ trợ; cả hệ thống chính trị tham gia, người dân thực hiện”. Nông thôn Mới ở nước ta trong giai đoạn 2010-2020 có các đặc trưng: 1 / Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; 2/ Nông thôn phát triển theo qui hoạch, cơ cấu hạ tầng, kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; 3/ Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; 4/ An ninh tốt, quản lý dân chủ; 5/ Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao.
 
Để đạt được các mục tiêu trên đây, Chương trình Xây dựng NTM đề ra 5 nhóm công việc (là: Qui hoạch, Hạ tầng kinh tế - xã hội, Kinh tế và tổ chức sản xuất, Văn hóa – xã hội – Môi trường, Hệ thống chính trị), với 19 tiêu chí đánh giá rất cụ thể (là: 1. Qui hoạch / 2. Giao thông /3. Thủy lợi /4. Điện / 5. Trường học / 6. Cơ sở vật chất văn hóa / 7. Chợ / 8. Bưu điện / 9. Nhà ở dân cư / 10. Thu nhập / 11. Tỷ lệ hộ nghèo / 12. Cơ cấu lao động / 13. Hình thức tổ chức sản xuất / 14. Giáo dục /  15. Y tế / 16. Văn hóa / 17. Môi trường  / 18. Hệ thống tổ chức chính trị - xã hội vững mạnh / 19. An ninh, trật tự xã hội).
 
Như vậy, trong Chương trình Xây dựng NTM, Văn hóa là 1/ 5 nội dung/nhóm công việc phải làm. Nhóm công việc thuộc phạm trù Văn hóa được qui vào 2 tiêu chí (cùng với 17 tiêu chí khác) để đánh giá một địa phương có đạt tiêu chuẩn Nông Thôn Mới hay không, là: “Cơ sở vật chất văn hóa” (thứ 6), và “Văn hóa” (thứ 16).
 
“Cơ sở vật chất văn hóa” gồm những công trình gì, chức năng của nó ra sao, tiêu chuẩn xây dựng hững công trình đó như thế nào,…?  “Văn hóa” là gì? Song, trong Chương trình Xây dựng NTM lại không đưa ra nội hàm của hai khái niệm ấy, và cũng không đưa ra những hướng dẫn thực hiện cụ thể những việc gì. Trong một số sách hướng dẫn thực hiện Chương trình Xây dựng nông thôn mới (như cuốn “Hỏi – Đáp về Xây dựng Nông thôn mới” của Nxb Chính trị quốc gia) tuy có đưa ra những hướng dẫn thực hiện 2 tiêu chí trên, nhưng không đầy đủ; thất vọng hơn là cuốn sách tuyệt nhiên không nói gì đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa (DSVH) truyền thống trong xây dựng NTM. Những khiếm khuyết trên đã gây không ít khó khăn cho các địa phương khi triển khai thực hiện 2 tiêu chí này. Để góp phần giải quyết khó khăn trên, theo tôi, cần phải hiểu đúng và thực hiện đầy đủ 2 tiêu chí về Văn hóa, như sau:
 
1.    Về khái niệm “Cơ sở vật chất văn hóa”
    
Tiêu chí  xây dựng “Cơ sở vật chất văn hóa” phải hiểu là xây dựng các thiết chế văn hóa mới ở nông thôn. Đó là: Nhà Văn hóa xã, Nhà văn hóa thôn, Khu thể thao xã, Khu thể thao thôn, Bưu điện và điểm Internet (một thời gian dài có “Bưu điện – Văn hóa xã”), Trung tâm văn hóa - thể thao xã.
 
- Nhà văn hóa - khu thể thao thôn thuộc hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao cơ sở của cả nước; do Chủ tịch UBND xã quyết định thành lập, lãnh đạo toàn diện; Trưởng thôn trực tiếp quản lý; chịu sự hướng dẫn về nghiệp vụ của Trung tâm Văn hóa -Thể thao cấp trên. Chức năng của Nhà văn hóa - khu thể thao thôn: Góp phần tuyên truyền, phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức khoa học, kỹ thuật; giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, nếp sống văn hóa lành mạnh trên địa bàn thôn. Nơi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân, góp phần xây dựng NTM. Nơi tổ chức hội họp, học tập cộng đồng và các sinh hoạt khác ở thôn.
 
- Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã có chức năng: là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa – thể thao và học tập cộng đồng xã, bao gồm: Nhà văn hóa đa năng (hội trường, phòng chức năng, phòng tập, các công trình phụ trợ và các dụng cụ, trang thiết bị tương ứng theo qui định), sân thể thao phổ thông (có: sân bóng đá, sân bóng chuyền, các sân  nhảy cao, nhảy xa, đẩy tạ và tổ chức các môn thể thao dân tộc của địa phương). Trung tâm Văn hóa – Thể thao xã phải đạt các yêu cầu sau đây:
 
+ Diện tích đất qui hoạch (không tính diện tích sân vận động) tối thiểu là 2.500m2.
+ Hội trường văn hóa đa năng với qui mô tối thiểu 250 chỗ ngồi. Phải có đủ 5 phòng chức năng: Phòng hành chính; phòng thông tin; phòng đọc sách , báo; phòng truyền thanh và câu lạc bộ.
+ Phòng tập thể thao đơn giản để huấn luyện, giảng dạy và tổ chức thi đấu thể thao có diện tích 38m x18m. 
+ Có đủ các công trình phụ trợ: nhà để xe, khu vệ sinh, vườn hoa. 
+ Nhà văn hóa có đủ các trang thiết bị: bàn ghế, giá, tủ, trang bị âm thanh, ánh sáng, thông gió, đài truyền thanh.
+ Có đủ dụng cụ chuyên dùng cho các môn thể thao phù hợp với phong trào thể thao quần chúng ở xã.
+ Sân thể thao phổ thông diện tích 90m x 120m, gồm: sân bóng đá, ở hai đầu sân bóng đá có thể bố trí sân bóng chuyền, sân nhảy cao, nhảy xa, sân đẩy tạ và một số môn thể thao dân tộc của địa phương.
 
Để đạt tiêu chí “Cơ sở vật chất văn hóa”, yêu cầu: Nhà văn hóa và khu thể thao xã đạt chuẩn của Bộ VH-TT&DL; Tỷ lệ thôn có Nhà văn hóa và khu thể thao thôn đạt qui định của Bộ VH-TT&DL.
 
Trong tiêu chí “Qui hoạch” xây dựng NTM cũng có nội dung liên quan đến công tác lập qui hoạch xây dựng cơ sở vật chất văn hóa. Trong Thông tư số 09/2010/TT-BXD, ngày 4/8/2010 của Bộ Xây dựng qui định việc lập nhiệm vụ, đồ án qui hoạch và quản lý qui hoạch xây dựng NTM, xác định hệ thống các công trình công cộng cấp xã:
 
- Xác định vị trí, qui mô, nội dung cần cải tạo, chỉnh trang hoặc được xây dựng mới các công trình công cộng, dịch vụ như các công trình giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục thể thao, thương mại, dịch vụ cấp xã và ở các thôn, bản phù hợp với điều kiện địa lý, kinh tế, văn hóa – xã hội và tập quán sinh sống của nhân dân.
 
- Xác định hệ thống các công trình di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh có giá trị.
 
2. Về khái niệm “Văn hóa”
 
Trong Chương chình Xây dựng NTM, khái niệm của tiêu chí “Văn hóa”  được hiểu rất rộng.  Đó là:
 
2.1. (Tiêu chí) Văn hóa xã hội môi trường
 
Phải thực hiện một số tiêu chí, trong đó có tiêu chí “Về văn hóa”, như sau: Xã có từ 70% số thôn, bản trở lên đạt tiêu chuẩn Làng Văn hóa theo qui định của Bộ VH-TT&DL. Tiêu chuẩn công nhận danh hiệu “Làng văn hóa” đối với vùng đồng bằng cần thực hiện những nội dung sau đây:
 
Thứ nhất: Đời sống kinh tế ổn định và từng bước phát tiển: - Có từ 85% hộ trở lên có đời sống kinh tế ổn định; nhiều hộ sản xuất, kinh doanh giỏi; dưới 5% hộ nghèo, không có hộ đói; - Có từ 80% hộ trở lên có nhà mái bằng hoặc lợp ngói, xóa nhà tranh tre ,dột nát; - Trên 85% đường làng, ngõ xóm được đổ bêtôn, lát gạch hoặc làm bằng vật liệu cứng; - Trên 90% số hộ được sử dụng điện.
 
Thứ hai: Đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú: - Có các thiết chế văn hóa - thông tin, thể dục - thể thao, giáo dục, y tế phù hợp, hoạt động thường xuyên; - Thực hiện tốt nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng; - Không có người mắc tệ nạn xã hội, tàng trữ và sử dụng văn hóa phẩm thuộc loại cấm lưu hành; - Có từ 75% trở lên số hộ được công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”, khu dân cư hoặc trên 70% số khu dân cư được công nhận danh hiệu “Khu dân cư tiên tiến” 3 năm liên tục trở lên; - 100% trẻ em trong độ tuổi đi học được đến trường, đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học trở lên; không có người mù chữ; - Không có dịch bệnh, đông người bị ngộ độc thực phẩm; giảm hàng năm 1,5% tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi; trên 90% trẻ em dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ theo quy định, phụ nữ có thai được khám thai định kỳ.
 
