Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Hệ thống nhân vật trong văn xuôi Trương Tửu

Nguyễn Thị Thanh Vân | Thứ Tư, 25/09/2013 09:41 GMT +7
Nhân vật trong tác phẩm của Trương Tửu trước cách mạng tháng 8/1945 khá phong phú, đa dạng. Các nhân vật ở mỗi tác phẩm không lặp lại, không “ná ná” như nhau. Mỗi nhân vật một tính cách, một số phận và thể hiện một khía cạnh cuộc sống hiện thực đương thời dưới một góc độ quan sát của nhà văn. Các nhân vật trong văn xuôi Trương Tửu và bối cảnh cuộc sống của họ quả thật đã phần nào tái hiện cuộc sống, như một xã hội thu nhỏ. Một xã hội đang đầy những biến động. Con người dường như còn bối rối giữa “ta” và “Tây”; “cũ” và “mới”; giữa những giá trị “đạo đức” và “suy đồi”; cái “Thiện” và cái “ác”…

 

JPEG - 10.8 kb

1. Nhân vật chính diện với sự lý tưởng hóa

Đây là hệ thống nhân vật tích cực, thể hiện những giá trị tinh thần, những phẩm chất cao đẹp. Họ mang những hành vi cao cả, những hoài bão lớn lao hay những khát vọng bình dị. Họ có tính cách đáng mến trọng. Họ thể hiện lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn, cũng phần nào là lí tưởng của xã hội.

Nhân vật chính diện xuất hiện khá rõ nét trong một số tác phẩm của nhà văn. Tiêu biểu là những tiểu thuyết mang tính dã sử như trong Tráng sĩ Bồ Đề hay Năm chàng hiệp sĩ. Ngoài ra, còn phải kể đến những nhân vật như Hiền, Như Lan, Hảo trong Một chiến sĩ; hay nhân vật Thông, vợ chồng Huấn (bạn thân của Thông) trong tiểu thuyết Trái tim nổi loạn; Thiện, Mỹ trong Khi người ta đói; trong tiểu thuyết Khi chiếc yếm rơi xuống ta có nhân vật “Hậu”- cô gái giang hồ đáng thương và nhân vật “Tôi” với đầy sự cảm thông, chia sẻ những kiếp đời bất hạnh.

Nhân vật chính diện trong văn xuôi Trương Tửu có tính cách, số phận đa dạng. Nhưng dù có tính cách và lối sống ra sao thì các nhân vật ở tuyến chính diện cũng phần nào thể hiện quan điểm của nhà văn, tuy mức độ đậm nhạt có khác nhau.

Với Hiền, Hảo, Như Lan trong Một chiến sĩ hay tráng sĩ Bồ Đề trong tiểu thuyết cùng tên, tráng sĩ Kim Sơn, Đông Tùng trong Năm chàng hiệp sĩ… giúp ta cảm nhận được rõ nét lí tưởng, quan điểm của nhà văn, bởi các nhân vật ấy có vẻ đẹp gần như toàn diện. Trong tiểu thuyết Một chiến sĩ, nhân vật Hiền là một chàng thanh niên thật đẹp. Anh lương thiện, có lối sống lành mạnh, có lí tưởng và mục đích sống rõ rang. Hiền không chấp nhận lối sống luồn cúi, khép mình hay vì tiền để đạt được danh vọng. Anh cũng không chấp nhận một cuộc sống bình thường, êm đềm một cách nhạt nhòa…Với anh, lẽ sống đồng nghĩa với tranh đấu. Với anh, tình yêu đồng nghĩa với cống hiến và hy sinh. Cái cá nhân phải biết vì cộng đồng và mọi người…Đó là một chàng trai có trái tim khao khát yêu thương với một trái tim nóng hổi tình yêu nhưng cũng sục sôi khát vọng tranh đấu vì xã hội. Với một mục đích sống rõ ràng và chính nghĩa, Hiền và Hảo đã sáng suốt trong suy nghĩ, hành động. Họ can đảm để lại sau lưng những tình cảm ủy mị của gia đình, người yêu để dấn thân vào cuộc đời của một chiến sĩ dám hy sinh vì nghĩa lớn. Tuy nhiên, ta cũng thấy rằng ở những chàng trai nhiệt huyết như Hiền và Hảo, con đường mà họ đi cũng đang ở mức “nhận đường”. Họ vẫn ít nhiều phải băn khoăn, day dứt về con đường mình đã chọn. Họ dám dấn than trên mọt con đường chưa nhiều người đi. Đôi khi, ngòi bút Trương Tửu đã lách thật sâu vào nôi tâm nhân vật, để cho thấy những băn khoăn, dằn vặt, âu lo…

