Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài viết:

 

Gò Đống Đa và Trung Liệt Miếu

Đông Tỉnh | Thứ Bảy, 21/02/2015 13:35 GMT +7
 
Gò Đống Đa là quả đồi cao to nhất ở phía nam Ô chợ Dừa. Địa chỉ: phố Tây Sơn, quận Đống Đa, TP Hà Nội. Tọa độ 21.011881 N 105.824465 E; cách Hồ Gươm chừng 5km về phía tây-nam. Điểm dừng xe bus gần nhất: khoảng giữa phố Tây Sơn (tuyến 01, 02, 09, 30) và Đặng Tiến Đông (tuyến 23).

Một trong những bức ảnh hiếm hoi về gò Đống Đa với Trung Liệt miếu do nhiếp ảnh gia Võ An Ninh chụp năm 1942
Gò Đống Đa đã được giữ lại gần như nguyên vẹn trong quá trình đô thị hóa Hà Nội và trở nên một trong những địa danh nổi tiếng nhất Việt Nam. Tên gò từ cuối thế kỷ 20 cũng đã trở thành tên của cả một quận lớn và đông dân bậc nhất thủ đô. Tết Kỷ Dậu năm 1789 các cánh đồng và gò đống xung quanh đây từng chứng kiến trận đánh đẫm máu cuối cùng trong chiến dịch giải phóng Thăng Long của hoàng đế Quang Trung. Thái thú Sầm Nghi Đống đã treo cổ tự vẫn ngay dưới gốc cây đa và chủ soái Tôn Sĩ Nghị của quân xâm lược nhà Thanh phải bỏ lại tất cả để chạy thoát thân về Trung Quốc.
 
Chứng tích lịch sử
 
Tương truyền sau chiến thắng, vua Quang Trung cho thu nhặt xác giặc xếp vào 12 cái hố rộng, lấp đất chôn và đắp cao thành gò, gọi là "Kình nghê quán" (mồ chôn kình nghê - hai loài cá dữ ngoài biển, chỉ giặc xâm lăng). 12 gò mộ này nằm rải rác từ làng Thịnh Quang đến làng Nam Đồng, gần chùa Bộc.
 
Đương thời, nhà thơ Ngô Ngọc Du đã làm bài thơ Loa Sơn điếu cổ, có câu:
 
Nam Thành thập nhị kình nghê quán
Chiếu diệu anh hùng đại võ công
 
Tạm dịch là:
 
Thành Nam xác giặc mười hai đống
Rạng rỡ anh hùng đại võ công
 
Năm 1851, Tổng đốc Hà Nội cho mở đường mở chợ, đào đất thấy nhiều hài cốt, lại thu vào một hố rồi đắp cao lên thành gò mộ thứ 13. Chính quyền kêu gọi các nhà hảo tâm dựng thêm 4 gian nhà, nằm đối diện miếu Trung Liệt, để làm chùa cúng cô hồn, ghép hai tên trại Nam Đồng và Thịnh Quang mà đặt tên chùa là Đồng Quang. Cả 13 gò mộ sau đã bị san phẳng trong thời gian người Pháp mở rộng Hà Nội cuối thế kỷ XIX.
 
 
Trung Liệt miếu
 
Miếu Trung Liệt được xây dựng năm Chính Hòa thứ 6 đời vua Lê Hy Tông (1685) tại thôn Trung Phường, xã Yên Hòa, huyện Thọ Xương (chỗ phố Nguyễn Khuyến bây giờ) thờ các công thần tiết liệt với nhà Lê. Thoạt đầu miếu thờ Lê Lai, một trung thần hy sinh cứu Bình Định Vương Lê Lợi. Hàng năm cứ đến ngày rằm tháng Giêng, vua lại ngự giá cùng bá quan văn võ đến miếu Trung Liệt tham bái tưởng niệm.
 
Đến cuối thế kỷ 19, miếu Trung Liệt được dời đến gò Đống Đa và phối thờ các quan võ triều Nguyễn đã chết vì nước. Đó là các vị sau:
- Nguyên soái Nguyễn Tri Phương cùng người con trai là tướng Nguyễn Lâm đã bỏ mình trong trận giặc Pháp chiếm thành Hà Nội lần thứ nhất vào tháng 11 năm 1873.
- Hoàng Diệu, Thượng thư Bộ Binh, Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội – Ninh Bình), đã thắt cổ tự tử tại Võ Miếu vào năm 1882 khi quân Pháp lần thứ hai tràn vào thành Hà Nội,
- Trương Quốc Dụng, Thượng thư Bộ Hình từng lập nhiều chiến công khi làm Hải Yên Thống đốc quân vụ. Năm 1864, trong trận dẹp giặc ở Quảng Yên ông đã hy sinh.
- Đoàn Thọ, Thự Đô Thống Chưởng phủ Quân lĩnh thị vệ, từng lập nhiều chiến công khi dẹp loạn ở Cao Bằng. Khi làm Thống đốc Bắc Kỳ quân vụ trấn giữ Lạng Sơn, ông đã bỏ mình trong một trận đánh.
- Nguyễn Cao, người Bắc Ninh từng làm Bố chánh Thái Nguyên. Khi Pháp đánh Bắc Kỳ, ông đã tụ tập nghĩa quân kháng cự quyết liệt. Sau khi triều đình ký hiệp ước với Pháp, ông cho giải tán nghĩa binh còn mình lui về dạy học ở Kim Giang, Ứng Hòa nhưng vẫn bí mật liên hệ với phe kháng chiến để chống đánh Pháp. Năm 1887, Pháp dò la bắt được Nguyễn Cao. Khi bị bắt, trước mặt quân thù ông đã dùng tay tự chọc thủng bụng rồi móc hết ruột ra để tỏ lòng trung kiên bất khuất. Quân Pháp vội đưa ông đi cứu chữa với ý đồ mua chuộc nhưng ông đã nhịn ăn nhịn uống và cắn lưỡi tự vẫn.
 
Do sự thù hận của vua quan nhà Nguyễn, mãi đến năm 1946 người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ Quang Trung mới được đưa vào thờ ở Trung Liệt Miếu.
 
Kỷ niệm chiến thắng Đống Đa
 
Hàng năm, vào ngày mồng 5 tết, dân hai làng Khương Thượng và Thịnh Quang (nơi ngày xưa quân Thanh đóng trại) thường tổ chức lễ hội long trọng kỷ niệm chiến thắng, diễn lại trận đánh trại Khương Thượng bằng chiến thuật rồng lửa.
 
Đến thế kỷ 20, nữ sĩ Hằng Phương viết như sau:
 
Đống Đa xưa bãi chiến trường
Ngổn ngang giặc chết vùi xương thành gò
Mùng 5 tết trận thắng to
Gió reo còn nổi tiếng hò ba quân
 [1]
 
Nhân kỷ niệm 200 năm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa (1789-1989), UBND TP Hà Nội đã cho xây dựng Công viên Văn hóa Đống Đa trên diện tích 21.745 m2, bao gồm khu vực tượng đài Quang Trung, nhà trưng bày và gò Đống Đa. Năm 2014 khu vực phía sau tượng đài lại được tôn tạo tiếp, tuy nhiên nhà bái đường của Trung Liệt Miếu vẫn chưa được khôi phục./.
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}