Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài Viết:

 

Sức mạnh của thể ký

Đặng Tiến Huy | Thứ Bảy, 02/08/2014 16:43 GMT +7
Qua những tác phẩm ký được đăng tải trong tạp chí của các tỉnh, thành phố thấy rõ: Thể ký đúng là một loại hình nghệ thuật quan trọng và cần thiết. Nó như một đội quân xung kích xông pha vào muôn mặt cuộc sống sôi nổi, sinh động để phản ánh, biểu dương phong trào xây dựng quê hương mới, những gương người tốt, việc tốt và phê phán tiêu cực một cách trung thực, nóng hổi nhất.
 

 I- THỂ KÝ - MỘT ĐỘI QUÂN XUNG KÍCH?

 Thể Ký thực sự là đội quân xung kích của binh đoàn văn nghệ. Nó có lợi thế thọc sâu, đánh nhanh, thắng nhanh, xâm nhập vào mọi ngóc ngách của hiện thực cuộc sống để phản ánh, phanh phui một cách trung thực những gương người tốt, việc tốt, để biểu dương hay những mặt trái, tiêu cực của xã hội mà phê phán, hướng tới một cuộc sống trong lành, tốt đẹp, hạnh phúc hơn.

Chính vì thế, số Tạp chí, báo Văn nghệ nào của các hội địa phương cũng không thể vắng bóng những tác phẩm Ký. Ít nhất thì một, hai, nhiều thì ba, bốn bài. Có hội tập hợp, tuyển chọn in thành tuyển tập ký, đẹp về hình thức, phong phú về nội dung. Các nhà văn cũng tập hợp in riêng những tập ký khá chững chạc, phát hành rộng rãi trong ngoài tỉnh, gây được dư luận, chú ý của bạn đọc.

Nhưng, ta cũng thấy rất rõ là: Tạp chí, báo Văn nghệ của chúng ta chưa có nhiều bài hay, những tác phẩm gây chấn động dư luận, hay có mà chúng ta không dám đăng? Sợ mất ghế? Điều  này tôi cũng có một kỷ niệm, một bài học, suýt mất ghế, hồi làm Tổng biên tập Tạp chí Sông Thương có cho in một ký rất hay của nhà văn Nguyễn Quang Hà, có chút ít nhạy cảm, mà đúng không sai với một ông Giám đốc một cơ quan. Mà ở số đặc biệt chào mừng Đại hội Đảng bộ tỉnh, phát hành trong Đại hội, tặng mỗi đại biểu một cuốn.. Thế là phải tạm dừng phát hành trong đại hội. Tôi lại đi họp vắng, đến khi tôi đi họp về, Đại hội Đảng cũng xong, giải quyết êm xuôi - Tạp chí mới được phát hành bình thường.

Về tác giả, cũng chưa có những tác giả ký thật tài năng, tiêu biểu và chuyên nghiệp. Nguyên nhân vì đâu, tôi xin nêu ở phần sau.

II- CÓ NÊN ĐẶT RA TIÊU CHÍ IN KÝ TRONG TẠP CHÍ ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG?

Tôi tin chắc rằng, chúng ta, người quản lý hay người sáng tác, ai cũng có kiến thức vững vàng về lý luận thể ký. Tiện đây cho phép tôi nhắc lại một cách khái quát, để tiện việc trao đổi, bởi trong cách chỉ đạo, hay trong những sáng tác về thể ký in trong Tạp chí, báo Văn nghệ của  hội ta có những vấn đề cần trao đổi cho thống nhất..

". . .Ký là tên gọi cho một nhóm thể tài nằm ở phần giao nhau giữa văn học và cận văn học (báo chí, chính luận, ghi chép tư liệu các loại), chủ yếu là văn xuôi tự sự. Nên ký có nhiều thể, tiểu loại. Tựu trung có khoảng 10 thể, tiểu loại như: Ký sự, phóng sự, nhật ký, hồi ký, bút ký, tùy bút, du ký, k hành (dạng thức của nhật ký hành trình hay du ký văn học), truyện ký, tản văn....

