Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Tiếu thuyết viết về lịch sử của Trương Tửu

Nguyễn Thị Thanh Vân | Thứ Tư, 25/09/2013 09:05 GMT +7
Trương Tửu không chỉ là một nhà nghiên cứu phê bình nổi danh mà còn là một nhà văn có nhiều sáng tác khá tiêu biểu, góp phần tạo nên một giai đoạn văn học sôi động ở thời kỳ những năm 1930 - 1945.

 

Cùng với những công trình nghiên cứu như: Triết lý Truyện Kiều, Văn chương Truyện Kiều, Tương lai văn nghệ Việt Nam, Truyện Kiều và thời đại Nguyễn Du, Mấy vấn đề văn học sử Việt Nam… ông còn để lại tới 12 tác phẩm văn xuôi được tập hợp trong cuốn: Trương Tửu tuyển tập văn xuôi. Trong số 12 tác phẩm này, chỉ có 2 cuốn tiểu thuyết viết về lịch sử, đó là: Tráng sĩ Bồ Đề và Năm chàng hiệp sĩ.

Viết về lịch sử trong văn học giai đoạn này không chỉ có Trương Tửu. Chúng ta có thể thấy một số tiểu thuyết gia đương thời cũng khá quan tâm tới lịch sử. Ngược dòng thời gian ta thây Lan Khai là nhà văn có số lượng tiểu thuyết lịch sử lớn nhất ở thế kỷ XX. Đương thời các cây bút như Ngô Tất Tố, Nguyễn Tử Siêu, Nguyễn Triệu Luật… cũng viết khá nhiều tiểu thuyết lịch sử, nhằm tái hiện "đầy đủ" các sự kiện và "nguyên mẫu" nhân vật, nhưng trong các tiểu thuyết lịch sử của mình, Trương Tưu lại có hướng đi riêng. Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của ông được nhìn qua lăng kính của một nhà cách tân tiểu thuyết. Do vậy, muốn khám phá tiểu thuyết lịch sử của Trương Tưu, cần tìm hiểu ý thức nghệ thuật đương thời của nhà văn.

Từ thời xa xưa, vân đê văn - sử - triết bất phân đã trở thành một tình trạng phổ biến trên thế giới. Điều này có thể thấy rõ trong các nền văn hoá của cả phương Đông lẫn phương Tây. Tình trạng đó thể hiện ở chỗ bóng dáng lịch sử luôn tồn tại trong nhiều thể loại văn học. Đồng thời, tính văn học cũng có mặt trong các cuốn sử ký của các nhà chép sử. Người ta vẫn thường thưởng thức tác phẩm Sử ký của Tư Mã Thiên (Trung Quốc) hay Liệt truyện đối chiếu của Plutark (Hy Lạp) như là những tác phẩm văn học... Dần dần, loại hình văn học lịch sử đã tiến tới được định hình rõ ràng, trong đó chúng ta có thể nói đến một số thể loại văn học lịch sử như: truyện thơ lịch sử, kịch lịch sử, và đặc biệt là tiểu thuyết lịch sử, tiêu thuyêt da sư.

Trương Tửu đã không bám sát cốt truyện lịch sử giống như Nguyễn Tử Siêu mà mượn nhưng ký ức lịch sử được lưu truyền trong dân gian để xây dựng cốt truyện trong tiểu thuyết của mình. Ông cũng không sử dụng yếu tố hoang đường kì ảo để tạo nên tính thần kỳ trong cốt truyện và nhân vật của mình như Lan Khai mà bám sát hiện thực. Tiểu thuyết của Trương Tửu nghiêng nhiều về tính dã sử mang màu sắc của truyện truyền thuyết, không mang yếu tố thần kỳ.

Khác với các nhà văn lãng mạn thời bấy giờ, Trương Tưu viết lịch sử không phải để trốn vào lịch sử, mà ông khai thác lịch sử từ góc độ hiện thực đương thời và phục vụ cho cuộc sống hiện tai. Theo Từ điển bách khoa, tiểu thuyết lịch sử là "tiểu thuyết lấy một giai đoạn lịch sử làm khung cảnh và mong muốn truyền bá cái tinh thần, kiểu cách, và các điều kiện xã hội của một thời kỳ quá khứ với những chi tiết hiện thực và trung thành với sự thật lịch sử (tuy nhiên trong một số trường hợp sự trung thành này chỉ là giả tạo). Công trình sáng tạo đó có thể đề cập đến những nhân vật lịch sử có thật... hoặc có thể bao hàm một sự pha trộn nhân vật lịch sử với nhân vật hư cấu". Trong thể loại văn học này, lịch sử trở thành một nguồn cảm hứng cho tự do sáng tác văn chương.

Có thể nói, từ khi ra đời, tiểu thuyết lịch sử nhanh chóng chiếm lĩnh được vị trí quan trọng trong hệ thống các thể loại văn học, tạo ra những đỉnh cao văn học và có ảnh hưởng sâu rộng đến các thể loại và giai đoạn văn học. Nó đưa văn học trở về với đời sống thực trong quá trình phát triển lịch đại của loài người. Vì thế, thể loại văn học lịch sử nói chung và thể loại tiểu thuyết lịch sử nói riêng đang và sẽ luôn chiếm một chỗ đứng quan trọng trong lịch sử văn học của mỗi dân tộc và của toàn nhân loại. Đến thế kỷ XX, tiểu thuyết, trong đó có tiểu thuyết lịch sử, bắt đầu có chỗ đứng vững chắc trong nền văn học và trở thành lực lượng nòng cốt cho sự phát triển của văn học Việt Nam hiện đại. Với tư cách là một thể loại “đang phát triển và còn chưa định hình” (Bakhtin), tiểu thuyết luôn là một thể loại tiêu biểu cho một nền văn học. Nó có khả năng bao quát rộng lớn và thâu tóm mọi thể loại văn học khác.

Tiểu thuyết lịch sử của Trương Tưu được hình thành từ hai nguồn: lịch triều và dã sử, không chỉ nhằm tái hiện danh nhân và sự kiện, mà mỗi tác phẩm là một bức tranh riêng về số phận con người. Thế giới nhân vật của ông gồm đủ thành phần: Vua chúa, thái tử, thế tử, khanh tướng, người anh hùng, phụ nữ trong hoàng tộc, thị tỳ, dân chúng, binh sĩ, kẻ cướp nước và bán nước v.v... Tất cả tạo nên một dải phổ làm nên sự tổng hoà của những mối quan hệ xã hội trong tác phẩm. Nhưng nhà văn lại chú ý đi sâu vào thế giới bên trong của con người, đưa nhân vật về với đời thường vơi nhưng yêu, ghet, hơn ghen, âm mưu va thu hân. Trong hàng ngũ bá vương hay vua chua, mênh quan trong thân có người tài cao đức cả và cũng có kẻ bất tài, bạo ngược.

Cô Năm Hoa Lư vốn là một quận chúa xinh đẹp nhưng cũng rất tàn ác. Với cô ta sắc đẹp chỉ là “một đồ vật” để mưu cầu cho mục đích của mình. “Nàng đã đem sắc đẹp ra quyến rũ Nguyên Phong. Nàng đã sai khiến hắn như một đứa con nít”. Khi nàng thấy “Nguyên Phong không còn đủ kiên nhẫn và lòng hi sinh mù quáng để giúp được đảng nàng nữa, nên nàng định giết Nguyên Phong đi” [1;tr 645].

Có thể thấy, trong con mắt của nhà văn Trương Tửu, hình ảnh vua chúa cũng bị hạ bệ. Quận chúa Như Mai - cô Năm Hoa Lư - trong thân phận một tên đảng trưởng của Ban do thám là kẻ tham vọng, quỷ quyệt, đầy mưu mẹo và giết người không ghê tay. Nam Việt Vương cũng chỉ là kẻ tầm thường, bất tài và sợ chết...

Những trang viết về các cuộc tình trong tiểu thuyết lịch sử của Trương Tửu cũng cho thấy đây là một cây bút sớm có cái nhìn mới mẻ về vấn đề tính dục. Tác giả xem đây như một phương diện tự nhiên của đời sống và trong nghệ thuật. Trong quan niệm truyền thống, người anh hùng không vướng bận nữ nhi thường tình, nhưng người anh hùng của Trương Tửu lại rất đời thường. Họ cũng yêu đương, ghen tuông, hờn giận. