Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

LÊ ĐẠI CANG và những bài học dành cho hậu thế

GS. Hoàng Chương | Thứ Bảy, 05/10/2013 02:03 GMT +7
Lê Đại Cang là một con người đặc biệt, trước hết là vì giữa một giai đoạn cực kỳ phức tạp của lịch sử, trắng đen chưa thực sự phân minh, chính tà còn có phần lẫn lộn, dấn thân vào chốn quan trường nhiều cám dỗ và đầy bất trắc, ông đã chọn cho mình con đường “ngày đêm chăm chỉ, một lòng báo quốc… vì nước quên nhà, vì công quên tư” (lời dẫn Lê thị gia phả) đem trí tuệ xuất chúng và tài năng đa diện của mình cống hiến cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước đầy gian khó, lập nên một sự nghiệp lớn.

 

Cách đây hơn 7 tháng, vào tháng 5 năm 2012, chúng ta từng hội tụ tại thành phố Quy Nhơn xinh đẹp mến khách trong hội thảo về nhà soạn tuồng Nguyễn Diêu, một hội thảo lịch sử đã đưa ra ánh sáng chân dung toàn diện của người thầy của hậu tổ tuồng Đào Tấn trong tầm vóc một thiên tài sân khấu, một danh nhân văn hóa lớn của đất nước. Hôm nay, trong những ngày đầu năm mới 2013, chúng ta lại hội tụ đông đủ tại đây trong cuộc hội thảo cũng để giũ bụi mờ thời gian đưa ra ánh sáng chân dung hấp dẫn của một kẻ si tiêu biểu khác của mảnh đất “địa linh nhân kiệt” Bình Định, danh nhân lịch sử Lê Đại Cang, một con người viết hoa với một sự nghiệp lớn, một nhân cách lớn, cùng những bài học nhân sinh quý báu để lại cho hậu thế.

Thay mặt Ban Chỉ dạo và Ban Tổ chức hội thảo, trước hết tôi xin cám ơn Tỉnh ủy và UBND tỉnh Bình Định, trong tình hình khó khăn chung của cả nước và địa phương, vẫn dành sự quan tâm xứng đáng cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có việc nghiên cứu, tôn vinh các danh nhân văn hóa lịch sử quê hương, để Bình Định đã, đang và mãi sẽ là miền đất hứa của văn hóa nghệ thuật truyền thống dân tộc. Đây là lựa chọn sáng suốt, bởi chúng ta đều hiểu rằng các trầm tích văn hóa quá khứ là một nguồn năng lượng vô giá giúp chúng ta tự tin đương đầu thành công với các thách thức hiện tại để vươn tới tương lai.

Tôi cũng xin cám ơn sự tham gia nhiệt tình và đầy trách nhiệm của PGSTS Trần Đức Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử VN, cùng tập thể cán bộ khoa học Viện Sử học vào việc tổ chức hội thảo, cám ơn các nhà sử học, các nhà nghiên cứu văn hóa, các văn nghệ sĩ tài danh từ thủ đô Hà Nội, TPHCM, Bình Định và các nơi khác trong nước đã có mặt đông đảo tại hội thảo với các tham luận công phu sâu sắc, nhiều tìm tòi phát hiện về danh nhân Lê Đại Cang.

Tôi đặc biệt gửi lời cám ơn trân trọng tới các hậu duệ đầy tâm huyết của danh nhân Lê Đại Cang trong dòng họ Lê làng Luật Chánh, xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, nhất là bác sĩ Lê Thanh Hà, một Việt kiều sống xa tổ quốc, nhiều năm qua đã góp công góp của sưu tầm, khôi phục, tôn tạo các di tích di sản liên quan đến hai danh nhân Lê Công Miễn, Lê Đại Cang và hôm nay đã đóng góp một phần kinh phí quan trọng để tổ chức hội thảo nhiều ý nghĩa này. Văn hóa dòng họ, truyền thống dòng họ là một phần của văn hóa Việt Nam, truyền thống Việt Nam, trân trọng bảo vệ gìn giữ phát huy các nét đẹp của văn hóa dòng họ, truyền thống dòng họ cũng tức là đã góp phần thiết thực bảo vệ gìn giữ phát huy các nét đẹp của văn hóa Việt Nam, truyền thống Việt Nam.

