Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Vật thể:

 

Chùa Nành (Pháp Vân tự)

Đông Tỉnh | Thứ Hai, 02/06/2014 04:30 GMT +7
Chùa Nành, tên chữ Pháp Vân tự, nằm trên đất thôn Phù Ninh (làng Nành), xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, tp Hà Nội. Toạ độ: 21°4’50"N 105°56’52"E, cách Hồ Gươm chừng 17km về phía đông-bắc. Năm 1989 chùa được công nhận Di tích Lịch sử - Văn hoá. Có thể đến thăm bằng xe bus số 10 (tuyến Long Biên - Trung Mầu) xuống bến đỗ chợ vải Ninh Hiệp.
 

Trước cổng chùa là chợ Ninh Hiệp. Photo ©NCCong 2013
 
Tương truyền chùa xây từ thời Lý, rất gần các địa danh nổi tiếng của Bắc Ninh như đền Gióng, chùa Dâu, chùa Phật Tích, Luy Lâu. Chùa thờ Pháp Vân trong hệ thống tứ pháp Việt Nam, tuy không thấy đề cập trong sách Cổ Châu Phật Bản Hạnh lưu ở chùa Dâu. Dân gian quen gọi là chùa Nành hay chùa Cả (vì 2 chùa khác của làng vừa sinh sau vừa nhỏ hơn: chùa Khánh Ninh xây năm 1664, chùa Đại Bi dựng năm 1673).
 
Chùa Nành được xây lại hoàn toàn dưới triều Nguyễn. Kết hợp đền Thần với chùa Phật, nơi đây nhân vật trung tâm là bà Nành đã hoá thành Pháp Vân, thay cho tam quan là toà ngũ môn giống như ở một số ngôi đền lớn của miền Bắc. Chùa xây theo lối chữ “Công”, trước tiền đưởng rộng chín gian có sân gạch rất to. Đối diện ngũ môn có toà thủy đình để diễn rối nước trên một ao nhỏ. Thủy đình mới được trùng tu, còn chùa chính và hai nhà bên rộng bảy gian đang trong tình trạng cũ nát.
 

Thuỷ đình trước cổng chùa Nành. Photo ©NCCong 2013
 
Nhiều làng cổ ở vùng đất phía bắc sông Đuống vốn được lập trên gò cao. Gò cao có âm Hán—Việt là Phù. Tên Nôm của làng bị Hán hoá đồng thời với Phù, mặt khác cũng tiến hoá trong ngôn ngữ dân gian nên cả hai cùng song song tồn tại đến ngày nay như: Phù Ninh/Nành, Phù Lưu/Giầu, Phù Chẩn/Cháy, Phù Đổng/ Gióng, Phù Cầm/Gầm...
 

Sân chùa Nành rất rộng. Photo ©NCCong 2013
 
Theo bản Phả Ký chùa Đại Thiền (tức chùa Nành) dân thời Tiền Lê đã rước tượng Pháp Vân từ chùa Dâu về thành Đại La để làm lễ cầu đảo. Sau khi trời đã cho mưa thuận bèn rước trả lại chùa Dâu, nhưng đến chùa Dâu thì không thấy tượng đá Thạch Quang đâu nữa. Bỗng trong chùa làng Nành có ánh sáng lạ, thì ra trên chạc cây mận ở vườn chùa có pho tượng đá. Dân làng dựng ngôi đền và rước tượng vào thờ, còn cây mận ở vườn chùa được hạ xuống tạc thành tượng Pháp Vân, từ đó những cuộc cầu đảo ở chùa này rất linh ứng. Huyền thoại này cho thấy bà Nành được đồng hoá với bà Dâu để trở thành Pháp Vân, chùa Nành nằm trong tổ chức tứ Pháp nhưng không có các chùa Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện.
 
Một trong các bia đá cổ ở chùa Nành. Photo ©NCCong 2013
 
Như vậy chùa Nành có nguồn gốc từ rất lâu đời và có thể là một trong những trung tâm của Phật giáo Cổ Pháp. Tuy nhiên, chùa Nành chỉ để lại nhiều dấu tích từ thời nhà Mạc. Vào thời đó chùa được trùng tu lớn, tấm bia “Pháp Vân tự bi” niên hiệu Diên Thành thứ 6 (1583) cho biết: chùa được dựng lại với quy mô lớn hơn: 3 gian thượng điện, 1 nhà thiêu hương. Lần tu sửa này do các Hoàng thân nhà Mạc cùng nhân dân Phù Ninh hưng công xây dựng.
 