Một số nhân vật khác, tráng sĩ Bồ Đề hay tráng sĩ Bạch Hạc trong Tráng sĩ Bồ Đề, tráng sĩ Kim Sơn hay Đông Tùng trong Năm chàng hiệp sĩ cũng là những nhân vật chính diện tiêu biểu với sự lí tưởng hóa cao của Trương Tửu. Những tráng sĩ ấy có lòng nhiệt huyết và tài năng siêu phàm, một mặt lại là những thanh niên hăm hở vì lý tưởng và cũng có những tình yêu cao đẹp, nồng nàn. Các nhân vật trong tiểu thuyết dã sử của nhà văn Trương Tửu khá hoàn hảo về nhân cách, hành động và tài năng. Các nhân vật tuy sống trong một thời đại của quá khứ nhưng được nhà văn xây dựng với điểm nhìn hiện tại nên có dấu ấn của sự hiện đại hóa. Để nhân vật đạt đến độ lí tưởng hóa, Trương Tửu đã xây dựng nhân vật với màu sắc hư cấu. Nhất là về phương diện tài năng, các nhân vật dường như đều phi phàm, trác việt. Bên cạnh đó, nhân vật chính diện trong tiểu thuyết dã sử còn được khắc họa rõ nét qua đời sống tâm hồn, tình cảm phong phú. Họ không chỉ tài năng, đức độ, họ còn biết yêu chân thành, dám hết mình cho tình yêu. Những trang văn thể hiện sự rung cảm chân thành và tinh tế về tình yêu đã tô đậm cho nhân vật một vẻ toàn bích, hoàn thiện và lý tưởng. Có lẽ tiểu thuyết dã sử là một mảnh đất màu mỡ để nhà văn ươm trồng những hạt nhân lí tưởng, những nhân vật mà ông khó tìm thấy trong hiện tại, ngoài cuộc sống đương thời.

Nhân vật chính diện trong văn xuôi Trương Tửu đã góp một phần không nhỏ thể hiện trung thành những dự đồ sáng tạo, mục đích sáng tác của nhà văn. Qua nhân vật mà ông dụng công hoàn thiện ta càng hiểu và trân trọng hơn những điều mà nhà văn ấp ủ, kiếm tìm. Đó là hình tượng những con người hoàn mĩ mà hiện tại xã hội đang trở nên khó gặp bởi một thực trạng đương thời hết sức mục nát với những hỗn độn và đồi bại.

2. Nhân vật phản diện dưới ngòi bút Trương Tửu

Đó là các nhân vật như Thuyết trong Khi chiếc yếm rơi xuống, hay như Nguyệt trong Một kiếp đọa đày và nhân vật có thể được xem là đê hèn, khốn nạn-như những nhân vật quan lại dâm ô trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan- là ông Cử Mùi trong truyện Khi người ta đói. Thuyết có thể xem là một chàng trăng hoa, sống buông tuồng, thực dụng. Những kẻ khốn nạn như Thuyết đã làm đời người đàn bà thêm khổ nhục. Cô gái đẹp người nhưng không đẹp nết- Nguyệt trong Một kiếp đọa đày cậy mình có chút nhan sắc, vốn được yêu chiều nên đối xử tàn nhẫn với người chị ruột bất hạnh. Cô nói những lời cay nghiệt, độc địa với Liễu, chị cô. Không một chút xót thương, không một động lòng tình máu mủ, Nguyệt xem việc hành hạ được người chị xấu người, xấu số ấy là một thú vui… Sự độc ác của Nguyệt và mẹ cô đã khiến người chị ruột trở nên oán hờn, và cũng thành người độc ác đến đáng sợ.

Một nhân vật phản diện đê hèn bẩn thỉu và thủ đoạn là tên Cử Mùi trong truyện Khi người ta đói. Hắn lợi dụng người ta nghèo đói, không có tiền trả tiền thuê nhà, để cho người ta được khất, hắn đã cưỡng bức một cô gái nghèo khổ,yếu đuối đến đáng thương. Hành động đê hèn của Cử Mùi không chỉ vùi dập một thân thể người phụ nữ. Sự dâm ô, bẩn thỉu của hắn đã ám ảnh cô gái trong trắng khiến Thanh, tên cô gái, phát bệnh. Cô tủi nhục ê chề. Đau đớn về thể xác, đau đớn về tinh thần và cái nghèo hèn góp công đầy đọa nên Thanh đã chết sau khi phải trải qua muôn vàn tủi nhục, đắng cay. Cái quyền lực vạn năng của đồng tền đã khiến Cử Mùi càng thêm hống hách. Hắn coi trọng tiền bạc hơn cả nhân cách của con người nên hắn hà hiếp người lương thiện, đẩy người lương thiện vào đường cùng.

Ở tuyến nhân vật phản diện của tiểu thuyết Trương Tửu, có một kiểu nhân vật không hoàn toàn là “phản diện” như Bích, Thi trong tiểu thuyết Đục nước béo cò. Hai vợ chồng Bích, Thi không ác đến mức cầm dao để giết người, không sống quá trụy lạc như Liêu, Văn trong Thanh niên S.O.S nhưng cuộc sống của họ khiến ta không khỏi trăn trở. Con người ta có thể sống lạnh lùng, vô đạo đến thế kia sao? Bích vốn là một kẻ trăng hoa, ham hưởng lạc. Vợ anh ta, Thi cũng là một phụ nữ sống thực dụng đến tầm thường. Thi chỉ mê bài bạc. Cô ta không có một chút phẩm chất nào của một người làm mẹ, làm vợ.Thi mê bài bạc đến nỗi bỏ bê việc gia đình, bỏ mặc con nhỏ thì thật đáng trách. Câu chuyện xoay quanh gia đình Thi, Bích nhưng nó khiến ta bất bình trước giá trị đạo đức xuống cấp, suy đồi. Tuy chưa phải là kẻ đâm thuê, chém mướn, cướp giật nhưng các nhân vật như vợ chồng Thi, Bích đã có thể được xếp vào tuyến phản diện. Qua đời sống ở một gia đình mà nhà văn phản ánh, Trương Tửu muốn thức tỉnh những giá trị đạo đức, những tình cảm máu mủ, ruột rà, những luân thường đạo lí ngàn đời trong con người.

3. Nhân vật tha hóa với những thành công và hạn chế trong dòng văn học hiện thực

Nếu như nhân vật chính diện giúp ta cảm nhận về lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn thì với rất nhiều nhân vật phản diện trong tiểu thuyết của mình, Trương Tửu càng thể hiện rõ hơn quan điểm sáng tác. Mục đích khi ông cầm bút có lẽ không khác nhiều lắm với những nhà văn lớn như Lỗ Tấn của Trung Quốc hay Nam Cao, Vũ Trọng Phụng - những nhà văn đương đại của Việt Nam lúc bấy giờ. Những nhà văn như ông coi ngòi bút là vũ khí để trút toàn bộ bút lực vào sáng tạo nghệ thuật với mong muốn, hoài bão là cải biến xã hội. Qua lối sống, tính cách và cuộc đời của những nhân vật phản diện nhà văn muốn nói nhiều điều, thể hiện nhiều vấn đề, nhất là khái quát, thể hiện, phản ánh cuộc sống. Cách xây dựng nhân vật phản diện không thể hiện bằng sự nhiệt tình đầy lí tưởng như với nhân vật chính diện. Nhân vật phản diện của Trương Tửu được khắc họa khá khách quan. Nhà văn viết về họ bằng lối văn điềm nhiên, chân thực nhưng đằng sau giọng điệu điềm nhiên ấy lại là một tấm lòng kín đáo.

Chúng ta không lạ lẫm với nhân vật Liêu, Văn, Sâm trong tiểu thuyết xã hội Thanh niên S.O.S. Họ là những thanh niên trụy lạc. Họ là sản phẩm của xã hội hỗn tạp đương thời. Họ hoang tàn, trác tang trong lối sống, họ lệch lạc trong nếp nghĩ và nhận thức, họ bệnh hoạn về tinh thần. Ở đây giọng văn của Trương Tửu gần với Vũ Trọng Phụng. Ông phản ánh sinh động tất cả những sự trụy lạc trong lối sống của thanh niên đương thời.

