Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài viết:

 

Ngày giỗ

Chủ Nhật, 28/06/2015 02:07 GMT +7
Vũ Thế Long
 
Ăn giỗ là một tục lệ quan trọng trong đời sống tinh thần và vật chất của người Việt. Giỗ là dịp để con cháu tưởng nhớ đến ông bà, tổ tiên, người sống nhớ đến người đã khuất, Tổ Quốc nhớ đến những người có công. Ăn giỗ cũng là dịp để gia đình, họ hàng và xóm làng bè bạn thêm gắn kết tình nghĩa sâu đậm qua nhiều thế hệ. Làm cỗ cúng và ăn giỗ còn là một họat động ẩm thực rất quan trọng, nó góp phần gìn giữ giá trị văn hóa vừa là vật thể vừa là phi vật thể trong kho tàng của văn hóa Việt Nam.
 
 
Ngày nay, kinh tế phát triển đến chóng mặt, nhà hàng tiệm ăn mở ra như nấm. Một số gia đình đã bỏ tập tục cúng lễ và ăn giỗ tại nhà mà kéo nhau đi ăn ở nhà hàng khách sạn.
 
Thời thế thay đổi thì tục lệ cũng dổi thay. Có nhất thiết phải giữ những tập quán ăn giỗ kiểu cổ truyền? Ăn giỗ ở nhà hàng có gì hay có gì dở? Đó là vấn đề đang đặt ra trong đời sống mỗi gia đình Việt Nam thời hiện đại.
 
Giỗ cụ nội tôi thửa xưa
 
Trong gia đình tôi, có một đám giỗ mà mọi người quan tâm nhất. Đó là giỗ cụ nội tôi vào 27 tháng chạp hàng năm. Ông nội tôi là con trưởng và tôi là chắt đích tôn. Cụ nội tôi mất trước khi tôi ra đời có vài ngày vào năm 1947 - Cụ bị Tây đi càn sát hại. Bởi thế, mỗi lẫn giỗ Cụ tôi là mọi người lại nhớ đến cái năm ấy, cái ngày ấy.
 
Từ mấy tuần trước, các ông trẻ bà trẻ tôi đã về gặp ông bà tôi bàn làm giỗ. Người thì chuẩn bị gạo, đỗ, đong rượu, lo thu gom bát đĩa của mỗi gia đình. Ông tôi và mấy ông trẻ khỏe mạnh nhất thì lo chuyện mổ lợn, dựng rạp.
 
Con lợn nuôi cả năm để chờ đến ngày giỗ béo nung núc trong chuồng. Các ông trẻ tôi đã đến từ đêm hôm trước lo dựng rạp. Cái sân lát gạch Bát Tràng nối từ nhà ông tôi ra bể nước và bếp phía sau nhà được các ông lấy tre gác ngang tường rồi dùng nong úp lên trên. Cả khoảng sân nay đã trở thành một gian nhà rộng dưới sân trải chiếu. Đêm trước các ông trẻ tôi uống rượu rồi cắt đặt mọi công việc, việc hệ trọng và sôi nổi nhất vẫn là thịt lợn. Hồi ấy, đám giỗ, đám cưới mà không có tiếng lợn chọc tiết kêu eng éc là coi như đám giỗ đám cưới xòang. Cái việc mổ lợn làm cỗ nó như một màn biểu diễn không thể thiếu được trong cái nghi lễ của đám giỗ cụ tôi. Hồi ấy, tôi còn nhỏ nhưng là chắt đích tôn nên được các cụ chiều lắm. Lợn mổ xong thế nào cũng được cái bong bóng lợn đem sát tro rửa sạch rồi lấy se điếu thổi phồng lên làm quả bóng chơi rất thú vị. Khi giã giò, bao giờ ông tôi cũng gói riêng cho thằng chắt đích tôn một cái giò lụa nhỏ xíu ăn ngon vô cùng.
 
Các cụ bà thì cắt đặt mọi công việc bếp núc. Từ ngâm gạo đãi đỗ thổi xôi bày đặt các món. Đặc biệt giả cầy, măng…là những món mà sinh thời cụ nội tôi rất ưa dùng bao giờ cũng phải có. Các bà cũng tranh thủ bổ cau têm trầu, cọ rửa đồ thờ và làm bao việc lặt vặt. Chẳng ai bảo ai nhưng công việc cứ nhanh thoăn thoắt đâu vào đấy cả. Đây cũng là dịp để các bà các cô thi nhau trổ tài nấu nướng. Với những bà mới về làm dâu trong họ thì đây là một dịp “sát hạch” về tài nội trợ. Nhiều bà được khen nhưng cũng có bà không tránh khỏi tiếng chê vì vụng về bếp nước hay trong ứng xử không phải phép. 
 
Cỗ đã nấu xong, các cụ bà sắp đặt cẩn thận đồ ăn thức uống lên mâm đồng rồi dâng lên bàn thờ, hương khói nghi ngút. Lần lượt ông nội tôi rồi đến các ông, các bà trẻ khăn áo chỉnh tề thắp hương khấn vái tổ tiên ông bà và Cụ tôi. Các cụ bà thì qùy lậy úp mặt xuống chiếu xúyt xoa cầu khấn…
 
Trong những năm chiến tranh li tán, những đám giỗ linh đình như hồi tôi còn nhỏ đã giảm nhiều. Phần vì không có điều kiện tụ họp, đất nước chia cắt, phần vì kinh tế khó khăn. Tuy vậy, đến ngày giỗ ấy mọi nhà vẫn đến thắp hương bàn thờ tổ và làm mâm cơm cúng bình dị nhưng thành kính nhớ đến tổ tiên. Trong gia đình, cũng có nhiều người đi xa hoặc sống ở nước ngoài nhưng đến ngày ấy, ai cũng thắp nén hương trước bàn thờ ông bà tổ tiên để nhớ đến người đã khuất.
 
Còn nhìều hình ảnh của đám giỗ mà không sao kể hết. Tôi chỉ nhớ đấy là một ngày hệ trọng nhất trong năm của gia đình dòng họ. Nhiều anh chị em họ tôi cả năm chỉ có một ngày ấy là được gặp mặt nhau. Sau này lớn lên, phiêu bạt khắp nơi, con đàn cháu đống cả nhưng gặp nhau, chúng tôi đều nhớ đến những kỉ niệm của những ngày giỗ kị thửa xưa. Ông nội bà nội tôi cùng thế hệ các cụ đều ra đi cả nhưng những kỉ niệm cuộc đời và sâu đậm nhất là những ngày giỗ năm xưa thì chẳng bao giờ quên.
 
Đám giỗ Bác tối qua 
 
Ông Bác anh ruột mẹ tôi là một y sỹ nổi tiếng ở Hà Nội. Ông cũng là một người sành ăn. Vì làm nghề y, chăm lo sức khỏe cho nhiều gia đình danh tiếng cũng như bình dân ở Hà Nội. Gặp gỡ và được mời ăn nhiều nên ông biết thưởng thức và chế biến nhiều món ăn đặc sắc của Hà Nội. Thời còn nhỏ, mỗi lần giỗ bà ngọai tôi, Bác tôi, mẹ tôi cùng các cậu các dì lại xúm vào lo bữa cỗ giỗ. Bác tôi tính cầu kì, ông bỏ cả ngày hôm trước để lo thực phẩm thật chu đáo, thật sạch sẽ vì làm ngành y nên ông rất am tường cách chọn và bảo quản đồ ăn thức uống. Ông chế biến nhiều món cầu kì lắm. Thủa nhỏ, được về ăn cỗ giỗ bà ngọai tôi nhớ nhất mấy món lạ như súp vây cá mập, nấm hộp hầm cua bể, bê thui chấm tương gừng, món chè sen nhãn lồng tráng miệng…Những thứ mà chỉ ăn có vài lần trong đời nhưng nhớ mãi không bao giờ quên.
 
