Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

Tiếng nói phê bình cần trung thực và đi vào nội dung, chủ đề tác phẩm

Thứ Tư, 31/12/2014 10:00 GMT +7
 Ts. Nguyễn Đức Trạch  
    

Vừa qua, tôi có đọc bài: “Tôn vinh hay nhạo báng danh nhân” đăng trên báo mạng, làm tôi thật sự giật mình vì sự “kết tội thiếu thỏa đáng và thật sự quá vội vàng, ác hiểm”. Bài báo mạng tính chất suy diễn, vùi dập, gắn cho chúng tôi những lỗi thật nghiệt ngã và toàn là những điều suy diễn ngoài tác phẩm. Nếu không có thể nói đây là bài viết cực đoan, gây chia rẽ mất đoàn kết giữa tòa soạn, tác giả và gây hoang mang trong công chúng bạn đọc. Sau đây, thay mặt các tác giả, tôi xin gửi những ý kiến của tập thể tác giả tới Qúy báo như sau: 

 
1-  Cuốn sách: Những vị tướng lừng danh trong lịch sử dân tộc và cuốn: Những trận chiến lừng danh trong lịch sử Việt Nam là những cuốn sách được các tác giả đã “thai nghén” từ 10 năm nay (trong thông báo báo chí đã nêu) để nghiên cứu, khảo cứu sưu tầm, chọn lọc tư liệu. Giai đoạn biên soạn này tôi, các tác giả Đại tá, Bác sỹ Đức Thông, Ts. Nguyễn Hoàng Điệp, và Cố Thượng tướng, Giáo sư Hoàng Minh Thảo có hôm trao đổi đến gần môt, hai giờ trưa. Thậm chí, có lần để giải tỏa những bức xúc khi tranh luận: thêm vị tướng này, bớt vị tướng kia vì mỗi người có một quan điểm, lập luận đánh giá và chứng cứ tư liệu lịch sử đưa ra chưa thống nhất; Cố Thượng tướng Hoàng Minh Thảo còn yêu cầu chúng tôi cho xe đi dạo, tới thắp hương tại Đại tưởng niệm các Anh hùng liệt sỹ Hà Nội cho khuây khỏa. Và sau ngày hôm đó, gặp lại chúng tôi và Đại tá, Bác sỹ Đức Thông đề nghị thời hiện đại có 12 vị tướng. Trong đó có tướng Hoàng Minh Thảo, nhưng Cố Thượng tướng với đức tính khiêm tốn nhất định từ chối và nói rằng: “Tôi chưa hội đủ tiêu chí”, các đồng chí không nên đưa vào. Sau này, khi Thượng tướng qua đời, chúng tôi quyết định để nguyên với lý do Cố Thượng tướng đủ tiêu chí. Hơn nữa, ông còn là vị Tướng tri thức, thầy dạy đào tạo nhiều lớp sỹ quan cao cấp và các tướng lĩnh kế cận. Có lẽ người viết bài báo này không biết các tình tiết, chi tiết của quá trình lịch sử ra đời hai tập sách trên. Đã đặt vấn đề suy diễn, nghi vấn, bôi nhọ thanh danh của người làm sách chúng tôi vì hiện nay nhân chứng, đương sự bà quả phụ cùng những người con của Cố Thượng tướng đều có thể kiểm chứng.
 
2-   Bài báo viết “Gắn râu cho Lý Thường Kiệt” (sự phê phán này đúng hay sai?).
 
Như ta đã biết, lịch sử cuộc đời của vị tướng lừng danh Lý Thường Kiệt chia làm hai giai đoạn:
 
*Giai đoạn 1 khi chưa trở thành thái giám
 
Ông sinh năm 1019, tên thật là Ngô Tuấn, con của ngài Sùng Tiết tướng quân Ngô An Ngữ, cháu của Ngô Ích Vệ, chắt của Sứ quân Ngô Xướng Xí và cháu 5 đời của Thiên Sách Vương Ngô Xương Ngập – Hoàng tử trưởng của Ngô Quyền. Ông là người Phường Thái Hòa, Thành Thăng Long (Hà Nội) hoặc có tài liệu nói ông người Cơ Xá, Huyện Gia Lâm (Hà Nội). Sử Trung Quốc chép ông là Lý Thường Cát hoặc Lý Thượng Cát.
 
