Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài Viết:

 

Mấy vấn đề về thể loại ký

Nguyễn Hiền Lương - Hội Liên hiệp VHNT Yên Bái | Chủ Nhật, 03/08/2014 17:12 GMT +7
Ký là một thể loại của văn học. Bên cạnh những tính chất chung của văn học, ký có những đặc thù kể cả về hình tượng và phản ánh hiện thực, tạo nên những sức mạnh riêng của ký. Điều này đã đ­ược các nhà lý luận văn học bàn bạc khá kỹ. Ở đây chúng tôi chỉ nêu mấy vấn đề cơ bản về ký để trên cơ sở đó nhận diện các sáng tác ký hiện nay, nhất là đối với các sáng tác ký đăng tải trên Tạp chí, Báo Văn nghệ các địa phư­ơng.

Các loại ký

Hiện có người phân biệt “ký văn học” khác “ký báo chí”, ở chỗ ký báo chí phản ánh sự việc, hiện tượng, còn ký văn học phản ánh cả nội tâm, thái độ. Trước đây nhà văn Tô Hoài cho rằng: "Có hai: ký văn học và ký báo chí. Ý riêng tôi chia như thế chỉ tạo ra những thể thức có hại, hạ thấp giá trị và khả năng ký, làm nhụt tay người viết. Hơn nữa đó chỉ là những sắp loại tưởng tượng. Không phải từ hai loại bút ký mà chỉ từ cái cách mình chia ra thôi. Thiếu cố gắng, tự giam mình trong khuôn khổ làm sẵn rồi cho rằng đã gọi là ký thì phải có hai loại". Có người lại dùng thuật ngữ “ghi chép”, "ghi nhanh" để chỉ thể loại bài viết của mình. Thực ra nghĩa gốc của từ ký là ghi chép. Ký là ghi chép các sự kiện, con người, việc làm có thật, sự sáng tạo của nhà văn không làm phương hại đến tính chân thật của nội dung phản ánh. Nhân vật trong ký luôn có địa chỉ. “Các thể ký văn học chủ yếu là những hình thức ghi chép linh hoạt trong văn xuôi với nhiều dạng tường thuật, miêu tả, biểu hiện, bình luận về những sự kiện và con người có thật trong cuộc sống với nguyên tắc phải tôn trọng tích xác thực và chú ý đến tính thời sự của đối tượng miêu tả." ( GS Hà Minh Đức - Giáo trình LLVH, NXBGD, 1995).

Khi ghi chép, người ta có thể ghi chép rất nhiều thứ từ sự kiện, sự việc, hành động, chi tiết bên ngoài đến cả nội tâm, cảm xúc bên trong của con người. Tất nhiên là không ghi chép theo kiểu “chụp ảnh”, hoặc "vẽ truyền thần” hiện thực, ghi chép một cách vô cảm về hiện thực. Nhưng có ghi chép trở thành tác phẩm văn học, có ghi chép chỉ mang tính tư liệu. Ghi chép chỉ được xem là văn học khi ghi chép có sự chọn lọc, có ý nghĩa tiêu biểu, điển hình và giá trị thẩm mỹ được tổ chức theo một ý đồ nghệ thuật nhất định. Ghi chép đó là ký.

Do nội dung và cách ghi chép mà các nhà lý luận chia ra 3 loại ký: Ký tự sự , ký trữ tình, ký chính luận. Ký tự sự lại có thể chia nhỏ thành: Phóng sự, ký sự, hồi ký, du ký, truyện ký.

Tất nhiên sự phân chia này không tuyệt đối hoá. Các yếu tố của các thể loại khác nhau luôn đan xen trong một tác phẩm. Yếu tố thể loại nào nhiều hơn và là phương thức biểu đạt chính thì lấy đó để xác định thể loại của tác phẩm. Nói như thế để thấy đừng quá cực đoan trong việc lấy lý luận để gò ép tác phẩm. Tác phẩm là thực tiễn muôn màu,  là “Cây đời” sinh động như câu nói của Gớt: “Mọi lý thyết chỉ là màu xám còn cây đời mãi mãi xanh tươi”. Cứ theo một khuôn mẫu lý luận khô cứng thì không còn sự sáng tạo.

Xét từ bình diện lịch sử, thời xa xưa có tình trạng Văn – Sử – Triết bất phân, tất cả các văn bản viết về lịch sử, triết học, giáo lý, đến các văn bản hành chính của vua, quan ban bố (chiếu, biểu, hịch, cáo) đều gọi là văn cả. Sau này trong quá trình phát triển, các thể loại được chuyên môn hoá thành báo, thành văn, thành lịch sử, triết học…nhưng  vẫn có xu hướng đan xen, thâm nhập và chuyển  hoá các yếu tố của các thể loại khác nhau.