Bác tôi đã mất trên 20 năm nay, theo thường lệ cứ đến ngày giỗ, Gia đình, anh em chúng tôi lại tập trung về nhà anh trưởng nơi dặt bàn thờ Bác để thắp hương và cả nhà lại đầu tắt mặt tối làm một bữa cỗ thịnh sọan mời họ hàng. Nhà chật, trời mùa hè nóng. Đến ngày giỗ là phải trải chiếu phủ giấy báo xuống đất ngồi kín cả gian nhà. Người nọ ngồi sát người kia, ăn xong bữa cỗ thì mồ hôi vã ra như tắm và chân mỏi nhừ vì phải ngồi bó giò cả buổi. Đồ ăn thức uống thì ê hề và tuyệt ngon vì các bà chị tôi vẫn giữ được các kĩ thuật mà ông Bác tôi truyền lại, chỉ có cái khổ là nhà qúa chật lại nằm trong ngõ giữa khu phố xưa của Hà Nội, có muốn dựng rạp cũng chẳng biết dựng vào đâu. Tuy chật, tuy nóng nhưng mỗi lần về dự đám giỗ bác tôi là các anh chị em chúng tôi đều cảm thấy đầm ấm, quây quần bên nhau. Bác gái tôi tuy đã trên 90 tuổi, chỉ ngồi một góc giường nhưng khi con cháu, họ hàng về dự giỗ trên nét mặt cụ vẫn rạng lên nét vui mừng vì được gặp lại họ hàng con cháu thân thương. Chúng tôi ngồi ăn uống cụng li dưới sàn gạch hoa trải giấy báo và nhìn lên bàn thờ nghi ngút khói hương cùng bức ảnh ông Bác hiền từ treo trang trọng trên bàn thờ. Ai cũng cảm thấy trong giờ phút thiêng liêng ấy cụ đang về với con với cháu và gia đình. Mọi câu chuyện kỉ niệm vui buồn với ông lại tuôn ra như suối. Lũ trẻ con có đứa chưa hề biết ông là ai thì cứ nghệt mặt vểnh tai ngồi nghe và tự hào vì cụ mình là một người thầy thuốc tài giỏi và thương người. Khi tôi kể những món ăn mà sinh thời cụ nấu nhân giỗ bà, nhiều người trong đám giỗ chẳng bao giờ được nếm. Thời kinh tế bao cấp, luơng thực, thực phẩm khó khăn, các đám giỗ bà tôi hồi ấy rất bình dị. Chẳng ai truyền lại cho con cháu cách nấu nướng của bác tôi mẹ tôi thủa ấy. Mà có muốn truyền thì lấy đâu ra vây ra bóng, cua bể tôm he để nấu. Nay kinh tế khấm khá hơn, có tiền vào siêu thị mua gì chẳng có nhưng chẳng được ăn, chẳng dược học nấu thì làm sao mà nấu được?
 
Chiều qua, tôi mang đồ lễ đến dự đám giỗ Bác tôi như thường lệ mọi năm. Lạ thay, vào đến cuối ngõ mà chẳng thấy tiếng cười nói ồn ào. Chẳng thấy xe pháo của mọi người đâu cả. Bước chân vào nhà, bà Bác gái tôi vẫn thui thủi ngồi một mình trên góc giường. Trên bàn thờ khói hương nghi ngút, một mâm quả lớn và hơn chục bát chè sen lồng nhãn cùng dăm chai rượu ngọai. Bà chị tôi từ dưới bếp chạy lên nói nhỏ: cậu thắp hương đi rồi sang nhà hàng cạnh chùa Quán Sứ. Mọi người đang chờ bên ấy. Chị chia chút lộc hoa quả rồi sang sau. 
 
Tôi bắc ghế trèo lên thắp hương khấn Bác, chào bác gái đang ngồi bất động trên giường rồi theo chỉ dẫn lên tầng 3 của một nhà hàng sang trọng vách tường lát tòan kính trong suốt.
 
Qua hai tầng cà phê giải khát máy lạnh mát rượi, tôi lên tầng 3. Bàn ghế đã sắp đầy đủ, khăn bàn trắng tinh, các món đã dọn lên. Trên tường một TV màm hình phẳng khổ lớn đang sôi nổi truyền trận đấu bóng chiều nay. Bố tôi, Cậu tôi và các dì các cháu đã khá đông đủ. Người thì trò chuyện, người thì dán mắt lên màn hình. Ông anh trưởng đã có mặt từ trước nhưng mọi người muốn chờ cho đông đủ cả nhà rồi mới bắt đầu.
 
Nửa tiếng sau bà chị tôi và các dì mới đến đủ. Cả nhà nâng cốc và các nhân viên nhà hàng ăn mặc đồng phục áo in hoa trên nền vàng như ở xứ Hawoai Hoa kì bê đồ ắn được trang trí cầu kì như trong các tiệc cưới hay các bữa ăn sang trọng. Đèn màu lắp trên những chùm lá thông giả cùng những quả chuông nhỏ bằng nhựa treo trên trần nhấp nháy tỏa sáng. Bóng điên xoay loang lóang gợi cho ta không khí của một vũ hội. 

Mọi người nâng cốc và trò chuyện

Phòng mát lạnh

Tiếng thuyết minh và hình ảnh cuộc đua thuyền trên sông ồn ào

Tôi ngồi thẩn ra và nhớ Bác tôi. Hình ảnh ông như hiện về đâu đây.

Ước gì trên màn hình lúc này có một đọan phim dù chỉ một phút ghi cảnh nào đó về sinh thời của ông: Đạp chiếc xe cà tàng với tiếng chuông reng reng đến từng nhà trẻ, mẫu giáo và ngõ hẻm để tiêm chủng, để khám chữa cho trẻ con nhà nghèo…

Bác ơi!

Đám giỗ Bác hôm nay sang thật nhưng hơi “lạnh” Bác ạ!
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}