Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ
Tin nóng
Thứ Năm, 21/01/2021 16:36

Mạn đàm:

 

Lễ Tịch điền Hội Xuân Ba Bể - Cần căn bản vấn đề sắc thái văn hóa gốc khi phục dựng

Hoàng Chiến Thắng | Thứ Năm, 27/02/2014 03:51 GMT +7
Tại Hội Xuân Ba Bể 2014 vừa qua, điều mới nhất mà trước đó chưa có chính là việc khôi phục “Lễ Tịch điền”. Nhưng vấn đề cũng lại nảy sinh từ chính nghi lễ này bởi sự nhầm lẫn khá lố do thiếu căn bản về văn hóa gốc.
 
Lễ tịch điền tại Hội hồ Ba Bể

Bản sắc văn hóa dân tộc là sắc thái gốc, một nền văn hóa đủ mạnh có thể phát triển đạt đến tầm văn minh, song chắc chắn một điều, dù mạnh đến đâu đi nữa cũng không thể thoát ly yếu tố cốt lõi định hình, làm nền những giá trị căn bản nhất.
 
Ý thức khôi phục những nghi lễ, trò diễn trong ngày hội xuân ở Hội Hồ Ba Bể của Ban tổ chức vừa qua là điều hết sức đáng trân trọng. Việc khôi phục này không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, mà đặc biệt còn có tính giáo dục rất cao trên cơ sở tín niệm văn hóa tộc người. Sự phục dựng những nghi thức, những trò chơi/diễn xướng dân gian trong ngày hội là hết sức cần thiết, tuy nhiên, cần căn bản vấn đề sắc thái văn hóa gốc của nó. Nếu không, chẳng khác nào chúng ta đang bón phân từ ngọn vậy.
 
Trở lại vấn đề, người viết xin dẫn sánh một số bất cập của việc khôi phục nghi thức trong ngày hội xuân tại xã Nam Mẫu, Ba Bể, Bắc Kạn mà cụ thể là Lễ Tịch điền. Hội xuân vùng tày Bắc Kạn nói riêng và các tộc người vùng cao phía Bắc nói chung đều có cùng đặc điểm, ấy là vui xuân, song trong cái sự vui ấy đều được gửi gắm khát vọng mùa màng. Chính bởi đó, hầu hết những trò chơi đều mang trong nó sứ mệnh làm cầu nối đưa những khát vọng của người dân đến với Pụt Luông và những đấng siêu nhiên khác theo quan niệm tín ngưỡng của mỗi tộc người. Thế mới sinh ra tung Còn, mới sinh ra Lồng toồng (xuống đồng)…
 
Tại Hội Xuân Ba Bể 2014 vừa qua, điều mới nhất mà trước đó chưa có chính là việc khôi phục “Lễ Tịch điền”. Nhưng vấn đề cũng lại nảy sinh từ chính nghi lễ này bởi sự nhầm lẫn khá lố do thiếu căn bản về văn hóa gốc. Lễ Tịch điền không phải là nghi lễ cứ thích là làm, nghi lễ này phải do chính người đứng đầu một quốc gia như vua, chủ tịch nước thực hiện, nhằm khích lệ tinh thần con dân của một nước nông nghiệp. Cụ thể hơn, theo thông tin trong Đại việt sử ký toàn thư thì nghi lễ này được tiến hành đầu tiên dưới triều vùa Lê Đại Hành (Lê Hoàn) và địa điểm là Đọi Sơn (núi Đọi) Duy Tiên, Hà Nam. Về sau, Lễ Tịch điền còn được các triều đại Lý-Trần tổ chức thành một ngày hội chính của đất nước vào mùa xuân. Hồ Chủ Tịch cũng đã từng thực hiện nghi lễ này. Như vậy, nếu người không có chân mệnh thiên tử, không đứng đầu một quốc gia mà thực hiện nghi thức này thì chẳng khác nào mắc tội khi quân, có mưu đồ làm phản, tội khép, tru di tam tộc. Còn nếu làm theo kiểu phục dựng thì nhất thiết phải ăn vận, hóa trang giống một vị vua nào đó. Cái thiếu căn bản nhất về nghi thức này tại Hội Hồ Ba Bể năm nay chính là ở đó. Trong khi nếu tìm hiểu kỹ lưỡng và căn bản hơn thì đặc trưng lễ hội vùng Tày chính là cầu mùa màng, và gửi gắm những khát vọng cộng đồng nên việc mở những đường cày khai hội là hết sức bình thường, ai cũng có thể làm chứ không nhất thiết phải là người có chân mệnh thiên tử hay đứng đầu một quốc gia, bởi đó không mang yếu tố khích lệ của Quân với thần mà là khát vọng nội tại của mỗi người nông dân với mong muốn suôn sẻ, và nhận được lộc đất, lộc trời. Hội xưa của vùng Tày đâu đâu cũng có đường cày khai hội và người thực hiện là những nông dân, nhưng đó nhất quyết không phải là Lễ Tịch điền. Về hình thức, người thực hiện nghi lễ này tại Hội hồ Ba Bể năm nay cũng ăn vận theo kiểu nông dân với quần áo chàm, điều này là hợp lý nếu đó là đường cày khai hội, đường cày cầu lộc, cầu mùa của người Tày xưa. Song vấn đề ở chỗ, trước đó, người thuyết minh lại ra rả đó là Lễ Tịch/hạ điền, thậm chí giảng nghĩa, nguồn gốc của nghi thức này (hẳn nhiên không phải giảng nghĩa, nguồn ngốc của đường cày khai hội) thế nên mới có sự “râu ông nọ cắm cằm bà kia”.  
 
Văn hóa gốc, nếu không căn bản thì tốt nhất không nên làm, bởi nếu cố sẽ dẫn đến việc khôi phục sai về bản chất, khiến những thế hệ sau lầm tưởng đó là đúng là phải và sẽ dẫn đến những nhận thức sai lầm khác về chính văn hóa tộc người mình. Làm méo mó, sai lệch văn hóa là một tội lớn bởi việc làm này chính đã và đang giết chết văn hóa, và như vậy, việc khôi phục trên còn đâu là xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam “tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” mà nghị quyết TW 5 khóa 8 đã đề ra!
 
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}

Tin nóng

  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}