Những tác phẩm thuộc thể loại ký sự, phóng sự thì sự đan xen, thâm nhập giữa báo và văn càng đậm hơn, chất báo, chất văn rất khó phân biệt rạch ròi. B.Pôlêvôi cho rằng ký văn học là một hoạt động hỗ trợ cho báo chí và cũng mang tính chất báo chí. Ilia. Côchencô xem ký là thể loại nằm trong cuộc kéo co giữa văn học và báo chí. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng ký mang tính báo chí vì  một đặc điểm thường thấy ở ký là yếu tố chính luận, bộc lộ trên nhiều phương diện: nghiên cứu có tính chất khoa học một hiện tượng, luận bàn chính trị về một vấn đề, khái quát những điểm chung, một tình hình xã hội. M. Grki ký cũng đã từng nói "Ký đứng giữa nghị luận có tính chất nghiên cứu và truyện ngắn".

Mấy ý kiến trên là để làm cơ sở nhận diện tác phẩm ký trên Tạp chí, Báo Văn nghệ các địa phương hiện nay.

Mấy vấn đề về tác phẩm ký trên Tạp chí, Báo  Văn nghệ địa phương

Tạp chí, Báo Văn nghệ địa phư­ơng là diễn đàn văn nghệ địa phư­ơng đồng thời cũng là một cơ quan báo chí của tỉnh vì vậy việc đăng tải các tác phẩm ký theo tôi là một điều cần thiết.  Vì mấy lý do chính sau:

- Bảo đảm sự có mặt của đầy đủ các thể loại văn học trên Tạp chí, Báo Văn nghệ địa phư­ơng.
- Ký phản ánh hiện thực cuộc sống của địa ph­ương và thái độ của tác giả với các vấn đề đó một cách nhanh nhậy, kịp thời. Ký còn là một kênh thông tin cho ng­ười địa ph­ương biết các vấn đề cần quan tâm của địa phư­ơng, bạn đọc tỉnh ngoài hiểu biết thêm về địa ph­ương mình.
- Thể loại ký cũng góp phần làm nên màu sắc địa phư­ơng của Tạp chí, Báo Văn nghệ địa phương.

Đối  với Tạp chí Văn nghệ Yên Bái từ nhiều năm nay, trong mỗi số đều đăng tải từ 2 đến 4 bài ký và th­ường đ­ược xếp bài ở phần đầu của Tạp chí. Ký trên Tạp chí Văn nghệ Yên Bái chủ yếu phản ánh các vấn đề địa ph­ương của các tác giả địa phư­ơng. Cũng có trư­ờng hợp đăng tải đăng tải tác phẩm của tác giả  tỉnh ngoài  viết về Yên Bái và tác giả Yên Bái viết  về  địa  ph­ương khác như­ng không nhiều.

Để có tác phẩm ký đăng tải trên Tạp chí ngoài l­ượng bài gửi th­ường kỳ, Ban biên tập thường có sự đặt bài với các tác giả viết về các vấn đề thời sự chính trị, kinh tế - xã hội của địa ph­ương hoặc những sự kiện chính trị lớn của đất nư­ớc diễn ra tại địa ph­ương. Cơ quan thường trực hội luôn tạo điều kiện cho các tác giả đi thực tế sáng tác tại các cơ sở, nhất là tại các huyện vùng sâu, vùng xa. Có thể là tạo điều kiện về kinh phí đi lại hoặc trả nhuận bút cao hơn. Tạp chí cũng th­ường phát động các cuộc thi viết ký theo các chủ đề nhất định. Ví dụ thi viết ký về "Tự hào truyền thống quê h­ương Yên Bái", "Yên Bái trong sự nghiệp đổi mới". Hoặc kết hợp với các Sở, Ban, ngành trong tỉnh phát động các cuộc thi  viết ký đi sâu vào một loại đề tài nào đó. Ví dụ thi viết  ký về giáo dục đào tạo, về thương binh liệt sỹ, về xây dựng nông thôn mới….Thông qua các cuộc thi này vừa tạo nên không khí sáng tác, vừa có tác phẩm đăng tải trên Tạp chí. Vì vậy có thể nói Tạp chí Văn nghệ Yên Bái luôn bám sát thực tiễn, mang được hơi thở của cuộc sống. Điều đáng quan tâm khắc phục là số lượng bài chưa được thường xuyên và chất lượng nghệ thuật cũng có những hạn chế nhất định. Tạp chí, Báo Văn nghệ địa phương ít có những bài ký để đời, hoặc mạnh dạn đi vào những vấn đề gai góc, tiêu cực, âm hưởng ngợi ca thái quá nhiều hơn.  Nhiều khi để bảo đảm có tác phẩm đăng tải mà ít nhiều có sự hạ thấp yêu cầu nghệ thuật./. 
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}