Từ lâu, trong các sách địa phương chí, nhân vật chí về quê hương Bình Định của các tác giả Bùi Văn Lăng, Quách Tấn - Quách Giao, Đặng Quý Địch, tên tuổi và sự nghiệp của Lê Đại Cang đã được nhắc đến nhưng do còn khá rời rạc sơ sài nên chưa gây được chú ý. Tại các địa phương mà Lê Đại Cang đã từng làm việc, để lại nhiều dấu ấn, nhiều công tích như Hà Nội, Sơn Tây, các tỉnh Tây Bắc, An Giang, Hà Tiên, Quảng Nam… sách sử và địa phương chí các nơi này không thấy nhắc gì đến ông, hoặc có nhắc cũng rất qua loa, đại khái. Ví dụ, địa phương chí An Giang nhắc đến Lê Đại Cang chỉ bằng một dòng ngắn gọn: Tổng đốc đầu tiên, có tội, bị cách chức. Đến giữa năm 2011 vừa qua, cuốn sách “Lê Đại Cang và Lê thị gia phả” do các tác giả Lê Thanh Hà, Lê Thanh Minh, Nguyễn Thế Khoa, các hậu duệ của Lê Đại Cang thuộc dòng họ Lê làng Luật Chánh biên soạn, Nhà xuất bản Dân trí xuất bản, tập hợp một số bài viết về Lê Đại Cang và công bố toàn văn một trước tác của Lê Đại Cang là “Lê thị gia phả” đã bước đầu tạo được ấn tượng khá mạnh mẽ về nhân vật lịch sử này. Riêng tôi, qua cuốn sách còn khiêm tốn ấy, tôi đã cảm nhận Lê Đại Cang là một nhân vật lịch sử thật đặc biệt trong một giai đoạn lịch sử cũng rất đặc biệt ở nước ta.

Đây là giai đoạn trong sử sách thường gọi là thời Nguyễn sơ, khi nhà Nguyễn đoạt được đất nước từ tay nhà Tây Sơn, ở thời điểm chia rẽ, yếu ớt, suy tàn của vua trẻ Cảnh Thịnh, bắt đầu sự nghiệp xây dựng một quốc gia độc lập, thống nhất với quốc hiệu Việt Nam trong hoàn cảnh hận thù bao phủ, nhân tâm lý tán, kinh tế kiệt quệ, loạn lạc giặc giã liên miên. Phải nói, giai đoạn lịch sử này là cực kỳ phức tạp, công tội của nhà Nguyễn cho đến nay vẫn còn là cuộc tranh luận chưa có hồi kết với những đánh giá trái ngược nhau. Trong các vị vua của triều Nguyễn bên cạnh các vị vua yêu nước, chống xâm lược như Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân, chúng ta cũng cần biết thêm về vua Minh Mạng, bên cạnh những mặt tiêu cực, là một nhà cải cách có khát vọng xây dựng một chính thể công minh, trong sạch, hiệu quả, phát triển mạnh mẽ kinh tế văn hóa giáo dục, nâng cao đời sống dân chúng, mong muốn biến đất nước ta thành một đất nước hùng cường, tuy khát vọng ấy chưa thành hiện thực. Trong các quan lại triều Nguyễn, bên cạnh các anh hùng chống xâm lược Pháp như Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu, Phan Đình Phùng…chúng ta cũng không thể không đề cao đúng mức các danh thần danh tướng có công lao lớn trong xây dựng và bảo vệ đất nước qua các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức như Doãn Uẩn, Trương Đăng Quế, Lê Văn Đức, Nguyễn Công Trứ…và tất nhiên trong số các vị này không thể không nhắc đến nhân vật đặc biệt Lê Đại Cang.