Xã hội như thế nên sản sinh ra những lớp người, đau đớn lại là những thế hệ trẻ luôn chỉ biết coi trọng nhục dục hơn những giá trị đạo đức, họ yêu thích hành lạc và hưởng thụ mà quên đi bổn phận, trách nhiệm với chính mình, họ say mê tiền tài, khoái lạc và hoàn toàn xa lạ với những mĩ từ “lí tưởng”, “tương lai”. Họ đem cả tương lai đốt vào những thuốc phiện, những cuộc ăn chơi trụy lạc và kết quả là những cái chết rất trẻ, quằn quại vì bệnh xã hội. Những thanh niên ấy, người đi trước dắt kẻ đi sau rồi cùng bị đẩy xô xuống vực thẳm đầy xương máu. Vậy đằng sau những thanh niên như Liêu, Văn, Sâm…nhà văn muốn nói điều gì? Nhà văn kết tội xã hội để nêu những hành động người trí thức cần làm, đó là phải cải biến xã hội, phải hành động để chống lại cái thực thể mục nát của xã hội cho đến khi kiến thiết được một xã hội mới hợp lí và nhân đạo hơn. Và như vậy, dù là những trang văn đầy những từ ngữ về sự trụy lạc, những hành động suồng sã, những cử chỉ đầy dục tình của lớp thanh niên nhưng đằng sau đó là một đôi mắt đầy ưu tư của nhà văn. Sự tha hóa của lớp thanh niên bấy giờ phản ánh hiện thực xã hội một cách sinh động, đồng thời cũng thể hiện rõ quan điểm của nhà văn. Có thể nói đó là mặt thành công của Trương Tửu khi ông đi sâu vào đối tượng những con người bị tha hóa bởi cuộc sống trụy lạc, chủ nghĩa vật chất. Trương Tửu nêu rõ chủ kiến sáng tác bằng cả bài viết từ Thanh niên SOS đến Một chiến sĩ, trong đó ông nhấn mạnh tính hệ thống và mối liên hệ chặt chẽ giữa hai tác phẩm:

Thanh niên SOS được quan niệm và xếp đặt theo một định luật xã hội học: cá nhân không là gì hết, hoàn cảnh là tất cả. Những điều kiện sinh hoạt của một hoàn cảnh đẻ ra những tâm trạng, tư tưởng, pháp luật tương đương. Tất cả họp thành một sức mạnh lôi cuốn người ta một cách tàn nhẫn. Người ta không đủ thời giờ và nghị lực dừng bước hay rẽ tạt sang bên cạnh. Người ta mất hết tự chủ. Người ta chỉ còn là cánh bèo trên dòng thác, một bánh xe trong bộ máy. Đối với cá nhân, hoàn cảnh tác động như một số mệnh.

Căn cứ vào định luật ấy, tác giả Thanh niên SOS cắt nghĩa hiện tượng truỵ lạc của thanh niên. Với những con số xác thực, tác giả đặt lên thảm một bài toán. Thanh niên sống thế nào, nghĩ thế nào, tác giả đem phô bầy trên mặt giấy, y nguyên, linh hoạt. Tác giả không tố cáo, không biện hộ. Tác giả chỉ ghi dấu vết một hoàn cảnh của thời đại.

Bằng một giọng văn có thể nói là điềm tĩnh đến lạnh lùng, giọng điệu ấy có sự tương đồng với phong cách Nam Cao khi các nhà văn muốn phản ánh hiện thực. Đằng sau cái lạnh lùng của Nam Cao, cái điềm nhiên của Trương Tửu là những ưu tư. Nhà văn như người tư kí của thời đại, họ nhường lại sự đánh giá, phán xét cho công chúng và bạn đọc. Tác phẩm của họ mang tinh thần tranh đấu.

Ở cô gái giang hồ có tên là Hậu, nhân vật chính trong tiểu thuyết Khi chiếc yếm rơi xuống, một cô gái tốt, đẹp bị hoàn cảnh xô đẩy mà trở nên tha hóa, nhà văn cho ta một cái nhìn thương cảm với một lớp người dưới đáy xã hội. Họ không phải xấu xa từ bản chất. Ban đầu Hậu vốn rất lương thiện, dòng dõi quan cách. Gia cảnh khánh kiệt đến mức cô phải bán mình để có tiền lo ma chay cho mẹ. Khi chiếc yếm rơi xuống cô trở thành loại gái mà người ta phỉ nhổ khi nhìn thấy nhưng lại rất cần khi nhục dục khát thèm. Hậu nhiều lần muốn thoát khỏi nơi ô nhục để gột rửa những bùn nhơ nhưng chính con người quanh cô quá tàn nhẫn nên cô dù có muốn hoàn lương mà không thể. Họ coi cô là hư nết rồi thì không thể quay về. Hai lần lấy chồng, sự đớn hèn, bạc nhược của hai người chồng và sự cay độc của những người xung quanh khiến Hậu còn ghê tởm họ hơn cả kiếp sống “làm chồng khắp người ta” của cô. Thiên tiểu thuyết đã gửi một cách nhìn đầy thương cảm đến kiếp sống của hạng người vốn bị coi thường, khinh rẻ.