Mỗi thể loại, tiểu loại lại có yêu cầu, kết cấu, cách thể hiện và điểm mạnh khác nhau, tùy theo thực tế cuộc sống tác giả tiếp cận mà thể hiện thể loại nào cho phù hợp, có hiệu quả cao nhất. Xin dẫn cụ thể sau đây để tiện so sánh:

". . 1- Ký sự: là một thể của ký thiên về tự sự. Thường ghi chép các sự kiện, hay kể lại một câu chuyện, khi nó vừa mới xảy ra. Có cốt truyện hoàn chỉnh hay tương đối hoàn chỉnh. Là loại thể có yếu tố trữ tình và chính luận. Nhưng khuynh hướng của tác giả được toát ra từ tình thế và hành động. Yếu tố phi cốt truyện cũng có ở loại ký này nhưng không nhiều. Ghi chép hoàn chỉnh 1 sự kiện, 1 phong trào, 1 giai đoạn. Tác phẩm ký sự cấu tạo theo phương thức kết cấu của 1 tác phẩm nghệ thuật: mở đầu và phát triển sự kiện, sự biến phát triển đến cao độ hoặc căng thẳng nhất và kết thúc. Ký sự là bức tranh toàn cảnh trong đó sự việc và con người đan chéo, những gương mặt của nhân vật không thật rõ nét.

2- Phóng sự: là một thể ký, nổi bật bằng sự thật xác thực, dồi dào, nóng hổi. Không chỉ đưa tin mà còn dựng lại hiện trường cho mọi người quan sát, đánh giá, do đó nó nghiêng hẳn về phía tự sự, miêu tả, tái hiện sự thật.

4- Bút ký: là thể ký, nằm trung gian giữa ký sự và tùy bút. Thiên về ghi lại một cảnh vật, nhà văn mắt thấy tai nghe trong các chuyến đi. Tái hiện con người và sự việc một cách phong phú, sinh động; qua đó thể hiện trực tiếp khuynh hướng của tác giả, cảm nghĩ có màu sắc trữ tình. Kết hợp linh hoạt các phương thức nghị luận, tự sự, trữ tình, tùy theo độ đậm nhạt khác nhau của các phương thức mà có bút ký chính luận hay bút ký tùy bút.

5- Tùy bút: là một thể ký, đối lập với phóng sự. Phóng sự thiên về tự sự điểm tựa là sự kiện; Tùy bút nghiêng hẳn về trữ tình, điểm tựa là cái tôi của tác giả. Cho phép nhà văn phóng bút viết theo cảm hứng, tùy cảnh, việc mà suy tưởng, nhận xét, đánh giá, trình bày... Những chi tiết, con người trong tác phẩm chỉ là cái cớ để tác giả bộc lộ cảm xúc, suy tư, nhận xét, đánh giá.

5- Truyện ký: Ngược lại với ký sự, thường tập trung cốt truyện vào việc trần thuật một nhân vật như: Những danh nhân về khoa học và nghệ thuật; những anh hùng trong chiến đấu và sản xuất; những chính khách, nhà hoạt động cách mạng.

6- Tản văn: có người cho là một loại ký; có người cho rằng ký chỉ bao gồm một phạm vi hẹp hơn tản văn. Bởi được hiểu theo nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp.

- Nghĩa rộng: Tản văn là văn xuôi, đối lập với văn vần. Có người chia ra là: “văn” và “bút”: “Văn” là vận văn (văn vần); “Bút” là Tản văn (Văn xuôi). Trong văn học cổ; các áng văn xuôi không viết theo biền ngẫu đều là Tản văn.

- Nghĩa hẹp: Tản văn là tác phẩm văn xuôi ngắn gọn, hàm súc, giàu khả năng khêu gợi với kết cấu có sự kết hợp linh hoạt tất cả các phương thức, phương tiện biểu hiện nghệ thuật, nội dung thường thể hiện đời sống theo kiểu chấm phá và đặc trưng quan trọng, nhất là nó thể hiện đậm nét dấu ấn cá nhân của người cầm bút."- (Bch khoa tan th).

Những vấn đề trên, có thể bạn cho là thừa, mất thì giờ. Sở dĩ tôi muốn nói dài dòng vậy là có mấy lý do.

Có nên đặt ra cho Tạp chí, báo Văn nghệ của chúng ta một tiêu chí riêng về in tác phẩm ký, hướng tác giả chỉ gửi đến cộng tác những thể loại ký ấy, nhằm tránh nhầm lẫn thể loại, nâng cao chất lượng thể ký, đồng thời nâng cao được chất lượng biên tập cho thể loại này. Tất nhiên còn nhiều biện pháp khác.

