Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ
Tin nóng
Thứ Năm, 21/01/2021 16:22

Bài Viết:

 

Kỷ niệm 105 năm ngày sinh Nhà văn Nguyễn Tuân (1910 - 2015): Điều tôi chưa kể với nhà văn Nguyễn Tuân

Hòang Kim Đáng (Hội Nhà văn Việt Nam) | Thứ Bảy, 10/10/2015 04:08 GMT +7
Cuối năm 1984, tôi từ miền Trung mang bức thư của Nhà xuất bản Đà Nẵng ra và khẩn khoản mời ông viết lời bạt cho  cuốn sách. Xem thư xong ông  hỏi:

- Những ai tham gia cuốn sách này?

 


Nhà văn Nguyễn Tuân

- Thưa bác, người viết lời dẫn là Giáo sư Tiến sĩ, Nhà nghiên cứu Dân tộc học Lê Văn Hảo. Tranh nghệ thuật của hai họa sĩ Bùi Xuân Phái và Lưu Công Nhân. Ảnh in trong tập sách do chính người đưa thư thể hiện. Ông rót rượu mời tôi và mỉm cười:

- Mình đồng ý cộng tác. Bạn vào nói với Nhà xuất bản như vậy.

Sau khi uống xong chén rượu, tôi tiếp luôn:

- Đảng bộ, Ủy ban nhân dân thị xã Hội An và Nhà xuất bản Đà Nẵng có nhã ý mời bác cháu ta vào đón Tết tại Hội An, nơi bác đã từng đến và viết Cửa Đại cách đây trên bốn chục năm trước.

- Hội An - Faifô - Hoa Phố - Hải Phố rồi Hoài Phố... những địa danh ấy đang còn phải bàn cãi. Mình rất mừng trước sự phát hiện và cách đặt vấn đề của kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính, Giáo sư Tiến sĩ Kiến trúc sư Ka zích, người Ba Lan. Đến sáng tác ở đây tựa như nhà thám hiểm đi tìm châu lục mới, đầy thú vị! Bằng một giọng hơi trầm và chậm rãi, ông tiếp: "Tuy nhiên mình già rồi, sống chẳng được là bao nên phải ở nhà đón Tết với bà cháu và con gái Thu Giang thôi".

Ngừng lời, ông lấy giấy và chiếc bút dạ đen nét to, phóng bút: "Chúc anh Hoàng Kim Đáng, năm mới chụp được nhiều ảnh đẹp. Hà Nội, Tết năm con Trâu - 1985".

- Quà mừng năm mới của mình đấy! Hãy lồng vào khung kính treo cạnh bức chân dung Nguyễn Tuân trong triển lãm của bạn, thay cho bài viết và để đồng bào Hội An thấy mình nhé! Cảm ơn!

Cầm những dòng chữ trên tay còn thơm mùi mực, tôi cảm động thật sự.
- Chữ bác viết còn đẹp hơn cả Chữ của người tử tù trong tác phẩm đấy!
 Sáng hôm sau, tôi đáp chuyến tầu Thống nhất tốc hành cuối cùng của năm cũ, trên đường Hà Nội - Miền Trung.

• ĐIỀU TÔI CHƯA KỂ VỚI NHÀ VĂN NGUYỄN TUÂN

Hội An sau mười năm giải phóng, cuộc sống và sinh hoạt đã căn bản thay đổi. Tôi tranh thủ ghi lại cảnh đón Tết của đồng bào rồi xách máy dạo trên một đường phố cổ. Thành, anh bạn giáo viên cùng đi với tôi, người Hội An. Thành mới được điều về công tác tại Phòng văn hóa thông tin thị xã. Đi trong khu phố cổ, ký ức về những trang viết của ông luôn sống dậy để tôi đối chiếu, so sánh. Không thấy có tiếng rao bán Ngầu mạc nạm, cũng không thấy tiếng loong coong từ những chiếc xe ta có đeo chiếc lục lạc đồng nào, nhưng phố xá, nhà cửa thì vẫn cổ lỗ. Đột nhiên tôi rủ Thành vào một cửa hiệu bán sách. Thành ghé tai tôi nói nhỏ:

- Nhà cụ Huỳnh - của hiệu sách Vang bóng một thời đấy! Chả  là ngày xưa, hiệu sách cụ Huỳnh có bán sách Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân nên hiệu sách cũng đã một thời vang bóng đấy.

Ngôi nhà cổ hình ống, rộng thùng thình nay chỉ còn lại có hai cha con. Cô gái, con cụ là một trong mấy chiếc lọ độc bình cổ ở Hội An. Gọi là cô gái nhưng thực ra tuổi cũng ngoại tứ tuần rồi. Công bằng mà nói, tiểu thư là một người đàn bà nhan sắc, có to béo đẫy đà gì đâu mà gọi là độc bình?

