Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Sách:

 

Một cách tiếp cận độc đáo

Nguyễn Quang Long | Thứ Tư, 25/09/2013 07:32 GMT +7
Cho tới thời điểm này những công trình nghiên cứu chuyên sâu về âm nhạc truyền thống Việt Nam dường như vẫn rất hiếm hoi. Vì vậy cuốn sách “Cấu trúc dân ca người Việt” của nhà nghiên cứu âm nhạc TS. Bùi Huyền Nga có thể coi là một trong những tư liệu quý về nghiên cứu âm nhạc hiện nay.

 

PNG - 20.3 kb

Từ trong “ma trận” cấu trúc

Tác giả cho rằng: “Dân ca - một loại hình nghệ thuật nằm trong tổng thể của nền văn hóa dân gian, vì thế ngay từ khi sinh ra nó đã mang trong mình sự tổng hợp của nhiều yếu tố: phong tục tập quán, tín ngưỡng, phương thức lao động sản xuất, thơ ca và âm nhạc…” Như thế có thể thấy rằng nghiên cứu về dân ca cũng mênh mông như biển lớn. Do vậy, muốn kết quả nghiên cứu thành hiện thực cần phải có những tiêu chí xác định cụ thể. Ở công trình này tác giả áp dụng tiêu chí để phân tích cấu trúc trong dân ca người Việt là: “Đời sống xã hội - môi trường sản sinh và nuôi dưỡng dân ca. Yếu tố lời ca trong sự vận động của âm nhạc dẫn đến sự hình thành cấu trúc. Và, các nhân tố âm nhạc được biểu hiện cụ thể trong dân ca với ý nghĩa cơ cấu bên trong (nội sinh) của bài bản”. Như vậy nhìn nhận ca từ trong sự vận động của âm nhạc là nhân tố chính để tác giả nghiên cứu cấu trúc dân ca người Việt. Dẫu thế thì cấu trúc vẫn là một ma trận đối với bất kỳ nhà nghiên cứu âm nhạc nào.

Lịch sử hình thành và phát triển của người Việt kéo dài cả nghìn năm, trong quá trình vận động ấy, những phong tục tập quán nếp sống của người Việt không ngừng được bồi đắp; đồng thời sự trải dài hơn 2000km về vị trí địa lý… những yếu tố đó đã góp phần tạo nên những đặc sắc cho văn hóa nói chung, âm nhạc nói riêng. Cũng từ đây, các hình thức âm nhạc, cách sử dụng nó trong đời sống xã hội của cộng đồng người Việt mỗi địa phương đều có những đặc điểm khác biệt. Chỉ nhìn vào cấu trúc cũng đã thấy sự sự là phong phú. Chẳng hạn như các thuật ngữ: điệu, giọng, làn điệu, hệ thống làn điệu, bài bản hoặc lớp, trổ, đoạn, câu… Mỗi một thuật ngữ giữ một chức năng riêng; thậm chí đôi khi một thuật ngữ còn giữ nhiều chức năng, tùy theo từng trường hợp cụ thể mà hiểu theo đúng cách sử dụng nó.

Sự phong phú đồng thời cũng sẽ rất dễ tạo nên sự rối rắm trong dân ca người Việt chính là việc cùng một ý nghĩa chỉ một bài dân ca cụ thể nhưng có nhiều cách gọi khác nhau. Nếu như trong Ca trù hay một phần Quan họ thường sử dụng phổ biến thuật ngữ giọng thì trong Chèo, Tuồng lại gọi là làn điệu, hay trong Xẩm và một phần Tài tử Cải lương gọi là điệu, trong khi đó ca nhạc cung đình Huế hay nhạc Tài tử Cải lương còn sử dụng thuật ngữ bản… Ngoài ra, những thuật ngữ như câu, trổ, lớp cũng bao hàm nhiều ý nghĩa, như: thuật ngữ câu có thể là một bộ phận nhỏ của câu, cũng có thể chỉ một bài hoàn chỉnh. Trong khi đó trổ cũng bao hàm ý nghĩa tương, có thể là một bộ phận của bài trong trường hợp bài có nhiều trổ, nhưng nếu bài chỉ có 1 trổ thì trổ mang ý nghĩa là một bài hoàn chỉnh. Tương tự như trôt, lớp cũng bao hàm những ý nghĩa khác nhau… Từ đó, tác giả đã nhận định: “Đi vào tìm hiểu các thuật ngữ này mới thấy, tùy theo từng loại dân ca nhạc cổ mà ông cha ta đã lựa chọn các cách gọi khác nhau. Có thể với các lựa chọn đó ông cha ta muốn khắc họa một đặc điểm nào đó của mỗi thể loại. Tuy nhiên cũng không loại trừ trường hợp chỉ gọi theo thói quen mà thôi”.