Lê Đại Cang là một con người đặc biệt, trước hết là vì giữa một giai đoạn cực kỳ phức tạp của lịch sử, trắng đen chưa thực sự phân minh, chính tà còn có phần lẫn lộn, dấn thân vào chốn quan trường nhiều cám dỗ và đầy bất trắc, ông đã chọn cho mình con đường “ngày đêm chăm chỉ, một lòng báo quốc… vì nước quên nhà, vì công quên tư” (lời dẫn Lê thị gia phả) đem trí tuệ xuất chúng và tài năng đa diện của mình cống hiến cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước đầy gian khó, lập nên một sự nghiệp lớn. Sự nghiệp ấy của Lê Đại Cang trải dài trong thời gian 41 năm làm quan qua 3 triều vua, trải rộng trong không gian cả ba miền đất nước từ biên giới cực Bắc đến biên giới cực Nam, từ kinh đô Huế đến cô đô Thăng Long, qua rất nhiều lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, giáo dục, văn hóa, ngoại giao, khi làm quan cai trị những vùng đất phức tạp, lúc cầm quân đánh giặc ngoại xâm, khi tham gia quản lý trong lục bộ, lúc chỉ huy đào sông, khi phụ trách hộ đê, khi trực tiếp xử án hình, lúc làm chủ khảo trường thi, khi lo tiếp sứ nhà Thanh, lúc chịu trách nhiệm bảo hộ nước láng giềng Chân Lạp…

Nhưng Lê Đại Cang đặc biệt không chỉ vì sư nghiệp lớn ấy mà còn vì một nhân cách lớn, một bản lĩnh kẻ sĩ đáng kính nơi ông. Đó là con người trọn đời coi thường lợi danh, phú quý không thể cám dỗ, nghèo khó không làm thay đổi, uy vũ không thể khuất phục, khi gặp thời, thành công không đắc chí, lúc sa cơ, thất bại không nản lòng, biết đứng dậy từ nơi vấp ngã, luôn ung dung tự tại để thấy vinh trong nhục, thấu phúc trong họa. Trong cuộc đời làm quan liên tục thăng giáng, quá nhiều bất trắc hiểm nguy, quá nhiều thử thách sống còn, chính nhân cách ấy, bản lĩnh ấy đã giúp Lê Đại Cang vượt qua tất cả, bền lòng vững chi làm được những việc ích nước lợi dân trong bất kỳ hoàn cảnh nào, vị trí nào.

Lê Đại Cang còn đặc biệt là vì những bài học làm quan làm người từ cuộc đời ông, sự nghiệp của ông đối với chúng ta hôm nay vừa rất phong phú sâu sắc vừa rất sống động, nóng bỏng. Đối với các quan chức đó là bài học về sự tận tụy hết mình kết hợp với tác phong khoa học sáng tạo, luôn đi sâu đi sát thực tế, bài học về ý thức tổ chức kỷ luật cao kết hợp với sự quả cảm dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không sợ bị hiểu lầm, không sợ bị vu oan giá họa, bài học về tiêu chí “cái gì có lợi cho dân thì gắng sức thực hiện, cái gì có hại cho dân thì tuyệt đối tránh”, bài học về tâm nguyện phải vừa là một “tôi trung” của dân của nước, phải vừa là một “con hiếu” của gia đình, dòng họ…Còn đối với mỗi con người, đó là bài học về sự trọng nghĩa khinh tài, vượt khó, khổ học, khổ luyện để thành công, bài học về sự kính trọng thờ phụng học hỏi tổ tiên, chăm lo giáo duc răn dạy, làm gương cho con cháu, bài học về sự gắn bó, khiêm hòa, thủy chung với bè bạn, với bà con làng xóm, với những người chung quanh…

Chính vì những cảm nhận như vậy về sự đặc biệt của danh nhân Lê Đại Cang, tôi đã bàn với nhà báo Nguyễn Thế Khoa, Tổng Biên tập tạp chí Văn hiến VN, một hậu duệ của cụ Lê Đại Cang, chuẩn bị kế hoạch tổ chức hội thảo khoa học về Lê Đại Cang. Tôi cho đây sẽ là một hội thảo khoa học thiết thực hưởng ứng việc triển khai thực hiện nghị quyết 4 của Trung ương Đảng và cuộc vận động sáng tạo văn học nghệ thuật về đề tài lịch sử của Đảng và Nhà nước. Kế hoạch hội thảo được báo cáo với Thường trực Tỉnh ủy và Thường trực UBND tỉnh Bình Định đầu năm 2012 và đã được lãnh đạo tỉnh Bình Định chấp thuận, chỉ đạo cho phép triển khai thực hiện.