Gia cảnh ông nhiều đời làm quan. Sử chép lúc sinh thời trai trẻ Ngô Tuấn khôi ngô tuấn tú, thông minh, nhanh nhẹn, thích nghề võ và dạy võ. Dã sử còn thêm nhiều tình tiết, ông người cao to vạm vỡ, quắc thước và có râu quai nón.
 
Năm 1036, Ngô Tuấn 18 tuổi, mẹ mất, lúc mãn tang, Ngô Tuấn được bỏ chức Kỵ Mã Hiệu Ứng, một chức quan nhỏ trong quân đội.
 
Năm 1041, lúc 23 tuổi, Ngô Tuấn được giữ chức “ Hoàng Môn Chi hậu” (nói nôm na là chức nội thị trong cung cấm). Đến lúc  này, ông mới trở thành thái giám.
 
*Giai đoạn 2 trở thành Thái giám
 
Ở giai đoạn đầu, trước khi trở thành thái giám, sử cũ truyền lại ông là một võ quan hùng dũng có râu và rất oai phong lẫm liệt. Người vẽ minh họa hình này là muốn một vị tướng Lý Thường Kiệt đúng như “tạo hóa” đã sinh ra ông khi chưa bị “số phận” nghiệt ngã chưa bị cắt đi một bộ phận cơ thể ông. Có lẽ người viết phê phán “Gắn râu cho Lý Thường Kiệt” chưa biết chi tiết lịch sử này và dụng ý để “râu” cho Lý Thường Kiệt và càng không nên tùy tiện kết luận “Tôn vinh hay nhạo báng” hoặc dùng những ngôn từ quá đáng “bôi tro, trát trấu” danh nhân để lên án và đưa ra sự so sánh rất khập khiễng với việc ví von một bìa sách nào đó để hạ uy tín các tác giả của cuốn sách.
 
3. Người viết vội vàng phê phán “tranh giống như Triệu Tử Long” và xin hỏi lấy mô hình khuôn vàng thước ngọc nào để nói tranh này là Triệu Tử Long?. Hay chỉ là võ đoán, suy diễn. Thực chất, đây là ác ý hay vốn học vấn quá ít ỏi chưa hiểu hết dụng ý sâu xa của cuốn sách. Triệu Tử Long là nhân vật có từ thời Tam quốc cách ngày nay từ 1700 – 1800 năm. Có chăng chỉ là bức vẽ chân dung hay truyền thần. Ta biết rằng máy ảnh ra đời vào khoảng Thế kỷ XVII (Máy ảnh đầu tiên rất nhỏ, nó có thể mang đi để chụp ảnh được. Người sáng tạo ra nó là Johann Zahn vào năm 1685, cách đây gần 150 năm). Không có ảnh thật sao có thể đối chiếu so sánh?.  Thời kỳ ấy chỉ có các bức họa chân dung vẽ mô phỏng. Ở đây, tất cả các ảnh chỉ có giá trị minh họa, ước lệ, người chủ biên chủ trương lấy các hình ảnh, minh họa đó để thư giãn cho thị giác người đọc. Nó không có giá trị thông tin tư liệu lịch sử. Khi người đọc quá mệt mỏi về những trang bát chữ dày đặc thì đây, các bức minh họa chỉ có giá trị mô phỏng, biểu tượng, ước lệ và hư cấu những tình tiết, nó có tác dụng để thư giãn thị giác. Những bức minh họa này không có chứng cứ lịch sử nào để cân đong đo đếm. Và nó càng không có chút biểu tượng nào gọi là phản cảm hay xuyên tạc lịch sử mà người viết cố tình hay ác ý  gắn cho nó những điều mà nội hàm “các bức minh họa” không có. Nếu nói như tác giả bài báo này thì các bức vẽ của Họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm vẽ nàng Kiều đi đôi guốc mộc, mặc áo tứ thân là xuyên tạc Truyện Kiều hay Lê Phổ vẽ Kiều ăn vận Áo mớ bẩy mớ ba là xuyên tạc Nguyễn Du. Hay tác phẩm điện ảnh Đêm hội Long Trì (trang phục vũ đạo mũ mãng, ăn vận là của vương triều Nguyễn của cố Đạo diễn Hải Ninh là xuyên tạc lịch sử). Nếu suy diễn theo cách hiểu biết lịch sử của tác giả bài báo này lên án thì hầu hết các tác phẩm nghệ thuật điện ảnh như Khát vọng Thăng Long, Con đường dẫn đến Thăng Long,v.v… và hàng loạt các tác phẩm khác của Việt Nam đều vứt đi hết cả.
 
