Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ
Tin nóng
Thứ Hai, 13/07/2020 17:54

Bài Viết:

 

Sử dụng hiệu quả phương pháp thị phạm và gợi mở trong giảng dạy thanh nhạc chuyên nghiệp

Thứ Bảy, 10/01/2015 11:37 GMT +7
    Lê Thị Minh Xuân
   (Nha Trang – Khánh Hòa)

 
 “Thanh nhạc” là một thuật ngữ có nguồn gốc từ phương Tây, du nhập vào Việt Nam  khoảng những năm 50 của thế kỷ trước, qua các chuyên gia dạy hát người nước ngoài. Có nhiều cách định nghĩa về thanh nhạc, có thể tạm coi “Thanh nhạc” là một thuật ngữ chỉ phương cách biểu hiện âm nhạc của con người – giọng hát. Nói cách khác, thanh nhạc là âm nhạc được thể hiện bằng giọng hát của con người. Đào tạo thanh nhạc là huấn luyện giọng hát để có được những giọng hát chuẩn xác, truyền cảm, có khả năng thể hiện được các hình tượng âm nhạc phong phú, đa dạng. Đào tạo thanh nhạc mang tính đặc thù nên phương pháp giảng dạy cũng có những nét đặc thù riêng.
 
 Xu hướng giảng dạy thanh nhạc theo phương pháp thị phạm
 
Thị phạm là phương pháp trực quan, truyền nghề, dễ hiểu ở mức độ cao. Phương pháp này tác động một cách trực giác tới các giác quan của người học. Qua đó, người học nắm bắt những yếu tố có thể là những tín hiệu về việc đó phải làm như thế nào như: nhìn, nghe, hưng phấn cảm xúc khi nghe những âm thanh đúng – tất cả những điều đó làm hưng phấn, động viên để người học vượt qua những nhiệm vụ phức tạp. Đây là phương pháp sư phạm thanh nhạc đầu tiên mà con người sử dụng để dạy thanh nhạc.

Sử dụng phương pháp này, Giảng viên (GV) phải là những người có kinh nghiệm biểu diễn ở một loại giọng và sẽ truyền dạy cho SV thông qua con đường làm mẫu. Nếu GV là người có giọng hát tốt, cùng loại giọng với SV thì việc phát triển giọng hát của SV theo phương pháp này tương đối thuận tiện. Kinh nghiệm biểu diễn được GV tích lũy từ kinh nghiệm của các bậc tiền bối, cụ thể là kinh nghiệm biểu diễn của chính người Thầy trong những năm tháng họ học tập tại trường. Kinh nghiệm biểu diễn của GV được tích lũy qua quá trình hoạt động biểu diễn dòng nhạc mà họ được phân công giảng dạy, và kinh nghiệm biểu diễn của đồng nghiệp.
 
Sự lĩnh hội kiến thức của sinh viên (SV) chủ yếu thông qua sự bắt chước của các bộ phận trong cơ quan phát âm một cách vô thức. Sự lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ tạo nên phản xạ có điều kiện cho bộ máy phát âm khi ca hát. Tuy nhiên, phản xạ này không được ghi nhận bởi sự phân tích của tư duy mà chủ yếu chỉ là sự tái hiện bằng sự cảm nhận cảm tính của thính giác nên sự ghi nhớ cũng trở nên có giới hạn. Mặc dù vậy, nhiều GV cho rằng sử dụng phương pháp này giảng dạy cho SV bậc trung cấp và năm đầu của bậc đại học là phù hợp hơn cả. Việc yêu cầu SV “hãy hát như tôi hát” của các nhà sư phạm thanh nhạc Ý thế kỷ XVII- XVIII cho đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị với điều kiện giọng hát của GV đạt tới độ chuẩn mực và giảng dạy SV có cùng chất giọng với mình.
 
