Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Dân tộc:

 

Lễ gọi Vía của người Mường xứ Thanh

Nguyễn Hiền | Thứ Ba, 08/10/2013 08:03 GMT +7
Lễ gọi Vía xuất phát từ mong muốn của một gia đình, dòng họ do trong nhà vừa có người ốm dậy hoặc vừa tai qua nạn khỏi vẫn chưa hoàn toàn khỏe mạnh. Người ta quan niệm lúc này, Vía người bệnh, người già đã đi khỏi thân xác họ và đang lạc ở đâu đó, cần gọi về để cùng nhập vào thân chủ như vốn có giúp cho họ trở lại an lành khỏe mạnh.

 

GIF - 51.2 kb
Các thiếu nữ Mường với điệu hát múa dân tộc

Miền tây Thanh Hóa có hơn 1 triệu người gồm 7 dân tộc sinh sống thuận hòa từ bao đời nay, trong đó có 364.622 người là dân tộc Mường, chiếm gần 59% các dân tộc thiểu số trong tỉnh, đông thứ hai sau người Kinh. Người Mường - là tộc danh đã được các cứ liệu khoa học, các nhà nghiên cứu xác nhận và đồng bào tự nhận về dân tộc mình từ xa xưa. Cũng như người Mường ở Hoà Bình, Phú Thọ - Người Mường Thanh Hoá có nguồn gốc là người Việt cổ, chia làm hai nhánh : Mường trong và Mường ngoài.

Đồng bào Mường Thanh Hoá đã lâu đời sống định canh định cư ở các vùng núi thấp. Nguồn sống chủ yếu là sản xuất thâm canh cây lúa nước, kết hợp với nương rẫy và phát triển chăn nuôi. Trước đây, đồng bào trồng lúa nếp nhiều hơn lúa tẻ và gạo nếp là lương thực ăn hằng ngày. Nguồn kinh tế phụ của các hộ người Mường là khai thác lâm thổ sản như: gỗ, tre, nứa, mây.. cùng với nghề thủ công ươm tơ, dệt vải, đan lát. Do có nguồn gốc xuất xứ từ xa xưa, và có số dân đông đúc, người Mường Thanh Hoá có đời sống văn hoá tinh thần khá phong phú. Có những tục lệ đến nay nhiều nơi đã bỏ dần, tuy nhiên nhiều phong tục đặc trưng vẫn được lưu truyền cho đến ngày nay.

Bên cạnh các lễ cúng quan trọng và cần thiết trong một năm như Lễ cúng nhà ông thổ (thờ thổ công, thổ địa); Lễ tảo mộ (mát mả), lễ lên đồng (sau khi cấy lúa xong), lễ cơm mới (sau thu hoạch)… thì Gọi Vía (hay còn gọi là làm Vía) - cầu sức khỏe là một trong những lễ cúng quan trọng và cho đến giờ vẫn giữ nguyên những bản sắc đặc trưng của người Mường.

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Mường, thầy Mo (thầy Cúng) có vai trò hết sức quan trọng. Ông là nhân vật có quyền năng thông quan với thế giới thần linh. Vì thế một trong những người không thể thiếu trong lễ gọi Vía là ông thầy cúng. Lễ gọi Vía xuất phát từ mong muốn của một gia đình, dòng họ do trong nhà vừa có người ốm dậy hoặc vừa tai qua nạn khỏi vẫn chưa hoàn toàn khỏe mạnh. Người ta quan niệm lúc này, Vía người bệnh, người già đã đi khỏi thân xác họ và đang lạc ở đâu đó, cần gọi về để cùng nhập vào thân chủ như vốn có giúp cho họ trở lại an lành khỏe mạnh. Người nhà muốn làm lễ phải tìm đến nhà thầy, chọn một ngày đẹp – theo lẽ đương nhiên là phải làm vào ngày tốt nào đó hay còn gọi là được ngày, còn nếu chưa được ngày thì phải chờ. Thầy cúng sẽ cho gia đình biết để chuẩn bị những thứ cần thiết cho mâm cúng. Đến đúng ngày đó, gia đình và họ hàng sẽ cùng nhau chuẩn bị cỗ cúng từ tờ mờ sáng và có một người được giao trọng trách đi đón thầy cúng về. Ngày nay, người ta không cần phải đi đón nữa mà thầy cúng sẽ tự đến theo đúng giờ tốt mà thầy chọn theo mách bảo của “người trên” .

Khi các mâm cỗ đã sắp đặt đầy đủ, thay mặt cho gia đình, thầy cúng khăn áo chỉnh tề thắp hương rồi khấn đại ý: Phải năm trời không thuận, đất không lành, người già ốm lắm đau nhiều, hôm nay họ hàng con cháu có lòng đức, lòng đạo, lòng thảo, lòng nhân, soạn lên mâm vía cầu mong giữ vía cho người già mạnh khoẻ trở lại, sống lâu cùng con cháu họ hàng, người ốm mau lành, người đau mau khỏi. Vía đang lạc ngoài đường, ngoài sông, trên núi… mau mau về ăn cơm, hưởng lộc.

JPEG - 17.7 kb
Thầy cúng khăn áo chỉnh tề thắp hương, khấn

Thầy cúng mặc áo dài đỏ, mũ đỏ, bên cạnh bày sẵn khăn các màu xanh đỏ trắng và quạt giấy… trong quá trình cúng, thầy sẽ lần lượt vắt khăn (và thay khăn) lên cổ hoặc trùm lên đầu. Mâm cúng thường có bát nhang (chủ yếu dùng bát gạo trắng cắm ba nén hương ), con gà luộc đặt trên đĩa xôi trắng một chai rượu, xôi oản (được in khuôn nhỏ và bày trên lá mít cắt tròn, từ 7 đến 12 cái xôi oản màu đỏ và trắng), một đĩa quả, một đĩa hoa, bánh cúng, bát nước, bát gạo, muối, ba quả trứng sống… Thường thì lễ cúng có 4 đến 5 mâm.

JPEG - 22.3 kb
Mâm cỗ cúng gọi Vía của người Mường Thanh Hóa

Những người có quan hệ thân thích với người đang được gọi vía sẽ ngồi bên dưới, lắng nghe thầy cúng, mặt nghiêm trang, thỉnh thoảng chắp tay lễ vái.

JPEG - 17.4 kb
Những người được gọi Vía ngồi bên dưới, lắng nghe thầy cúng

Lễ gọi Vía diễn ra từ một đến hai giờ đồng hồ, xong xuôi người nhà dọn mâm cỗ cho thầy cúng, cũng là lúc tất cả mọi người cùng ngồi lại theo từng mâm trên dưới, già trẻ, trai gái. Con gái, con dâu và trẻ nhỏ thường được dọn mâm cơm dưới bếp hoặc nhà ngang, mọi người vui mừng phấn khởi cùng nâng chén rượu chúc mừng. Họ tin tưởng rằng thần linh, tổ tiên đã nghe được những lời cầu khấn và phù hộ cho con cháu, rồi đây người ốm yếu sẽ trở nên khỏe mạnh để làm việc. Sức khỏe và may mắn sẽ đến với gia đình, dòng họ mình.

Sau bữa cơm, người nhà chuẩn bị cho thầy cúng thường là ít tiền công và con gà, đĩa xôi vừa cúng cùng bánh, trứng… bọc trong lá chuối to để thầy mang về trên nhà. Sau khi tiễn thầy cúng về, cả nhà tiếp tục ăn cơm, uống rượu và chuyện trò vui vẻ... Người già sẽ chia cho con cháu sợi chỉ mảnh đeo vào cổ tay như một thứ bùa may mắn, không phải ai cũng được nên trẻ con, dâu rể rất vui mừng khi được đeo sợi dây ấy. Thường thì trước khi thầy cúng, người già trong nhà sẽ bện những sợi chỉ thành từng dây dài gồm 5,6 sợi chỉ gộp thành một dây, sau sẽ cắt thành từng đoạn chia cho con cháu buộc vào cổ tay đeo đến khi nào sợi chỉ mục đứt, ngày xưa người ta làm bằng chỉ các màu xanh đỏ trắng, ngày nay ở một số gia đình chỉ đeo là đơn sắc.

JPEG - 17.8 kb
Người già chia cho con cháu sợi chỉ mảnh đeo vào cổ tay như một thứ bùa may mắn

Bên cạnh việc đeo dây bùa may mắn sau lễ, người ta còn truyền tay nhau bát nước mát (chính là bát nước trên mâm cúng mà thầy cúng đã làm phép và xin người trên). Người ta quan niệm, uống nước này mang lại sự khỏe khoắn, trừ ma quái.

Trên đây là lễ gọi Vía của dân tộc Mường ở huyện miền núi Thạch Thành – Thanh Hóa, nhất là dịp đầu năm và cuối năm. Nếu các bạn có dịp về miền tây Thanh Hóa vào những dịp đó sẽ được chứng kiến và tham gia vào lễ gọi Vía mang đậm bản sắc dân tộc Mường. Đó là một nét văn hóa tín ngưỡng độc đáo, tôi tin nó sẽ không bao giờ bị mất đi.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}