Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Văn nghệ sỹ:

 

Nhạc sĩ Đỗ Nhuận với đại thắng Điện Biên trong âm nhạc

Hoàng Linh Ny | Thứ Tư, 30/04/2014 09:12 GMT +7
Trong công việc sáng tác văn học nghệ thuật, nhất là lĩnh vực âm nhạc, nếu tác giả nào cả đời sáng tác được một ca khúc hay một bản nhạc đi cùng năm tháng, được công chúng yêu thích đã là một thành công, một niềm hạnh phúc vô bờ rồi. Vậy mà, có một người nhạc sĩ, chỉ trong hai năm, nói chính xác, tính tổng số tháng thì chưa đủ 1 năm, lại trong hoàn cảnh chiến tranh, sống dưới bom đạn ác liệt của quân giặc, gian khổ, thiếu thốn đủ điều, tác giả này đã có 3 ca khúc để đời. Người nhạc sĩ tài ba ấy là Đỗ Nhuận.

Nhạc sĩ Đỗ Nhuận
 Và chùm 3 ca khúc của ông sáng tác trong thời gian ngắn, trên miệng chiến hào, là: Hành quân xa (1953), Chiến thắng Him Lam (1954) và Chiến thắng Điện Biên (1954). Khâm phục hơn, kính nể hơn là, trong 3 ca khúc đó, thì giai điệu hào hùng của ca khúc Chiến thắng Điện Biên được lấy làm nhạc hiệu mở đầu một ngày mới trên làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam 60 năm qua, cùng với giọng đọc đầy tự hào “Đây là tiếng nói Việt Nam, phát đi từ Hà Nội,…” trên nền nhạc hiệu ấy.

Để có được những khúc khải hoàn hào hùng và đi cùng năm tháng đó, Đỗ Nhuận đã có những tháng ngày cùng bộ đội, dân công, thanh niên xung phong ra mặt trận. Với tư cách là chiến sĩ – nhạc sĩ, Đỗ Nhuận được biên chế vào Đại đội 267 của Đại đoàn quân tiên phong 308. Ông đã theo bộ đội hành quân từ Đại Từ - Thái Nguyên, xuyên qua Đèo Khế sang Tuyên Quang, rồi Bình Ca, rồi đến sông Hồng. Những người lính vai vác nặng đã tới Thượng Bằng La – Yên Bái. Họ vừa đi vừa truyền vào nhau ý chí: “Là lính, đâu có giặc là ta cứ đi”. Không ngờ  câu nói ấy đã neo vào tâm trí, đánh thức cảm xúc âm nhạc của Đỗ Nhuận. Ý định viết một bản hành khúc cho người lính kháng chiến của Đỗ Nhuận sau khi nghe lính nói “đâu có giặc là ta cứ đi” đã ra đời. Không lâu sau, bắt gặp “đơn đặt hàng” của một y tá đơn vị khi cô đề nghị ông viết bài hát để động viên chiến sĩ bảo vệ đôi chân để hành quân, kéo pháo vào trận địa, Đỗ Nhuận đã viết ngay hành khúc “Hành quân xa” trong một thời gian rất ngắn:

Hành quân xa dẫu qua nhiều gian khổ
Vai vác nặng, chân có đổ mồ hôi
Mắt ta sáng, chí căm thù bọn thực dân cướp nước
Đời chúng ta đâu có giặc là ta cứ đi
Hành quân xa
Hành quân xa

Với ca khúc “Chiến thắng Him Lam”, Đỗ Nhuận lại sáng tác trong một hoàn cảnh khác, ngay trên chiến hào trận địa. Trước giờ bộ đội xuất phát đánh trận Him Lam mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ, trời đổ mưa tầm tã. Bộ đội ta đeo súng tiểu liên ngang ngực, bộc phá vác vai, dầm mưa lội bì bõm dưới giao thông hào. Đỗ Nhuận đã cùng một số nhạc sĩ phải căng ni lon che mưa, đứng trên miệng chiến hào biểu diễn động viên bộ đội. Đỗ Nhuận kéo Violon, Trần Ngọc Xương kéo Acscocdeon, Nguyễn Tiến thổi sáo. Các anh hòa tấu bản “Chiến sĩ Việt Nam” của Văn Cao, “Diệt phát xít” của Nguyễn Đình Thi và “Vì nhân dân quên  mình” của Doãn Quang Khải. Các anh cứ biểu diễn đi biểu diễn lại các bản nhạc đó cho tới khi bộ đội ta vào trận hết.  Khi các chiến sĩ ta xông lên công đồn cứ điểm Him Lam, thì ngay trong căn hầm hàm ếch cách cứ điểm không xa, dưới ánh sáng ngọn đèn hộp “Gibs” vặn nhỏ như hạt đỗ, Đỗ Nhuận đã hoàn thành ca khúc “Trên đồi Him Lam”, với những ca từ: “Hôm qua đánh trận Điện Biên chiến hào xuất kích. Đồi Him Lam ta tiến vào...”. Chỉ ít giờ sau, khúc tráng ca “Trên đồi Him Lam” đã được các chiến sĩ hát vang dọc chiến hào Điện Biên.