Giảng dạy theo phương pháp thị phạm thường được các GV thanh nhạc trẻ sử dụng. GV trẻ có lợi thế ở khả năng biểu diễn nhưng đa số chưa có sự cọ sát trong giảng dạy nhiều nên kinh nghiệm sư phạm còn có những hạn chế nhất định. Họ chưa có nhiều thời gian để tích lũy được kinh nghiệm sư phạm cũng như tìm hiểu những lý luận sư phạm, hoặc nếu có thì kinh nghiệm sư phạm cũng chưa được kiểm nghiệm thực tế.
 
Khi giảng dạy nhiều loại giọng, GV không thể thị phạm được tất cả các màu giọng khác nhau, vì vậy, GV sẽ cần phải sử dụng sự hỗ trợ của các phương pháp khác.
 
 Xu hướng giảng dạy thanh nhạc theo phương pháp gợi mở
 
Sự bắt chước thông qua việc thị phạm của GV không phải là phương thức bắt buộc và duy nhất trong giảng dạy thanh nhạc. Ngược lại với phương pháp thị phạm, gợi mở là phương pháp giảng dạy chủ yếu bằng lời. Việc GV giảng dạy chủ yếu bằng phương pháp gợi mở có hai xu hướng.
 
GV có thể dùng lời để mô tả qui trình thực hiện các thao tác, còn SV nhận thức bằng tư duy. Hoạt động thực hành luyện tập của SV thông qua nhận thức sẽ trở nên bền vững hơn. Phương pháp này thường sử dụng giảng dạy đối tượng SV những năm cuối. Đây là thời điểm SV đã có được những khái niệm và thói quen cơ bản về thanh nhạc nên dễ dàng lĩnh hội kiến thức qua phương pháp này.
 
Một xu hướng khác là GV có thể dùng lời để mô tả, hướng dẫn SV chủ yếu qua việc xây dựng các quan niệm trên cơ sở tâm lý học, tránh phân tích và nói về các chi tiết thuộc cơ chế làm việc của thanh quản. GV không đưa ra bất cứ khái niệm gì vào đầu SV với mục đích không gây cho SV có tâm lý ám ảnh, sợ hãi về vấn đề gì đó trong kỹ thuật thanh nhạc. GV dẫn dắt SV giải quyết các vấn đề về kỹ thuật một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, không gây căng thẳng, áp lực. Đây là một phương pháp giúp cho sự tiếp cận giữa GV và SV trở nên nhẹ nhàng, thân thiện. GV quan tâm nhiều đến SV ở khía cạnh trạng thái tâm lý để tác động. SV sẽ được khơi gợi, tạo điều kiện để có được tinh thần tốt nhất khi luyện tập. Nếu SV có trí nhớ tốt, trí tưởng tượng phong phú, thông minh sẽ nắm bắt nhanh và nhớ tốt cảm giác về vấn đề kỹ thuật để tạo nên tiềm thức chuẩn mực về âm thanh. Việc giải quyết những vấn đề kỹ thuật bằng cảm giác bên trong cơ thể nên khi đã nắm bắt được thì vận dụng dễ dàng cho tác phẩm. Việc thể hiện tác phẩm hoàn toàn trên cơ sở ghi nhớ cảm xúc theo cảm giác nên không cần thiết phải huy động lý trí ngay cả khi xử lý những kỹ thuật khó trong tác phẩm.
 
Sử dụng phương pháp gợi mở thường là những GV có kinh nghiệm trong giảng dạy. Kinh nghiệm giảng dạy của GV được tích lũy từ chính kinh nghiệm giảng dạy của người Thầy của họ; kinh nghiệm giảng dạy cũng được tích lũy từ những đồng nghiệp, qua thực tiễn giảng dạy, qua tìm hiểu, nghiên cứu…vì vậy họ có thể giảng dạy được nhiều loại giọng khác nhau. Các GV nhiều tuổi thường có xu hướng sử dụng và khai thác hiệu quả phương pháp này. Việc yêu cầu “hãy hát như tôi nói” cho phép GV có thể dạy trực tiếp (trên lớp học) hoặc gián tiếp (qua điện thoại hoặc qua thư)…
 