Nhiệm vụ, mục tiêu của Tạp chí chúng ta phải thể hiện cho được phần “Nghệ” nhiều hơn, nổi hơn phần “Chí”. Trong các thể loại ký cũng có loại gần với “Nghệ” – văn chương; có loại nặng về “Chí” – xa văn chương. Nên ta phải lựa chọn cho phù hợp với tạp chí của chúng ta?

III- MỘT SỐ Ý KIẾN NHẬN XÉT

Qua Tạp chí, báo Văn nghệ của các hội trong cả nước, tôi có một số ý kiến về thể ký như sau:

1- Về mặt mạnh (ưu điểm): các tỉnh, thành phố đều có những hiện thực cuộc sống, xã  hội sinh động, muôn màu sắc, là miền đất màu mỡ cho thể ký tha hồ phát triển.

- Qua những tác phẩm ký được đăng tải trong tạp chí của các tỉnh, thành phố thấy rõ: Thể ký đúng là một loại hình nghệ thuật quan trọng và cần thiết. Nó như một đội quân xung kích xông pha vào muôn mặt cuộc sống sôi nổi, sinh động để phản ánh, biểu dương phong trào xây dựng quê hương mới, những gương người tốt, việc tốt và phê phán tiêu cực một cách trung thực, nóng hổi nhất. Hiện thực cuộc sống mỗi nơi hiện lên như những bức tranh muôn màu sắc; có nhiều tác phẩm ký hay, nhiều nhà văn tâm huyết với thể ký, độc giả nhớ, góp phần làm cho Tạp chí của mình có những nét khởi sắc riêng, độc đáo riêng. Bạn đọc có được những tư liệu, vốn sống mới lạ, thêm lòng yêu mến con người cảnh vật, sự giàu có trù phú quê hương các bạn.

- Nhiều tỉnh, thành tạo được một đội ngũ tác giả viết ký có nghề, có thành tựu. Và đội ngũ biên tập vững vàng.

2- Mặt hạn chế và nguyên nhân:

- Chưa tập trung cho các thể loại mũi nhọn. Tác phẩm ký chất lượng chưa cao, còn xôi đỗ. Người viết và biên tập có hiện tượng nắm chưa vững vàng về thể loại ký, còn lẫn giữa thể loại nọ với thể loại kia.
- Chưa thật sự có đội ngũ tác giả ký chuyên sâu, tài năng tiêu biểu.
- Đội ngũ cán bộ biên tập cũng chưa thật chất lượng.
- Chưa quan tâm tới nhuận bút cho thể loại ký. Có người còn coi nhẹ công việc của người viết ký và tác phẩm ký. Nên không khuyến khích, phát triển mạnh mẽ thể loại này.
- Công tác bồi dưỡng, phát hiện tác giả trẻ tài năng, hội thảo nâng cao tay nghề và chất lượng còn bất cập, chưa quan tâm đúng mức.
- Tổ chức những cuộc thi viết ký, những đợt đi thực tế sáng tác còn đơn điệu, hình thức, không đạt hiệu quả cao, thây rõ qua những tác phẩm ký công bố trong các Tạp chí.

IV- NHỮNG KIẾN NGHỊ
- Lãnh đạo Hội, Tạp chí nên có chương trình, kế hoạch phát hiện, bồi dưỡng tác giả trẻ viết ký, dần hình thành những tài năng chuyên sâu, đội ngũ viết ký chuyên nghiệp.
- Tổ chức như chúng ta làm hôm nay là rất tốt, cần được duy trì và mở rộng đối tượng tham gia. Kể cả những chuyên ngành khác nữa.
- Tám hội nên phối kết hợp tổ chức những đợt đi thực tế chéo nhau cho các hội viên được tiếp cận hiện thực cuộc sống của mỗi tỉnh, tổ chức thi viết ký, bồi dưỡng về nghiệp vụ, giành một số trang tạp chí để giới thiệu tác phẩm của hội viên bạn, hoặc kết hợp tổ chức in sách chung giới thiệu tác phẩm, tác giả tiêu biểu.
- Có thể các hội bàn phương thức phối kết hợp giữa các hội, lên kế hoạch tổ chức phát hành tạp chí, sách của hội viên giữa các hội với nhau, vừa có điều kiện để đọc tác phẩm của nhau, vừa được quảng bá, phát hành rộng rãi với số lượng tác phẩm nhiều hơn, vừa được giao lưu học hỏi lẫn nhau, động viên, khích lệ nhau sáng tác./. 
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}