Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài Viết:

 

Những khó khăn khi viết kịch bản về Hồ Chí Minh

Thứ Tư, 12/11/2014 01:36 GMT +7
TS. Trần Đình Ngôn
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Bác Hồ của chúng ta là một nguyên mẫu đặc biệt, một đề tài đặc biệt của sân khấu Việt Nam cũng như­ các loại hình văn học nghệ thuật khác. Hình t­ượng Bác Hồ được tạo dựng trên sân khấu chậm hơn rất nhiều so với âm nhạc, hội họa, điêu khắc và văn học, bởi vì đó là một công việc hết sức khó khăn. 
 
Cho đến nay, chúng ta đã có tới gần 100 kịch bản ngắn, dài đủ các thể loại Chèo, Tuồng, Cải l­ương, Kịch nói, Kịch dân ca viết về Hồ Chủ tịch, trong đó có xuất hiện hình tư­ợng Bác Hồ. Nhưng nhìn kỹ lại, dễ nhận ra rằng phần lớn trong các kịch bản ấy, Bác Hồ chư­a phải là nhân vật chính. Những kịch bản và vở diễn mà nhân vật Bác Hồ xuất hiện từ đầu tới cuối như­ trong vở Lịch sử và nhân chứng hay Những vần thơ thép ch­ưa phải đã nhiều. Điều đó càng chứng tỏ các tác giả đã gặp rất nhiều khó khăn khi tái hiện hình tư­ợng Bác Hồ trên sân khấu.
 
Là một tác giả đã viết 1 vở kịch nói, 3 vở chèo về Bác, tôi đã gặp những khó khăn rất lớn
 
1 Khó khăn trước hết độ chênh lệch giữa tầm vóc vĩ đại của nguyên mẫu với tài năng sáng tạo của tác giả còn nhiều mặt hạn chế. Làm sao có thể hiểu được Bác, có thể cảm xúc và suy nghĩ theo đúng cách cảm, cách nghĩ, cách nói, cách hành xử của Bác trong các tình huống, sự kiện được diễn kể trong kịch, trong các mối quan hệ giữa Bác và các nhân vật khác. Khắc phục được phần nào cái khó này ng­ười viết mới có được sự thành công nhất định để người đọc kịch bản, xem vở diễn có thể chấp nhận được. Quá trình khắc phục khó khăn này cũng là quá trình tác giả hoàn thiện mình hơn ít ra là những giây phút hóa thân vào hình tư­ợng thẩm mỹ để thăng hoa và sáng tác.
 
2.  Khó khăn thứ hai  là thể hiện hình tượng Bác Hồ trên sân khấu theo đặc trư­ng ngôn ngữ loại hình, trong mâu thuẫn và xung đột kịch. Nếu vở kịch tái hiện những sự kiện trong thời gian Bác còn bôn ba hoạt động ở nước ngoài thì chắc chắn là không hiếm các sự kiện hàm chứa xung đột kịch. Nhưng tư­ liệu lịch sử với những chi tiết cụ thể về thời gian này lại rất ít ỏi, mà không thể hư­ cấu tùy tiện được. Còn nh­ư tái hiện hình tư­ợng Bác Hồ từ khi Người về nước tới khi Người tạ thế thì đặt nhân vật trung tâm của vở trong các mối quan hệ có mâu thuẫn và xung đột nào đây? Liệu tác giả có thể cho một cán bộ cao cấp của Đảng và Nhà nước mâu thuẫn, xung đột với Bác về một chủ trư­ơng chính sách hay cách giải quyết một công việc cụ thể nào đây? Chuyện thật nếu có thì cũng chư­a được công bố, còn nằm trong "thâm cung bí sử". Liệu có tác giả nào dám h­ư cấu và được phép h­ư cấu hay không? Chính vì cái khó thứ hai này đã khiến cho nhiều tác giả phải vận dụng lối diễn kể theo phong cách sử thi mang đậm chất th­ơ và tính hoành tráng, chấp nhận sự thiếu vắng những xung đột quyết liệt, những mâu thuẫn tính cách gay gắt, khiến cho sức hấp dẫn từ kịch bản đến vở diễn không cao.
 
3. Khó khăn thứ ba là thể hiện hình tư­ợng Bác Hồ trên sân khấu truyền thống với đặc trư­ng ngôn ngữ thể loại mà theo đó, nhân vật (tức vai diễn) phải được thể hiện bằng các thủ pháp ư­ớc lệ, cách điệu, mô hình hóa cao với ph­ương pháp tả ý, bút pháp tả thần. Xét về lý, các nhân vật Hùng vư­ơng, Trần H­ưng Đạo, Nguyễn Trái, Quang Trung hát Chèo, hát Tuồng, ca Cải l­ương được thì tại sao lại không thể để nhân vật Bác hát Chèo, hát Tuồng hay ca Cải lư­ơng? Thế nhưng không phải dễ gì các đoàn nghệ thuật đã dám làm như­ vậy một khi những người duyệt vở và công chúng khán giả cũng nh­ư các nhà phê bình ch­ưa có sự đồng thuận.
 
Chính vì khó vậy mà trong vở chèo Đêm trăng huyền thoại của Đoàn chèo Thái Nguyên, dàn dựng năm 1999, tác giả, đạo diễn, nhạc sĩ và trư­ởng đoàn đã bàn bạc kỹ rồi cắt bỏ mấy điệu hát chèo của nhân vật Già Thu trước khi tổng duyệt vở và tham dự Hội diễn đầu năm 2000. Nghệ sĩ Xuân Giao thể hiện thành công xuất sắc vai Già Thu nhưng chỉ được tặng Huy chư­ơng Bạc bởi theo một vị giám khảo tiết lộ cho biết lý do không được tặng vàng vì vai diễn không có một câu hát chèo nào, thiếu đi một vế của tài năng diễn viên chèo. Nhiều người thấy tiếc vì sự quá thận trọng của Đoàn chèo Thái Nguyên. Dù sao thì Đêm trăng huyền thoại, cũng tạo đà để đến năm 2005 vở Những vần thơ thép ra đời đã có được sự­ đồng thuận khi trên sàn diễn nhân vật Hồ tiên sinh hát một số điệu chèo với cách xử lý ngọt ngào của các tác giả vở diễn. 
 
Tuy đã có tiền lệ, nhưng xử lý hát cho nhân vật Bác Hồ trong các vở kịch hát dân tộc sẽ được dàn dựng tiếp theo vẫn còn là sự thách thức đối với các tác giả, đạo diễn, nhạc sĩ và diễn viên thủ vai.
 
4. Cái khó thứ tư mới xuất hiện khoảng hơn m­ười năm nay là đề tài Bác Hồ nói chung và hình tư­ợng Bác Hồ trên sân khấu không còn được các  tầng lớp  khán giả quan tâm như những năm 70, 80 của thế kỷ XX, do nhiều lý do, khó lý giải cho cặn kẽ được.
 
Theo nhận thức nông cạn của một tác giả từng lao tâm khổ tứ với những kịch bản sân khấu về Bác, tôi cho rằng chính những khó khăn lớn kể trên mà cho đến hôm nay, sân khấu Việt Nam chư­a có nhiều vở diễn hay thể hiện hình t­ượng Bác Hồ. Bác vẫn còn là một đề tài lớn để sân khấu Việt Nam thế kỷ XXI tiếp tục phấn đấu và đạt tới những tác phẩm đỉnh cao,  xứng tầm với vị anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới.
 
Nếu như­ lại có khi hội đủ các điều kiện cho phép, tôi sẽ cố gắng viết tiếp kịch bản thứ 5 về Bác, để tỏ lòng kính yêu và ng­ưỡng vọng Người./. 
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}