Sau trận Him Lam, nhạc sĩ Đỗ Nhuận cùng đoàn văn công trở về Mường Phăng cách Mường Thanh chừng 10 cây số để sửa đường cho pháo lớn tiến vào trận địa trước mùa mưa. Ngày ngày, vừa cầm cuốc sửa đường, Đỗ Nhuận vừa nung nấu bản hành khúc chiến thắng khi chiến dịch kết thúc. Qua những trang nhật ký của ông để lại, chúng ta biết nhạc sĩ đã có dự cảm ngày chiến thắng sẽ đến và ngày đêm trăn trở tìm cấu tứ, giai điệu, ca từ,…cho bài hát này. Ông viết: “Dứt khoát bài hát phải có chất dân ca của miền Tây Bắc. Nhưng chiến thắng là của cả nước. Vậy cần phải hòa điệu các dân tộc. Nhưng không tham. Tham sẽ làm loãng tính thống nhất của bài ca. Cần có nhạc cảm. Chân thực và dễ hát. Những ý đồ lớn lao dành cho tương lai. Bài hát chiến thắng này chỉ cần dựng lên một cái mốc nhỏ, đánh dấu trận chiến thắng lịch sử này bằng một hình thức âm nhạc dễ phổ cập. Về khúc thức, cần thoải mái, không nên bó hẹp trong sách vở. Người lính trèo đèo vượt núi sau bao ngày gian khó mới làm nên chiến thắng thì khúc thức âm nhạc không cần phép tính ngang bằng sổ thẳng như “Hành quân xa”. Về lời ca, phải súc tích. Về thời điểm viết thì đó là… nhờ trời. Cứ tập trung tư tưởng để lấy đà chờ đúng lúc thì bay lên thăng hoa. Sáng tác trước hoặc sau thời kỳ ấy đều không đủ độ, thiếu chất men. Dù ghi dày đặc năm trang sổ tay những từ ngữ lộn xộn như: “Em bé xòe hoa – Đàn bướm trắng – Lá ngụy trang – Súng đại bác – Giải phóng Điện Biên”.

Và, cái khoảnh khắc thiêng liêng của sáng tạo mà Đỗ Nhuận chờ đợi từ khi chiến dịch mở màn đã ập đến. Ông chỉ việc hiện thực hóa cảm xúc thăng hoa của mình. Trong hồi ký “Âm thanh cuộc đời”, nhạc sĩ Đỗ Nhuận viết: “Ngày 7 tháng 5 năm 1954, chúng tôi đang cuốc đất, rải đá thì vào buổi chiều, một đồng chí liên lạc từ mặt trận đạp xe qua, reo to: “Mường Thanh địch hàng rồi! Giải phóng Điện Biên rồi”. Người tôi gai lên. Tất cả đoàn văn công ngừng tay cuốc, ôm nhau nhảy, không cần nhạc đệm… Tôi lại đàn, hát. Đêm hôm đó, tôi ngồi viết bên bếp nhà sàn đỏ lửa, thâu đêm suốt sáng. Tay cứ búng chiếc Violon, mồm cứ  y ỷ, sợ làm ồn anh em mất ngủ. Có mấy củ sắn lùi trong bếp than để bồi dưỡng đêm, tôi vừa viết vừa bóc sắn ăn”.

Chỉ sau có một đêm, tiếng búng giây đàn Violon của Đỗ Nhuận đã làm ra một hành khúc chiến thắng của toàn dân tộc, khúc tráng ca của các dân tộc bị áp bức, chống xâm lược, đòi độc lập, tự do trên toàn thế giới - “Chiến thắng Điện Biên”:

“Giải phóng Điện Biên
Bộ đội ta tiến quân trở về
Giữa mùa hoa nở, miền Tây Bắc tưng bừng vui
Bản Mường xưa nương lúa mới trồng
Kìa đàn em bé giữa đồng nắm tay xòe hoa
Dọc đường chiến thắng ta tiến về
Đoàn dân công tiền tuyến vẫy chào pháo binh vượt qua
Súng đại bác quấn lá ngụy trang
Từng đàn bươm bướm trắng giỡn lá ngụy trang
Xiết bao sướng vui từ ngày lên Tây Bắc
Đồng bào nao nức mong đón ta trở về
Giờ chiến thắng ta đã về
Vui mừng đón chúng ta tiến về
Núi sông bừng lên
Đất nước ta sáng ngời
Cánh đồng Điện Biên cờ chiến thắng
tưng bừng trên trời
Giải phóng miền Tây
Bộ đội ta đã mau trưởng thành
Thắng trận Điện Biên Phủ càng tin quyết tâm ở trên.
Đổ mồ hôi phá núi bắc cầu
vượt rừng qua suối đắp đường thắng lợi  về đây
Phương châm đánh chắc ta tiến lên
lực lượng như bão táp quân thù mấy cũng phải tan
Vang lừng tiếng súng khi mừng công
thỏa lòng ta dâng Bác bấy lâu chờ mong
Xiết bao sướng vui nhìn đồng quê phơi phới
nông dân hăng hái khi chúng ta trở về
Ruộng đất chúng ta đã về, vui mừng đón chúng ta tiến về
Chiến sĩ Điện Biên
Thế giới đang đón mừng chiến dịch đại thắng lợi
góp sức xây hòa bình.

Chiến dịch tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ là trận quyết chiến chiến lược mang tính chất bản lề của cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp, được Trung ương Đảng, Quân ủy trung ương và Bác Hồ dốc sức chỉ đạo, cùng sự cố vấn của các chuyên gia quân sự Trung Quốc, với phương châm “Đánh nhanh, thắng nhanh”. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ làm Tổng chỉ huy chiến dịch ngoài tiền tuyến. Qua thực tiễn chiến trường và với tấm lòng thương yêu chiến sĩ, để đảm bảo chắc thắng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã quyết định chuyển từ phương châm “Đánh nhanh, thắng nhanh” sang “Đánh chắc, thắng chắc”. Và, chính nhờ thực hiện phương châm này đã đưa quân và dân ta đến thắng lợi và chịu ít tổn thất nhất. Điều này, nhiều năm sau các phương tiện truyền thông mới đưa tin rộng rãi. Song, ít người biết rằng, người đầu tiên, đưa phương châm “đánh chắc” vào tác phẩm nghệ thuật, mà lại là thành lời của bài hát từ ngay khi khói đạn trên chiến trường chưa tan hết, chính là nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Trong ca khúc “Chiến thắng Điện Biên”, có ca từ: “Phương châm đánh chắc ta tiến lên lực lượng như bão táp quân thù mấy cũng phải tan”.

Điểm độc đáo nữa trong ca khúc “Chiến thắng Điện Biên” là ở chỗ Đỗ Nhuận đã kết hợp đến độ nhuần nhuyễn dân ca vùng Tây Bắc và làn điệu Sắp qua cầu của nghệ thuật chèo của vùng đồng bằng Bắc Bộ đã làm tăng tính chất khải hoàn ca của bài hát. Chỉ ít ngày sau khi ra đời, hành khúc “Chiến thắng Điện Biên” đã được phổ biến cho bộ đội toàn mặt trận. Giai điệu hào hùng, vui tươi của bài hát càng làm tăng men say của ngày vui chiến thắng sau “56 ngày đêm khoét núi ngủ hầm / mưa dầm, cơm vắt / máu chộn bùn non” (thơ Tố Hữu), của niềm vui của dân tộc thoát khỏi ách đô hộ gần một trăm năm của thực dân Pháp. Trong lễ mừng công, nhạc sĩ Đỗ Nhuận đã được Bộ Tổng tư lệnh trao tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì cho thành tích viết bài hát này.

Chiến thắng Điện Biên Phủ mang lại hòa bình cho dân tộc Việt Nam, mang đến niềm tin chiến thắng cho các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới trong cuộc đấu tranh với chủ nghĩa thực dân giành độc lập dân tộc. Riêng với nhạc sĩ Đỗ Nhuận, ông đã làm nên một chiến thắng Điện Biên trong âm nhạc, mà đỉnh cao là  khải hoàn ca “Chiến thắng Điện Biên”. Với bộ ba sáng tác của Đỗ Nhuận ngay trước chiến dịch và trong chiến dịch Điện Biên Phủ (Hành quân xa (1953), Chiến thắng Him Lam (1954) và Chiến thắng Điện Biên (1954) càng minh chứng cho một chân lý sáng tạo nghệ thuật là khi người nghệ sĩ tài năng mà tự nguyện dấn thân vào cuộc sống chiến đấu, lao động của dân tộc chắc chắn sẽ làm nên những tác phẩm vĩ đại. Tác phẩm của họ đã đáp ứng yêu cầu của cuộc sống thực tế là kháng chiến, là một vũ khí tinh thần vô cùng cần thiết để động viên, khích lệ cả dân tộc tham gia vào cuộc kháng chiến; đồng thời từng bước để người nghệ sĩ hoàn thiện mình./.

 
  • Bàn ddj 400 giá rẻ nhất Sài Gòn
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}
  • Bàn ddj 400 giá rẻ nhất Sài Gòn