Việc lựa chọn các danh tướng thời Cổ đại, Trung đại, Cận đại là dựa theo tiêu chí đã ổn định của lịch sử và đã được lịch sử thừa nhận. Ở đây, chúng tôi đều căn cứ vào lịch sử để lựa chọn. Giá trị của cuốn sách Những vị tướng lừng danh trong lịch sử dân tộc là tính hệ thống, xâu chuỗi lại các nhân vật theo dòng lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc để độc giả dễ theo dõi và nghiền ngẫm. Tác giả bài báo này còn đưa ra một sự nhận xét tùy tiện hết mức nói rằng chúng tôi copy ở trên mạng Internet qua trang Bách khoa thư mở Wikipedia. Thưa hỏi tác giả bài báo có biết công trình Almanach những nền văn minh Thế giới ra đời từ năm 1989 – 1990, hay trang mạng Internet ra đời trước công trình này?. Trong tác phẩm đó, chúng tôi đã có những mục viết về các nhân vật lịch sử, danh tướng từ năm 1989 vậy hỏi rằng ai copy của ai?
 
Lại còn điểm tác giả bài báo đưa 3 vị Vua Trần để hỏi sao không xếp vào mục hàng danh tướng?. Đó là điều phân biệt của chúng tôi với các tác phẩm danh tướng khác. Những người được chọn làm danh tướng phải là tướng trận mạc, quân sư bày kế sách, mưu lược chiến thuật, chiến lược qua các trận đánh. Còn các vị Vua nhà Trần là Thiên tử có công hiệu triệu, cô kết nhân tâm, bách tính trăm họ tụ tập xung quanh triều đình làm chỗ dựa cho các vị danh tướng cầm quân đánh giặc. Các vị Vua đó được xếp vào danh mục các vị Hoàng đế hay ngày nay được gọi là chính khách. Do vậy chúng tôi không xếp các vị Vua ngay cả Lê Lợi 10 năm kháng chiến chống quân Minh vào hàng danh tướng mà chỉ xếp ông vào hàng lãnh tụ, linh hồn của cuộc Khởi nghĩa Lam Sơn.
 
Đoạn tác giả phê phán: các danh tướng như Trần Quang Khải, Trần Khánh Dư, Trần Nhật Duật: “chỉ một mẩu, không đầy gang tay” là có dụng ý. Vì phần các danh tướng này chúng tôi đã trình bày kỹ ở cuốn Những trận chiến lừng danh trong lịch sử Việt Nam (là bộ sách sóng đôi đi kèm và hỗ trợ cho nhau qua 3 trận chiến thắng quân Nguyên). Còn Đại tướng Võ Nguyên Giáp – được trình bày kỹ chiếm tới 78 trang là có lý. Trước hết, đây là vị Đại tướng được Thế giới tôn sùng. Có những nhà sử học, chính khách Thế giới xếp ông trên cả Alexandros và Napoléon. Vì Napoléon còn có những chiến bại ở Warterllo, Bôrôdinô. Nhưng tướng Giáp cả cuộc đời cùng với Quân đội nhân dân Việt Nam không có chiến bại. Đám tang của ông cũng như nơi an nghỉ của ông được toàn dân hướng tới với lòng thành kính, tôn trọng, tin yêu.
 
Tác giả bài báo còn phê phán: Tại sao xếp Nguyễn Trãi vào hàng danh tướng?. Đọc đến đây tôi thật giật mình vì vốn kiến thức của người viết bài báo này, hiểu biết về Nguyễn Trãi còn quá ít ỏi. Ông không chỉ là nhà văn hóa lớn, còn là nhà quân sự tài ba về nhiều lĩnh vực. Tác giả bài báo nên đọc: Quân trung từ mệnh tập, Bình ngô sách, và nghiên cứu các bức thư từ của Nguyễn Trãi viết dụ hàng: Vương Thông, Thái Phúc, Thượng thư Hoàng Phúc thì mới thấy hết tài năng quân sự của ông. Đứng về góc độ mưu lược quân sự và chủ trương đánh vào lòng người “mưu phạt, tâm công”, ông là người đã đạt đến đỉnh cao của mưu lược này. Cách đánh điểm diệt viện, đánh công thành, vây thành diệt viện mà ngày nay, nghệ thuật quân sự có được là nhờ Nguyễn Trãi. Ngoài Nguyễn Trãi ra, thử hỏi tác giả bài báo ai là quân sư số một của Nghĩa quân Lam Sơn?.
 
Trong bài báo còn một thuật ngữ mà tác giả dùng hết sức sai sót: “chỉ giặc Nguyên – Mông”.
 
Ta biết rằng Nhà nước phong kiến Mông Cổ ra đời từ Thế kỷ XI, nhưng nhà Nguyên sau khi Hốt Tất Liệt diệt nhà Nam Tống mới lập ra vương triều Nguyên vào năm 1271. Vậy không thể gọi là giặc Nguyên – Mông, mà phải gọi đúng là Mông - Nguyên. Ngoài ra, tác giả bài báo chưa phân biệt được chức năng, nhiệm vụ của thuật ngữ biên soạnbiên tập. Nếu người biên soạn đặt vào cả vị trí biên tập – tức là “người vừa đá bóng vừa thổi còi”, còn các tác giả, kể cả người chủ biên đặt vào vị trí những người biên soạn là đúng với chức năng của họ. Người chủ biên: vốn là người soạn thảo đề cương, phân công các tác giả, đọc duyệt và trong đó có tự thân đảm nhận các mục viết, nên ở mục ban biên soạn cố nhiên phải có tên. Đây không phải như tác giả bài báo viết là tự khoe, phô trương mình.
 
Tóm lại: chúng tôi thấy bài viết của tác giả bài báo không mang ý thức xây dựng mà chứa đựng một cách thức “đập chết ngay” một công trình mà tập thể các tác giả đã dày công nghiên cứu từ hàng chục năm nay. Tác giả bài báo không hề động đến giá trị của nội dung mà chỉ quan tâm tới chi tiết vụn vặt về những họa tiết, hình ảnh nhân vật minh họa không phải là nội dung chính, chủ đề của cuốn sách viết về chân dung các vị tướng lĩnh. Và các mục minh họa đó chỉ là tỷ lệ nhỏ nhoi làm thư giãn độc giả trên các trang sách đậm đặc bát chữ mà thôi. Người xưa nói rằng: “Lời nói đọi máu”. Vậy những lời phê bình hay góp ý nên ở mức độ có tư duy, tình người, mang tính nhân văn và mang tính xây dựng, đó là thể hiện đạo đức cao quý của con người khi cầm bút./.
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}