Thứ ba: Môi trường cảnh quan sạch đẹp: - Đường làng, ngõ xóm phong quang, sạch sẽ; thu gom xử lý rác thải; - Có từ 85% hộ trở lên được sử dụng nước sạch, có nhà tắm, hố xí hợp vệ sinh; - Tôn tạo, bảo vệ, phát huy các di tích lịch sử - văn hóa, cảnh quan thiên nhiên ở địa phương;
 
Thứ tư: Chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước: - Thực hiện tốt công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho nhân dân; - Thực hiện tốt đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước; xây dựng và thực hiện tốt quy ước, hương ước của cộng đồng; - Đảm bảo an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội; thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở; không có khiếu kiện tập thể vượt cấp kéo dài; - Chi bộ Đảng và các tổ chức đoàn thể được xếp loại khá trở lên; - Chăm lo các đối tượng chính sách, đảm bảo có mức sống trung bình trở lên ở cộng đồng; - Không có trọng án hình sự.
 
Thứ năm: Có tinh thần đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng: - Hoạt động hòa giải có hiệu quả; những mâu thuẫn, bất hòa được giải quyết tại cộng đồng; - Có phong trào giúp nhau làm kinh tế, xóa đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, nhân đạo từ thiện.
 
2.2. (Tiêu chí) Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn
 
Mục tiêu: Đạt yêu cầu Tiêu chí số 6 và 16 của Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới. Đến năm 2015, có 30% số xã có Nhà văn hóa xã, thôn; và 45% số xã có Bưu điện và điểm internet đạt chuẩn. Đến năm 2020, có 75% số xã có Nhà văn hóa xã, thôn; và 70% có điểm Bưu điện và điểm internet đạt chuẩn.
 
Điểm phục vụ bưu chính, viễn thông là các cơ sở vật chất của các thành phần kinh tế cung cấp các dịch vụ bưu chính, viễn thông trên địa bàn xã cho người dân. Diện tích xây dựng 1 điểm phục vụ bưu chính, viễn thông 150m2 (cung cấp các dịch vụ bưu chính viễn thông cả truy cập internet). Xã có phục vụ bưu chính viễn thông là xã có ít nhất một trong các cơ sở phục vụ bưu chính, viễn thông như: Đại lý bưu điện, ki-ốt, bưu cục, điểm bưu điện – văn hóa xã, thùng thư công cộng và các điểm truy nhập dịch vụ bưu chính, viễn thông công cộng khác.
 
2.3. (Tiêu chí) Gia đình văn hóa, Tổ dân phố văn hóa
 
Để đạt tiêu chí xã nông thôn mới, về văn hóa, xã phải có từ 70% số ấp trở lên đạt tiêu chuẩn văn hóa theo Qui chế công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa” ban hành kèm theo Quyết định số 62/2006/QĐ-BVHTT ngày 23/6/2006 của Bộ VH-TT (nay là Bộ VH-TT&DL).
 
2.4. Khái niệm “Văn hóa”
 
Khái niệm “Văn hóa” nói trong Chương trình xây dựng NTM (Tiêu chí 16) phải hiểu là nói đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị của DSVH truyền thống ở nông thôn, cả VH vật thể và VH phi vật thể.
 
- Văn hóa phi vật thể: bao gồm ca dao, dân ca, văn hóa dân gian, hò, vè, phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, văn hóa ẩm thực, tôn giáo, tín ngưỡng,…
- Văn hóa vật thể: bao gồm các di vật khảo cổ học, các công trình kiến trúc (thành quách, đền miếu, đình chùa, lăng tẩm, …) do con người xây dựng nên.
 
Ngoài những nội dung thực hiện 2 tiêu chí “Cơ sở vật chất văn hóa” (thứ 6), và “Văn hóa” (thứ 16) trên đây, theo tôi, có một sản phẩm văn hóa vô cùng quí báu nữa do thiên nhiên ban tặng là các danh lam thắng cảnh ở nông thôn.  Nhiều danh lam thắng cảnh là đối tượng/sản phẩm thu hút khách du lịch, mang lại nguồn lợi lớn cho địa phương. Vì vậy, đối tượng này cũng phải đưa vào tiêu chí phải bảo vệ, giữ gìn trong Xây dựng NTM và phải là tiêu chí xếp hạng NTM.
 
Khi triển khai 17 / 19 tiêu chí khác trong Xây dựng NTM, cần nâng cao chất lượng Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng tình làng nghĩa xóm, ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Các địa phương nên có những cơ chế, chính sách hỗ trợ xây dựng cơ sở vật chất văn hóa của địa phương mình. Ví như: hỗ trợ kinh phí mua trang thiết bị cho nhà văn hóa xã, phường, thị trấn, thôn, tổ dân phố; Hỗ trợ kinh phí mua trang thiết bị cho Nhà văn hoá xã, phường, thị trấn, thôn, tổ dân phố xây mới. Các địa phương cũng nên có cơ chế bồi thường giải phóng mặt bằng trong xây dựng Trung tâm văn hóa thể thao vui chơi giải trí xã, phường, thị trấn, nhà văn hóa thôn, tổ dân phố.
 
Triển khai thực hiện tốt 2 tiêu chí về Văn hóa trong xây dựng NTM theo những nội dung chúng tôi nêu trên đây, còn góp phần thực hiện tốt mục tiêu chung của Nghị quyết Trung ương 9, khóa XI là “Xây dựng nền Văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân, thiện, mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}