Tìm ra lối đi

Nghiên cứu dân ca người Việt đương nhiên cấu trúc sẽ là một bộ phận đối tượng không thể không tìm hiểu. Đã có nhiều công trình đề cập tới vấn đề như một bộ phận của đối tượng nghiên cứu được tác giả nhắc tới trong cuốn sách như “Dân ca quan họ Bắc Ninh” - nhiều tác giả, “Hát Xoan” của Tú Ngọc, “Lý Huế” của Dương Bích Hà, “Âm nhạc cổ truyền Quảng Trị” của Đặng Nguyễn… Trong những công trình trên, các tác giả sử dụng thuật ngữ liên quan đến cấu trúc theo cách gọi của chính thể loại âm nhạc đó, tức là hiện cách gọi vẫn chỉ mang tính riêng lẻ và chưa có quy định chung tổng quát nhất khi nhắc tới cấu trúc dân ca người Việt. Từ những cách gọi ấy được tác giả đưa ra làm dẫn chứng minh họa để rồi đưa ra ba dạng cấu trúc phổ biến nhất đó là Cấu trúc nguyên sơ, Cấu trúc làn điệu và Cấu trúc ca khúc dân gian. Và đây chính là đóng góp đáng ghi nhận của tác giả. Theo đó, Cấu trúc nguyên sơ là những bài có cấu trúc ở mức độ đơn giản, như hát nói, hát ngâm hay xướng. Cấu trúc làn điệu là những bài đã có bố cục rõ ràng. Đây là những bài có đầy đủ 3 bộ phận cấu thành gồm: mở - thân – kết, còn có những cách gọi khác như gọi - đáp - kể hay mở - thân - đóng… Cấu trúc ca khúc là “cấu trúc có ngôn ngữ âm nhạc phát triển nhất. Từ thanh âm điệu thức đến cấu tạo giai điệu, từ nhịp điệu đến các thủ pháp phát triển âm nhạc cũng như nghệ thuật phổ thơ…”

Không dựa theo cách gọi của các nghệ nhân các thể loại âm nhạc, việc phân câu trúc thành các dạng khác nhau dựa theo đặc điểm cấu thành để rồi phân loại thành các dạng cấu trúc là một hướng đi mở lối cho không chỉ với riêng tác giả mà còn góp phần tạo tính thống nhất về mặt bố cục trong dân ca người Việt, đồng thời, công trình sẽ là tư liệu tham khảo quý mở ra những hướng đi mới cho các công trình nghiên cứu âm nhạc truyền thống Việt Nam trong tương lai.

Mấy thông tin về sách

“Cấu trúc dân ca người Việt” của tác giả Huyền Nga do Nhà xuất bản Lao động và Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phát hành.

Bố cục chia thành 2 phần mỗi phần gồm 3 chương.

Phần 1: Vấn đề nghiên cứu cấu trúc dân ca gồm có 3 chương. Chương 1: Khái niệm và tiêu chí phân tích dân ca. Chương 2: Đời sống xã hội – sự khởi nguồn của cấu trúc dân ca. Chương 3: Lời ca trong mối quan hệ qua lại với cấu trúc dân ca.

Phần 2: Các dạng cấu trúc chính trong dân ca người Việt gồm 3 chương. Chương 4: Cấu trúc nguyên sơ. Chương 5: Cấu trúc làn điệu. Chương 6: Cấu trúc ca khúc dân gian.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}