Chúng tôi hết sức phấn khởi và xúc động khi hội thảo đã nhận được sự hưởng ứng của nhiều nhà sử học, nhà nghiên cứu văn hóa, văn nghệ sĩ hàng đầu của thủ đô Hà Nội, TPHCM, Bình Định và nhiều địa phương như GS anh hùng Vũ Khiêu, GS Mạc Đường, nhà sử học Nguyễn Khắc Thuần, GS Hà Đình Đức, nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn, các PGSTS Nguyễn Minh Tường, Nguyễn Thị Phương Chi, Nguyễn Đức Nhuệ, nhà văn Hoàng Quốc Hải, nhà thơ Thanh Thảo, nhà văn Trung Trung Đỉnh, nhà thơ nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, nhà thơ nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha...cùng nhiều nhà khoa học và các văn nghệ sĩ khác. Cho đến nay, Ban Tổ chức hội thảo đã nhận được 35 tham luận công phu, tâm huyết, trách nhiệm, trong đó có những tham luận mang tính chất một luận văn khoa học, theo đúng ba nội dung lớn mà Ban Chỉ đạo hội thảo đề ra: tìm hiểu thân thế sự nghiệp, tấm gương kẻ sĩ của Lê Đại Cang, nêu ra những bài học thiết thực từ Lê Đại Cang cho con người, cuộc sống hôm nay và đề xuất các hình thức tôn vinh phát huy di sản của Lê Đại Cang.

Năm 2012 vừa qua, nhà thơ, nhà viết kịch Văn Trọng Hùng, Giám đốc Sở VHTT&DL Bình Định cho ra mắt tập thơ rất được dư luận chú ý mang tên “Hầu chuyện tiền nhân”, trong đó tôi rất tâm đắc với hai câu thơ trong bài thơ “Gặp Võ Tánh ở thành Hoàng đế”:

Một đời ta vì trăm họ giang san
Dẫu khác chúa nhưng không khác lòng yêu dân, yêu nước

Văn Trọng Hùng coi đây là lời đối thoại của Võ Tánh với hậu thế. Tôi thấy hai câu thơ này cũng rất có thể coi là lời cụ Lê Đại Cang nhắn tới chúng ta hôm nay:

Một đời ta vì trăm họ giang san
Dẫu khác chúa nhưng không khác lòng yêu dân yêu nước

Đúng như khẳng định của anh hùng dân tộc, thi hào Nguyễn Trãi, lịch sử đất nước ta “Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau/Song hào kiệt thời nào cũng có”, bất cứ ở thời đại nào, dưới triều vua chúa nào cũng có những con người tài cao chí lớn biết vì trăm họ giang sơn, hết lòng yêu dân yêu nước, thanh thản gánh chịu mọi hy sinh, thiệt thòi, ngang trái, lập nên những huân công trong xây dựng và bảo vệ đất nước. Những bậc hào kiệt ấy, nhiều người đã được sử sách ghi nhớ, đương thời và hậu thế vinh danh, nhưng cũng còn không ít người, vì nhiều lý do, chưa được đánh giá đúng, bị hiểu sai một cách bất công, bị lãng quên rất đáng trách. Lê Đại Cang, Võ Tánh nằm trong số những con người này.

Tôi tin rằng Hội thảo của chúng ta sẽ đánh dấu việc trả lại công bằng cho Lê Đại Cang, khôi phục vị trí đáng có của ông trong lịch sử. Hơn thế, chúng ta sẽ còn nhận được từ cuộc đời và sự nghiệp, từ tấm gương kẻ sĩ của Lê Đại Cang một sự cổ vũ lớn cùng những bài học hữu ích.

Với con mắt của người làm nghệ thuật, một đạo diễn sân khấu, tôi còn cho rằng cuộc đời chí sĩ Lê Đại Cang là một câu chuyện vô cùng hấp dẫn nếu những nhà văn, nhà biên kịch quan tâm, khai thác và đầu tư thì nhất định sẽ có những tiểu thuyết, bộ phim vở kịch lịch sử rất hay về Lê Đại Cang.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}