Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Phi vật thể:

 

Cồng chiêng Tây Nguyên- Những trăn trở và gợi mở (Bài 3)

Xuân Bân – Hữu Thi | Thứ Năm, 22/05/2014 01:28 GMT +7
Không gian văn hóa cồng chiêng bao gồm ba tiêu chí cơ bản là: Tính cộng đồng, cộng cảm; Sự gắn kết với thiên nhiên, với kết cấu vật chất văn hóa cư trú làng-nhà Rông-nhà sàn; Lễ thức, nghi lễ truyền thống. Tách rời ba tiêu chí ấy, văn hóa cồng chiêng chưa phải là chính nó.

Thực tiễn những năm qua chưa thể hiện được nhiều về vấn đề mấu chốt này, văn hóa cồng chiêng được sân khấu hóa, môi trường diễn xướng chủ yếu nặng về trình diễn, quảng bá. Ở một góc độ nào đấy có thiên hướng lệch về mục đích, trở thành một nghệ thuật biểu diễn sân khấu, có đạo diễn, dàn dựng một cách áp đặt...

 


Lễ hôi Cồng chiêng Tây Nguyên "Tháng 3 mùa con ong đi lấy mật". Ảnh: Internet

Cũng bởi vậy, hầu hết những bài chiêng được thể hiện ở những góc độ này chỉ là những bài chiêng bình thường, đơn giản mà đồng bào thường gọi là những bài chiêng "hội" (phục vụ sinh hoạt văn hóa đơn thuần mang tính vui chơi). Còn những bài chiêng nghi lễ với những bài bản nghiêm ngặt, được coi là quan trọng nhất gắn với yếu tố "thiêng" trong tâm linh của đồng bào, là những bài chiêng cổ, thể hiện bản sắc truyền thống của từng dân tộc, được quan niệm là phần "hồn" của Cồng chiêng, thường được diễn tấu trong các nghi lễ, lễ thức dân gian, lễ hội cổ truyền mà đồng bào gọi là chiêng "lễ" thì hầu như không được đồng bào sử dụng trong những sân khấu biểu diễn như vừa qua.

Nếu chỉ còn những bài bản chiêng "hội" mà không còn những bài bản chiêng "lễ", thì văn hóa cồng chiêng thật sự hoang vắng “thần linh”, và như thế thì chẳng khác gì một con người chỉ có xác mà không có phần hồn.

Bảo tồn và phát huy các giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đang đặt ra cho các nhà quản lý các cấp cần có cái nhìn sâu sắc hơn nữa. Các nhà quản lý văn hóa cần phải lắng nghe ý kiến của đồng bào xem họ nói như thế nào về cách thức bảo tồn và phát huy? Bởi họ là chủ nhân không gian văn hóa cồng chiêng. Chỉ có họ mới thật sự biết cách và cũng chỉ có chính họ mới bảo tồn sống được văn hóa cồng chiêng chứ không phải là hiện vật trong bảo tàng. Để từ đó, các nhà quản lý có những định hướng đúng đắn, những cách làm, bước đi phù hợp và thiết thực cho mục tiêu bảo tồn, kế thừa và phát huy được giá trị của không gian văn hóa cồng chiêng - Kiệt tác truyền khẩu và Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại trong những năm tới.

 


Lễ hội Cồng chiêng Tây Nguyên cầu mùa màng tươi tốt, bình yên. Ảnh: Internet

Ngoài ra, theo đánh giá nghiêm túc của các cơ quan chức năng, việc khai thác, phục hồi các lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số tại chỗ gắn với môi trường diễn xướng văn hóa cồng chiêng, sưu tầm, triển lãm hiện vật, tranh ảnh, sách báo băng đĩa về di sản văn hóa cồng chiêng trong 9 năm qua còn hạn chế.

