Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Vật thể:

 

Thành Cổ Loa: Niềm tự hào và trăn trở

Vũ Gia Hà | Chủ Nhật, 08/12/2013 09:10 GMT +7
Cách trung tâm Hà Nội gần 20 Km thuộc huyện Đông Anh có khu di tích lịch sử vòng thành hình xoắn ốc, gắn liền với nhiều truyền thuyết, đó là Thành Cổ Loa dưới thời An Dương Vương. Nơi đây cũng chính là kinh đô của nhà nước Âu Lạc, gắn liền với những sự kiện chiến đấu chống ngoại xâm, bảo vệ và xây dựng đất nước của cha ông ta thời cổ đại. Hàng năm, Lễ hội Cổ Loa được tổ chức từ ngày mùng 6 đến 16 tháng giêng, nhân ngày kỷ niệm vua An Dương Vương Thục Phán nhập cung, thu hút du khách thập phương.


Sơ đồ thành Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội)

 

Thành Cổ Loa – Niềm tự hào của dân tộc Việt Nam

Nhắc đến các địa danh lịch sử Việt Nam nổi tiếng không thể không nhắc đến thành Cổ Loa, đây là kinh thành thứ 2 của nước Việt cổ sau kinh thành Phong Châu (Phú Thọ)  thời Hùng Vương. Thành Cổ Loa được An Dương Vương Thục Phán xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên, sau được xây dựng thêm vào thời Ngô Quyền thế kỷ 10 sau Công nguyên. Đây là hệ thống thành độc đáo của người Việt: thành hình xoắn ốc. Chính vì vậy mà gọi là Loa Thành. Loa Thành không những xứng là một kiến trúc độc đáo về quân sự mà còn là một kiến trúc đậm chất nghệ thuật, cho thấy khả năng thẩm mĩ của người Việt cổ không thua kém gì người thời nay.




Lễ hội đền Cổ Loa (Đông Anh - Hà Nội) năm 2013

 

Thành Cổ Loa, theo nhận xét của các nhà khảo cổ là "tòa thành cổ nhất, quy mô lớn vào bậc nhất, cấu trúc cũng thuộc loại độc đáo nhất trong lịch sử xây dựng thành lũy của người Việt cổ".

Tương truyền, thành được xây dựng với 9 vòng xoáy trôn ốc, chu vi vòng ngoại 8km, vòng trung 6,5km, vòng nội 1,65km, diện tích trung tâm 2km2. Tuy nhiên, hiện nay, do thời gian bào mòn và do chiến tranh, các nhà khảo cổ chỉ phát hiện được có 3 vòng thành. Đó là điều đáng tiếc cho cả dân tộc.

Cổ Loa thành  được coi như  mắt xích trung tâm, quan trọng nhất nằm giữa mạng lưới các sông Hồng, sông Hoàng, sông Cầu, hệ thống sông Thái Bình, sông Thương, sông Lục Nam. Tư duy xây thành gần các con sông là tư duy mang tính chiến lược và đúng đắn, đó cũng là cách chọn vị trí xây thành của các bậc đế vương Hi Lạp, Ấn Độ, La Mã Cổ đại...

Như vậy, thành Cổ Loa là nét độc đáo, mang đậm dấu ấn Việt. Là tòa thành được xây dựng vào thời Cổ đại nhưng cấu trúc tòa thành đã mang tính quân sự và nghệ thuật rất cao mà thời nay khó bề kịp.

Cụ Quan  -  Người giữ nét độc đáo thành Cổ Loa

Thành Cổ Loa bây giờ chỉ còn những gò đất, giếng ngọc, đền thờ An Dương Vương, đền thờ Tướng Cao Lỗ và am thờ Mị Châu. Am thờ Mị Châu nhỏ nhắn, trong am có tảng đá tự nhiên hình người cụt đầu, tương truyền đó là tượng đá Mị Châu được người dân Cổ Loa xưa kéo lưới được ở sông Hoàng rước về thờ, tượng ngồi xếp bằng.

Trước khi vào trong đền thờ An Dương Vương, phải cúi lạy ba vái trước 3 cây hương lớn trước cổng. Qua cổng đền đến sân chung, sân rồng chung, sân rồng thượng, tiếp đến là điện thờ chính (trước là hoàng thất). Điện thờ chính tọa lạc trên mảnh đất hình đầu rồng. Trên cổng điện thờ có ghi 3 chữ “Pháp Chính Điện” (Điện thờ chính). Đây là nơi thờ vua An Dương Vương, Thần Kim Quy, Phụ Mẫu, Hoàng Hậu, Bá quan văn võ, Tứ trụ triều đình. Trên ban thờ An Dương Vương có pho tượng An Dương Vương, long vị, vương miện, ngai vàng...




Cụ Quan Nguyễn Khả Cương mặc áo vàng đầu quấn khăn xếp (thứ 2 từ phải sang) chụp ảnh kỷ niệm với du khách trước Điện thờ An Dương Vương


 
Đến Cổ Loa, ngoài việc được chiêm ngưỡng các di tích, chúng tôi được đắm chìm vào cảnh xưa, người xưa qua người giữ đền. Điều đặc biệt may mắn, chúng tôi được Cụ Quan Nguyễn Khả Cương với trang phục cung đình xưa ở điện thờ chính nhiệt tình giới thiệu về lịch sử Loa Thành và giải thích về chức trách của Cụ Quan.

Cụ Quan là người trông coi “Pháp Chính Điện” (Điện thờ chính), nơi thờ An Dương Vương, được dân trong xã bầu lên mỗi năm một lần (trước đây từng có thời 2 năm bầu một lần), không ai được làm Cụ Quan đến 2 lần.

Làng Cổ Loa gồm 12 xóm nhưng hội Cổ Loa là của chung một cụm tám làng (ngày trước gọi là Bát Xã) gồm: Ðài Bi, Sàn Dã, Cầu Cả, Mạch Tràng, Văn Thượng, Thư Cưu, Cổ Loa, Xép. Cả 8 làng này đều thờ Thục Phán nên đều tham gia tổ chức hội.

Năm nào cũng vậy, 8 làng kể trên - mỗi làng chọn một người đàn ông giới thiệu ứng cử vào chức Cụ Quan. Như vậy có 8 ứng viên để bầu chọn chức Cụ Quan. Tiêu chí để bầu vào chức Cụ Quan tuổi từ 63 đến 69, phải là người  có uy tín đối với dân làng, có con cái không phải một bề mà phải “có nếp, có tẻ” (tức là có cả con trai, con gái), có khả năng tổ chức công việc và là gia đình phải quang quẻ, thuận hòa, êm ấm. Trong 8 ứng cử viên sẽ bầu chọn 2 vòng. Vòng một loại 5, bầu chọn 3 ứng cử viên. Đến vòng 2 thì trong 3 ứng cử viên bầu chọn lấy một người làm Cụ Quan với sự đồng thuận của cả 8 làng. Tuy là Cụ nhưng phải có sức khỏe để trông coi đền với nhiều lễ nghi cúng bái trong năm. Không những thế, hàng ngày luôn có du khách đến thắp hương. Mỗi lần có khách thắp hương, cụ quan lại đánh một hồi chuông thỉnh báo.

Chức danh Cụ Quan có từ xưa. Theo Cụ Quan đương nhiệm Nguyễn Khả Cương, 63 tuổi, xóm Chùa, xã Cổ Loa, người được bầu vào ngày 14 tháng 12 năm 2012. Sau khi được dân bầu, gia đình mang đồ lễ gồm xôi, gà,oản, cau, trầu... lên đền làm lễ nhập tịch. Trước đây, ai được làm Cụ Quan là khao cả làng. Cụ Quan rất được làng nể trọng, nếu chẳng may đền hỏng hóc, Cụ Quan chỉ cần nói với các bô lão làng là được sửa chữa ngay. Các cụ dù tuổi cao hơn Cụ Quan, nhưng khi gặp Cụ Quan cũng phải chào “Cụ Quan”. Trước đây, phụ nữ không được vào đền, kể cả bà Quan (tức vợ Cụ Quan). Theo quy định Cụ Quan Nguyễn Khả Cương không được nhờ vợ con lo cuộc sống hàng ngày cho mình mà phải tự lo lấy. Cụ Quan phải ở trong đền không được đi đâu, kể cả không được về nhà suốt trong năm đó cho đến khi có Cụ Quan mới thay thế.

Với Cụ Quan Nguyễn Khả Cương, trước đây, người thanh niên này là CCB từng đi B2 vào năm 1971 cho đến khi đất nước hoàn toàn thống nhất, rồi về đi học ngành Giao thông vận tải. Học xong, chàng trai Khả Cương tiếp tục phụng sự Tổ quốc cho đến khi về nghỉ. Cụ sinh được 3 người con, hai trai một gái. Cô gái đầu đang là giáo viên mầm non xã Cổ Loa, con trai thứ 2 đang làm tại Học viện Phòng không -  Không quân. Người con trai út đang làm xã đôi trưởng  xã Cổ Loa.