Thành ghé vào tai tôi thì thào:

- Độc bình có nghĩa là một mình ở vậy. Có thể là do khó tính trong kén chọn phò mã hoặc cá chưa gặp nước... khó tính lắm đấy!

- Ta cứ vào. Tôi kéo Thành bước vào cửa hiệu. Tự nhiên hai chúng tôi bị lọt thỏm trong căn nhà rộng thênh thang và cổ lỗ. Xung quanh tường là những dãy tủ sách khá lớn nhưng chỉ còn trơ lại khung tủ. Sách không còn một cuốn. Chiếc quầy kính kê chính giữa chỉ bầy bán chút ít văn hóa phẩm rẻ tiền. Như một nhà thám hiểm, tôi đảo mắt nhìn lên trần nhà. Vẫn còn chiếc quạt kéo cổ nom giống hệt chiếc y môn, đã phủ đầy bụi. Cả chiếc đèn điện ba giây uốn lượn cầu kỳ của Pháp, có lẽ được du nhập từ thời kỳ Bá Đa Lộc sang truyền đạo, cũng đã phủ bụi như vậy.

Trí tò mò kích động và mách bảo tôi. Không kìm giữ được nữa, tôi khẩn khoản:

- Thưa cô, cho phép tôi được tham quan ngôi nhà. Ngôi nhà cổ của gia đình ta đẹp quá!

Cô gái chủ nhà tự nhiên mắt sáng quắc, mặt tái đi:

- Các người không được vào nhà tôi. Các người không được chiếm nhà tôi. Các người định đuổi cha con tôi ra nghĩa địa à? Bố tôi đang ốm liệt giường!... - Môi cô ta tím bầm, run run và suýt bật ra tiếng khóc. Giọng cô trở nên rền rẫm và lạc hẳn đi - Cách mạng định chiếm nhà của dân chúng hay sa..ao?...

- Thưa cô, tôi là ký giả ở Hà Nội, được cử vào đây làm một cuốn sách giới thiệu về Hội An. Thấy nhà ta đẹp, xin muốn được tham quan.

- Không được vào nhà tôi. Không được chiếm nhà tô... ô... ôi! Trước tình thế gay go, tôi đành rút thẻ nhà  báo "đệ trình" trước mặt cô:

- Lấy danh dự là một ký giả, tôi xin thề: Cách mạng không bao giờ chiếm nhà ai cả!

- Cụ Huỳnh từ trên giường lồm cồm bò dậy. Bóng tối mờ ảo của ngôi nhà cổ làm cụ Huỳnh ẩn hiện như một cái bóng. Cụ lẫm chẫm bước ra đứng trước mặt tôi với bộ quần áo to thụng màu cháo lòng còn nhàu nếp nhăn, có lẽ do nằm đã lâu ngày. Râu và tóc cụ bạc trắng như cước. Từ trong hố mắt sâu thẳm và quầng thâm, toát ra vẻ lo ngại thực sự. Môi cụ mấp máy và thều thào:

- Xin mời ngài cứ tự do!...

- Không được! Bố tôi đang ốm nặng. Các ông không được hành hạ!

- Tôi rút thẻ nhà báo trịnh trọng đưa cụ xem. Sau khi nói rõ ý định làm sách, tôi tiếp luôn:

- Thưa cụ, hiệu sách của nhà ta trước đây có bán sách Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân ạ?

- Ngài cũng biết nhà văn Nguyễn Tuân?

- Dạ, thưa có ạ!

- Tôi hỏi khí không phải:  Ngoài quý danh Nguyễn Tuân, ông còn mang bút danh gì nữa không ạ?

- Thưa cụ, nhà văn Nguyễn Tuân người chính gốc Hà Nội. Ông cụ thân sinh ra nhà văn Nguyễn Tuân đã có một thời gian công vụ ở Hội An ta. Nhà văn theo cha vào và đã viết về Cửa Đại khoảng trên bốn chục năm trước. Ngoài bút danh Nguyễn Tuân trong Vang bóng một thời, cụ còn nổi tiếng với các bút danh khác như Ngột Lôi Quật, Thanh Hà, Nhất Lang, Ân Ngũ Tuyên, Tuấn Thừa Sắc... qua những tác phẩm điển  hình và nổi tiếng thời ấy là: Một chuyến đi, Vang bóng một thời, Chiếc lư đồng mắt cua, Tàn đèn dầu lạc, Thiếu quê  hương, Tóc chị Hoài!...

- Thưa ngài ở trong này chúng tôi coi nhà văn Nguyễn Tuân là ngôi sao sáng số một của trời Nam về văn học!

- Dạ thưa cụ, cách mạng cũng đánh giá như vậy! Sau này cụ còn viết  nhiều, viết khỏe và viết hay qua các tập Tùy bút kháng chiến, Tình chiến dịch, Đường vui, Sông Đà và tập  thiên tùy bút Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi. Qua tác phẩm này, ông đã đánh trực diện, đánh vỗ mặt vào đế quốc Mỹ xâm lược và kẻ đứng đầu lúc bấy giờ là Giôn Xơn và Ních Xơn. Tập  ký này có tiếng vang không hề thua kém Vang bóng một thời trước cách mạng.

- Ông cụ Huỳnh đưa lại tôi chiếc thẻ nhà báo trong tâm trạng nỗi lo âu đã vợi hẳn. Giọng cụ Huỳnh nhẹ nhõm hẳn.

- Người Hội An rất mong được thấy lại dung nhan nhà văn viết Cửa Đại vào lúc tuổi già và muốn hiểu rõ cách mạng đã "tẩy não" nhà văn ra sao?

- Nói đến chuyện "tẩy não" tôi  nghĩ rằng cụ Huỳnh đã đọc cuốn Những nhà văn tiền chiến của Hà Nội hôm nay của mọt cây bút ký tên là Kim Nhật.

- Thưa cụ không làm gì có chuyện nhà văn bị "tẩy não"!

Cháu có hân hạnh được quen biết nhà văn và được cụ rất yêu mến. Trong chuyến đi này cháu có mang theo cả Tuyển tập Nguyễn Tuân do nhà xuất bản Văn học chủ trương, cả bức chân dung tác giả cháu mới chụp. Nếu cụ vui lòng, khoảng 6h30' tối nay cháu xin mang hầu cụ.

- Rất hân hạnh được mời ngài cùng tôi đi thăm ngôi nhà bẹp và tồi tàn này!

Thì ra tên tuổi và tác phẩm của nhà văn đã giúp cụ Huỳnh xé toang bức màn  ngăn cách với Cách mạng! Uy tín của nhà văn đã giúp chúng tôi tiếp cận với đồng bào một cách dễ dàng như vậy đấy!

Tôi và Thành theo cụ vào nhà trong. Không thấy có tiếng phản đối của cô gái ấy nữa. Cảm nhận bước đầu của tôi là, ngôi nhà này cũng giông giống một ngôi nhà cổ ở phố Hàng Đào ngoài Hà Nội. Với lối kiến trúc, với tài hoa chạm trổ của nghề mộc Kim Bồng, với màu thời gian phủ lên bức tường, tôi ước tính ngôi nhà này xây dựng ít nhất cũng phải trên 200 năm rồi.

Vượt qua dãy thứ  hai đến một bức tường chắn ngang mọc đầy rêu phong và cây cối. Nắng chiều vàng nhạt đổ xuống bức tường. Ánh nắng phản chiếu qua lại tạo nên những sắc màu kỳ ảo. Tôi ra hiệu cho Thành dừng lại và mời cụ đứng sát phía tường. Bộ tóc bạc phơ, màu trắng của áo quần tương phản với màu tường nhưng lại đồng chiều với thời gian, tuổi tác chủ nhân với ngôi nhà.

Tôi bỗng nảy ra ý định hơi nghịch ngợm nửa đùa nửa thật, tôi  hỏi:

- Dạ thưa cụ, nếu như cháu không phải người thân quen của nhà văn mà là người của cách mạng đến đây với ý định lấy nhà?
- Ngài nói sao?

Đột nhiên đôi mắt cụ mở to. Mồm cụ méo xệch, trông đến thảm hại. Tôi ghi vội tấm hình cụ vào ống kính rồi chuyển làn sang phương án hai:

- Thưa cụ, điều cháu nói vừa rồi đó là lời nói xạo. Mong cụ thứ lỗi cho.

Cụ Huỳnh vẫn còn đôi chút phân vân, ngơ  ngác. Tôi lại bấm máy kiểu thứ hai và câu chuyện lại tiếp tục:

- Hà Nội và Hội An ta đều là đất văn hiến. Nếu cháu không lầm thì Alếch xăng ĐơRốt là người có công tạo ra chữ quốc ngữ bằng mẫu tự Latinh và nơi truyền bá chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam cũng bắt đầu từ Hội An ta.

- Dạ phải đó.

- Vậy cháu muốn mời cụ lên lầu cao để chụp một tấm hình cụ đang nằm trên ghế xích đu, đeo kính lão đọc sách. Hậu cảnh là mái ngói lô xô. Nắng chiều như dát vàng chiếu, vào những cây cối mọc trên mái ngói. Tấm ảnh nói lên chiều dày thời gian và bề dày văn hóa của Hội An ta.