Công tác kiểm tra, quản lý các hoạt động văn hóa cồng chiêng từ Trung ương đến địa phương chưa được đặt ra một cách cụ thể, đội ngũ cán bộ quản lý chuyên trách về công tác này chưa được đào tạo bài bản. Việc dựa vào cộng đồng (nhất là các già làng) tuyên truyền cho đồng bào hiểu được giá trị văn hóa cồng chiêng của dân tộc mình để cùng nhau giữ gìn, bảo vệ, phát huy nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng ở các tỉnh Tây Nguyên chưa được quan tâm đúng mức.

Trước mắt, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác sưu tầm, ghi chép và nghiên cứu một cách bài bản, hệ thống về cồng chiêng và văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Tiến hành phục hồi và giữ gìn các sinh hoạt văn hóa để tạo môi trường diễn xướng của sinh hoạt văn hóa cồng chiêng trên quan điểm kế thừa có chọn lọc. Từng bước xây dựng phòng lưu trữ di sản văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên tại Trung tâm Dữ liệu Di sản văn hóa (Viện Văn hóa-Thông tin) và tại các bảo tàng tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Ðắk Nông và Lâm Ðồng.
 
Ðồng thời ngành văn hóa cần có kế hoạch đào tạo dài hạn, cơ bản đội ngũ cán bộ khoa học am hiểu về âm nhạc truyền thống, văn hóa, lịch sử Tây Nguyên, chú trọng đào tạo cán bộ là người dân tộc thiểu số. Mở lớp truyền dạy kinh nghiệm đánh chiêng, chỉnh chiêng tại cộng đồng.
 
Tiêu biểu là Nghệ nhân Y Hiu Nie Kdam, sinh năm 1955, người dân tộc Ê-Đê tại buôn Mdúk phường Ea Tam (TP Buôn Ma Thuột), là một trong số 12 nghệ nhân của tỉnh Đăk Lăk được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao tặng Bằng công nhận Nghệ nhân dân gian vào ngày 15-6-2006 vì có nhiều đóng góp to lớn trong việc bảo tồn, phát triển Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên.

 
 


Nghệ nhân Y Hiu Nie Kdam, người Ê đê TP Buôn Ma Thuột đang hướng dẫn các học viên cách đánh chiêng. Ảnh: Internet

Ông luôn trăn trở câu hỏi làm gì để khôi phục, gìn giữ và phát huy văn hóa cồng chiêng? Y Hiu bắt tay vào thực hiện công việc truyền dạy cách đánh chiêng cho trẻ con trong buôn và đến nay trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột, nghệ nhân đã mở và truyền thụ được 16 lớp đánh chiêng với khoảng 150 em thiếu nhi.

Nghệ nhân Y Hiu cho biết: “Dạy cho bọn trẻ biết đánh chiêng thành thạo không phải là điều đơn giản, bởi trước hết là phải khơi dậy cho chúng “mê chiêng”, từ “mê chiêng” mới khiến chúng “say chiêng” được… Lúc đầu, các em tập làm quen với chiêng, chỉ có vài em theo học, nhưng sau đó, cùng với sự say mê, thích thú và sự khích lệ của người già trong buôn, các em thiếu nhi tham gia ngày càng đông...”.

Giáo sư, Tiến sĩ Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đánh giá: “Lớp nghệ nhân được công nhận Nghệ nhân dân gian là những người đầu đàn trong việc giữ gìn văn hóa dân gian. Họ lưu giữ, trình bày, truyền dạy tốt nhất vốn văn hóa dân gian, là báu vật sống của Việt Nam và nhân loại. Vì vậy, chúng ta phải làm sao mời được các vị nghệ nhân truyền dạy cho con cháu, để văn hóa dân gian mà cụ thể ở đây là Văn hóa Cồng chiêng, là lời hát Ay ray, là phương pháp chế tác và diễn tấu các nhạc cụ truyền thống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên không bị mất đi, khi các nghệ nhân về với tổ tiên”./.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}