Cụ Quan phải dậy thắp hương trước 4h sáng, loại hương vòng, 11h30’ trưa  ăn cơm. Nếu du khách đến thắp hương thì phải lập tức dừng ngay bữa ăn, coi như đã ăn xong. Trước khi được làm Cụ Quan, ông Nguyễn Khả Cương đã từng là Quan đám, đây là chức quan lo về lễ, nghi thức tế lễ. Cụ Nguyễn Khả Cương cho biết: “Cụ Quan là niềm tự hào cho cả gia tộc. Trước đây, tôi cũng đã có ông chú ruột làm Cụ Quan. Tôi rất tự hào khi được dân tin yêu giao trọng trách là người giữ hương khói cho tổ tiên đất nước”.

Mọi việc làm của Cụ Quan luôn được các bô lão làng dõi theo. Chỉ cần một sơ suất nhỏ thôi cũng là điều áy náy lớn của mỗi Cụ Quan. Bởi đã là Cụ Quan phải là người có trách nhiệm và có tâm thanh tịnh.

Cụ Quan Nguyễn Khả Cương có đôi mắt hiền, cử chỉ như một vị quan thanh liêm xưa, cụ rất cởi mở với chúng tôi. Cụ xem chúng tôi và các du khách như thân thuộc bằng hữu khi giúp thắp hương và kể nhiều chuyện về Cổ Loa cũng như cho biết nhiều luật lệ hoàng cung xưa. Sẽ rất khó để hiểu sâu về Cổ Loa thành nếu không có Cụ Quan.  Niềm mong mỏi của Cụ Quan Nguyễn Khả Cương là làm sao để Cổ Loa thành được sống lại, được mọi người khắp mọi miền đất nước và thế giới biết đến và hiểu sâu về Cổ Loa.

Trời dần về trưa, tuy nhiên, cái nắng đông vẫn dịu dàng, se lạnh. Tuy hôm đó (ngày 4 tháng 12 năm 2013 lịch dương) không phải là ngày lễ gì của Cổ Loa nhưng vẫn có những vị khách từ Vương quốc Anh xa xôi đến chiêm bái. Đó là chị Claire và anh Kevin, họ trò chuyện với chúng tôi về Cổ Loa rồi cùng chúng tôi và Cụ Quan Nguyễn Khả Cương chụp ảnh lưu niệm. Chúng tôi càng cảm thấy mình hạnh phúc và hãnh diện được là con dân đất Việt.

Trăn trở!

Cổ Loa đẹp cổ kính là vậy, nhưng đáng buồn thay, bên cạnh khuôn viên di tích có nhiều hộ gia đình sinh sống. Mặc dù nhà nước đã có quy định cấm người dân không được xây nhà cửa cao hơn thành song hiện nay hàng trăm ngôi nhà cao tầng, biệt thự vẫn “đua nhau” mọc lên cao gấp đôi, gấp 3 lấn át cả thành trì cổ kính. Không ít hộ đã vi phạm đất di tích loa thành. Nếu không có bảng chỉ dẫn thì khó mà biết đây là di tích Cổ Loa thành hùng tráng một thời. Người dân ở đây ngang nhiên bày bán, để các sạp hàng che lấp cả biển di tích cũng như làm mất đi cảnh quan cổ kính của Loa Thành.

Theo điều tra của phóng viên, Cổ Loa ngày càng ít khách, nhất là khách nước ngoài. Cụ Quan Nguyễn Khả Cương cho biết: “du khách đến đây chỉ tạt qua, rồi đi ngay nên chưa kịp tìm hiểu nhiều về Cô Loa, đó là điều đáng tiếc. Đa số họ đi lẻ tẻ, không theo đoàn”. Điều này cho thấy công tác giới thiệu về Cổ Loa với người dân cả nước cũng như du khách nước ngoài còn hạn chế. Đặc biệt, trong thời buổi kinh tế thị trường, giới trẻ càng ít để ý hơn đến lịch sử dân tộc thì việc đầu tư, quảng bá cho di tích lịch sử thành Cổ Loa là việc cần thiết và cần làm nhiều hơn nữa./.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}