Nụ cười chớm xuất hiện trên môi cụ Huỳnh. Cụ gật đầu tỏ vẻ  hài lòng:

- Xin đa tạ ngài. Mời ngài theo tôi lên gác.

 Chớp thời cơ tôi ghi lại nụ cười trên môi cụ qua tấm hình thứ ba. Tiếp đó tôi và Thành xốc nách dìu cụ lên gác một cách thận trọng, bởi lẽ cầu thang đã ọp ẹp. Ánh sáng  lờ mờ và yếu ớt do luồng sáng trời hiếm hoi từ ngoài, khó khăn lắm mới lọt vào được cầu thang. Lên được chừng mười bậc thì một bóng đen xuất hiện phía trên gác đang huỳnh huỵch lao xuống, miệng tuôn ra hàng tràng tiếng  Pháp, tiếng Nhật rồi sau đó là tiếng chửi đổng bằng tiếng Việt.

Gián điệp? Tôi chợt nhớ ra trẻ con ở đây đã có dịp phát hiện và kể với Thành những chuyện ly kỳ rùng rợn đó mà chúng không đủ khả năng đột nhập để mà khám phá. Kể cũng hơi chờn chợn nhưng tôi quyết định cứ lên. Tới sàn gác, một tấm phản cũ kỹ bẩn thỉu chất đầy đầu mẩu gỗ và vỏ trấu vãi tung tóe. Ở giữa có một lỗ hổng và chiếc ba đờ suy bóng nhãy ghét và mồ hôi, chắc chắn là chủ nhân của nó vừa quăng ra. Tôi chợt hiểu và khẳng định: đây là chỗ nằm của người điên (mà trong này gọi là người khùng). Trên mái ngói có tới năm bảy lỗ thủng to bằng chiếc mũ, do gỗ sàn lâu ngày bị mục vì nước mưa. Nhìn qua chiếc lỗ đen ngòm vì tối tăm ấy lại thấy một người đàn bà cũng khá là bẩn thỉu, đang nhìn lên. Đôi mắt trắng dã, tay đang quờ vào giá gạo bốc từng nắm nhỏ bỏ vào mồm nhai.

Đích thị là người điên rồi! Không rõ thực hư thế nào, nghe nói người đàn ông kia là em trai, trước đây đã học đến tú tài. Tiếng Pháp, tiếng Nhật nói như gió. Sau bị loạn trí và đâm khùng như vậy!

Tôi định dìu cụ bước ra bao lơn để chụp ảnh. Ánh sáng thì đủ nhưng sàn ọp ẹp lắm. Tôi đành khất cụ dịp khác và cũng chưa tiện tâm sự để biết rõ những điều bí ẩn mà trẻ con đang muốn biết.

Tối nay, theo đúng hẹn, tôi mang bộ ảnh phong cảnh đất nước và bức chân dung Nguyễn Tuân phóng lớn đến giới thiệu để cụ xem. Xem ảnh cụ Huỳnh sung sướng như chính mình vừa đi thăm đất nước. Cuối cùng, tôi đưa cụ xem tiếp Tuyển tập  Nguyễn Tuân có in ảnh và tấm ảnh tôi  mới chụp đã phóng to để ở triển lãm và tờ chúc thư cụ viết cho trước ngày tôi lên đường vào miền Trung.

Cụ Huỳnh mắt trân trân,  hết nhìn tờ chúc thư rồi lại ngắm ảnh và đột nhiên cụ thốt lên:

- Trời! Đúng nhà văn Nguyễn Tuân đây rồi! Cả dung nhan, chữ viết vẫn giống thời trai trẻ. Chữ viết của nhà văn viết đẹp như vẽ.

- Cô gái ấy đứng lấp sau cụ Huỳnh từ lúc nào tôi không để ý. Khi nghe tiếng  cô khe khẽ:

- Nhà ta cũng có sách do nhà văn Nguyễn Tuân ký tặng. Chữ viết của ông  hồi ấy cũng giống hệt bây giờ. Trông cụ đẹp lão như một nhà bác học, ba nhỉ!

Cụ Huỳnh tỏ vẻ mãn nguyện thực sự. Không riêng gì cô con gái, cụ nói cả với  chúng tôi:

Nước Nga có Tônxtôi và Puskin. Việt Nam ta có Nguyễn Tuân, Xuân Diệu, Văn Cao, Tô Hoài... Nhà văn Nguyễn Tuân sẽ sống mãi trong bạn đọc Việt Nam và thế giới!

Đó là những điều tôi chưa kịp kể với nhà văn Nguyễn Tuân khi cụ đang sống.

Hôm nay trước vong linh cụ, tôi xin phép được kính cẩn  giãi bày cùng bạn đọc và vĩnh biệt nhà văn .

Hà Nội, ngày 4 tháng 3 năm 1987
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}

Tin nóng

  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}