Vẫn là sự điềm nhiên đến lạnh lùng nhưng tấm lòng của nhà văn ại đầy sự cảm thông cho con người. Viết về họ, nhà văn muốn phản ánh xã hội, lên án xã hội. Nếu không đọc kỹ, không hiểu thấu được rằng những tác phẩm viết về đề tài thanh niên trụy lạc của Trương Tửu cũng thấm đẫm chất nhân văn.

Tuy vậy, không phải không có những hạn chế trong ngòi bút của Trương Tửu khi ông xây dựng nhân vật bị tha hóa. Để phản ánh sinh động cái thực thể xã hội, Trương Tửu có quá nhiều câu văn viết về sự trụy lạc đến lõa lồ. Dẫu mục đích và dự đồ sáng tạo của ông là chân chính thì những câu văn quá tự nhiên về sự trụy lạc và đời sống tình dục cũng là một hạn chế.

Hơn nữa, tuy phản ánh hiện thực sinh động nhưng Trương Tửu quá bi quan khi nhìn vào hiện thực. Với những nhân vật tha hóa trong Thanh niên S.O.S hay Khi chiếc yếm rơi xuống nhà văn khiến người đọc không chỉ nhận thức về xã hội mà còn có thể mất niềm tin vào cuộc đời, bởi ở bất cứ đâu, trong bất cứ hoàn cảnh nào, con người ta cũng bị bủa vây bởi sự suy đồi, sự xuống cấp của đạo đức, sự oan trái của số phận. Dường như sống trong một xã hội như thế, việc con người ta hư hỏng, xấu xa là tất yếu, không thể khác được.

Trương Tửu có những tác phẩm đi sâu khai thác cuộc cải biến xã hội đương thời, những cuộc va chạm quyết liệt giữa cái mới và cái cũ, đặc biệt phản ánh sâu sắc những đổ vỡ, hoang mang, ngỡ ngàng của lớp người trẻ tuổi trước thực tại xã hội thời thực dân hóa cùng mặt trái của thời kỳ đô thị hóa, hiện đại hóa. Thông qua những tấn bi kịch tình yêu và gia đình, nhà văn đi sâu phân tích bi kịch con người cá nhân, con đường bần cùng hóa, bế tắc và không còn khả năng thích nghi với cuộc sống đang biến đổi mau chóng Những trang văn của ông phần nào bắt nhịp và tiếp xúc đồng đại với văn học phương Tây đương đại, ông chú trọng phân tích tâm lý con người cá nhân theo dòng ý thức, theo những ẩn ức thân phận và cả khía cạnh tính dục. Hầu hết các nhân vật trong tiểu thuyết Trương Tửu đều thể hiện sự sáng tạo của người làm nghệ thuật. Đi trên con đường phản ánh xã hội với mục đích “cải tạo” xã hội, nhà văn như một người chiến sĩ tiên phong. Một con đường gồ ghề, một hướng đi táo bạo đã định hình một phong cách độc đáo của nền văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX, phong cách văn xuôi Trương Tửu.

Có thể nói, trong tác phẩm của Trương Tửu hệ thống nhân vật rất đa dạng. Cũng là để phản ánh xã hội nhưng nhà văn khai thác ở nhiều điểm nhìn, nhiều góc độ khác nhau. Mỗi nhân vật của Trương Tửu dù ở tuyến thiện hay ác hay tha hóa đều để lại dấu ấn đậm nét trong công chúng.


1. Cao Thị Hảo (2008), "Vấn đề “tả thực” trong lí luận và sáng tác văn xuôi quốc ngữ miền Bắc giai đoạn 1917-1932", Tạp chí Văn học số 3.
2. Nguyễn Đăng Mạnh (2001), Nhà văn tư tưởng và phong cách, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
3. Nguyễn Hữu Sơn (Sưu tầm và biên soạn) (2009), Trương Tửu - Tuyển tập văn xuôi, NXB Lao động.
4. Vũ Đức Phúc (1964), Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam 1930-1945, NXB Văn học.
5. Trần Đăng Suyền, Nguyễn Văn Long (Chủ biên) (2007), Giáo trình văn học Việt Nam hiện đại, (Tập1), NXB Đại học Sư phạm.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}