Toà ngũ môn xây bằng gạch sành. Photo NCCong ©2013
 
Đến thời Lê, Trịnh, ngôi chùa lại được mở mang thêm. Năm 1675, Phú Quận công họ Trạch, người Phù Ninh, đã bỏ tiền xây thêm nhà bái đường, giải vũ 2 bên tạo thành quần thể khép kín theo kiểu “nội Công ngoại Quốc”. Tương truyền, nhà thuỷ đình do bà Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền (vợ vua Lê Cảnh Hưng, mẹ Lê Ngọc Hân) xây dựng vào thế kỷ 18. Cổng ngũ môn 2 tầng kiểu vòm cuốn bằng chất liệu đá xanh được xây vào đầu TK 20.
 
Toà tiền đường với 2 gác chuông và khánh. Photo NCCong ©2013
 
Toà tiền đường thuộc loại hiếm với hai lầu chuông và khánh theo kiểu chồng diêm đăng đối cùng nhìn xuống sân trước. Sát hai bên hồi xây nổi lên 2 góc mái nhỏ, mỗi góc 4 mái, có 4 đao con cong vút toả ra 4 phía. Nằm giữa 2 góc là đôi rồng chầu nguyệt lớn. Bộ vì làm theo kiểu “thượng cốn, hạ kẻ” cũng là một nét đặc trưng riêng của chùa Nành. Toà thượng điện có nền cao hơn 1m so với các kiến trúc xung quanh.
 
Chùa Nành có 116 pho tượng, gồm tượng Phật, tượng Mẫu, tượng Hậu... được tạo tác tỉ mỉ. Nhiều tượng mang niên đại nghệ thuật cuối thế kỷ 17, tiếp đến là những tượng của TK 18 và TK 19. Ở hành lang của chùa còn có các vị tổ Truyền đăng (tức những vị tổ đem ánh sáng của Phật nối nhau truyền đạo cho đời) mà người Việt thường gọi là Thập Bát La Hán. Đáng lưu ý là hình tượng một vị Tổ được tạc trên hòn đá tự nhiên.
 

Nhà bia chùa Nành
 
Quả chuông “Pháp Vân tự hồng chung” ghi niên hiệu Thịnh Đức 1 (1653) và mang phong cách thời Mạc với nghệ thuật điêu khắc đặc biệt: quai chuông đúc hình lưỡng long chạy ra, đuôi rồng chầu vào nhau, đầu rồng bò xuống thân chuông. Chuông đúc núm, mỗi núm trang trí các hình hoa cúc, viền chuông trang trí cánh sen cách điệu, vai chuông thon, đáy nở. Như vậy có thể xếp là một trong không nhiều quả chuông cổ trong các ngôi chùa ở nước ta.
 
Kiến trúc còn lại mang phong cách muộn, song hẳn trước khi được trùng tu, chùa Nành đã có quy mô rất lớn. Các tài liệu, thư tịch khắc trên bia đá, chuông và khánh đồng cũng như hệ thống tượng pháp đều khẳng định giai đoạn huy hoàng kéo dài suốt từ thế kỷ 16 sang đầu TK 19.
 
Điệu múa sinh tiền trong lễ hội chùa Nành
 
Vào đầu thời Thiệu Trị, khi làng Nành bị tố giác có mộ mẹ con Hoàng hậu Lê Ngọc Hân và thờ họ trong dinh Thiết Lâm của bà Chiêu Nghi, triều đình Huế đã sai quật mồ và triệt phá dinh. Có thể lúc này chùa Nành bị vạ lây nên không còn dấu tích gì về kiến trúc cũ.
 
Hiện nơi đây vẫn bảo lưu được nhiều nghi thức của lễ hội dân gian truyền thống gắn với tục thờ Pháp Vân. Đó là Hội Đại hay còn gọi là hội nâng phan (mồng 4, 5, 6 tháng 2 âm lịch). Tục nâng phan là một nghi lễ chỉ có ở làng Nành. Cây phan tượng trưng cho bó lúa được nâng lên khỏi miệng hố, thể hiện ước vọng của nhà nông cầu mong sự phồn thực, no đủ.....
 
Đấu vật nữ ở hội chùa Nành
 
Năm 1907, một chi hội của Đông kinh nghĩa thục do cụ Cử Huyên đứng đầu được thành lập tại xã Ninh Hiệp, trở thành trung tâm truyền bá tư tưởng yêu nước và canh tân của vùng Bắc Ninh. Từ năm 1942 đến 1945, chùa Nành là cơ sở của các nhà cách mạng Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng...
 
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}