Xu hướng giảng dạy thanh nhạc phối hợp phương pháp thị phạm và gợi mở
 
Phương pháp gợi mở nếu được GV sử dụng kết hợp với phương pháp thị phạm sẽ làm tăng hiệu quả của các giờ học thanh nhạc. Những GV giàu kinh nghiệm cả về lý luận và thực hành thường dùng phương pháp phối hợp thị phạm và gợi mở. Kinh nghiệm trong thực hành biểu diễn sẽ giúp GV thị phạm cho SV trọn vẹn những tác phẩm mà GV đã từng biểu diễn. Tuy nhiên việc này không nhất thiết phải diễn ra thường xuyên vì có nhiều lúc GV chỉ cần mô phỏng những vấn đề cốt lõi  để SV hình dung về màu sắc âm thanh, kỹ thuật thể hiện cũng như yêu cầu cảm xúc mà GV muốn truyền tải tới SV một cách đầy đủ và trọn vẹn nhất. Kinh nghiệm trong giảng dạy sẽ giúp GV đưa ra các biện pháp hợp lý thông qua việc giảng giải những vấn đề có liên quan, giúp SV hiểu bản chất của vấn đề trước khi thực hiện chúng; Yêu cầu SV “hãy hát như tôi hát” kết hợp “hãy hát như tôi nói” giải quyết được những vấn đề cơ bản trong phương pháp sư phạm thanh nhạc. Trong trường hợp này, phương pháp thị phạm và phương pháp gợi mở sẽ bổ khuyết cho nhau và tạo nên một phương pháp mới. Ở phương pháp này GV sử dụng cả kinh nghiệm biểu diễn và kinh nghiệm giảng dạy, vì vậy chúng tôi tạm gọi là phương pháp kinh nghiệm để phân biệt với phương pháp thị phạm và phương pháp gợi mở.
 
Ở đây, phương pháp sư phạm thanh nhạc theo kinh nghiệm được hiểu là phương pháp dựa vào kinh nghiệm tích lũy của người đi trước và bản thân cả về biểu diễn và sư phạm. GV có thể sử dụng kinh nghiệm của chính bản thân mình; hoặc GV có thể nghiên cứu sử dụng kinh nghiệm của tiền bối và đồng nghiệp ở cả hai khía cạnh biểu diễn và giảng dạy. Vì vậy, sử dụng phối hợp phương pháp thị phạm và gợi mở trong giảng dạy thanh nhạc đòi hỏi GV phải có kinh nghiệm về cả hai lĩnh vực biểu diễn và giảng dạy.
 
Ngày nay, khoa học công nghệ phát triển, công nghệ thông tin và truyền thông trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho mọi ngành nghề, trong đó có đào tạo thanh nhạc. Tuy nhiên đào tạo thanh nhạc mang tính đặc thù nên có những phương pháp truyền thống vẫn được kế thừa hiệu quả. Việc nâng cao hiệu quả đào tạo thanh nhạc chủ yếu phụ thuộc vào chất lượng người thầy. Trong giai đoạn mới, trình độ của người thầy dạy thanh nhạc không nên hiểu theo một khía cạnh là chỉ cần có kinh nghiệm biểu diễn mà cần quan tâm nhiều hơn đến khía cạnh kinh nghiệm giảng dạy khi sử dụng các phương pháp sư phạm thanh nhạc, trong đó có phương pháp thị phạm và gợi mở.
_______________
1. Nguyễn Trung Kiên (2001), Phương pháp Sư phạm thanh nhạc, Viện Âm nhạc.
2. Hồ Mộ La (2008), Phương pháp dạy thanh nhạc, Nxb. Từ điển Bách khoa.
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
{{item.Title}}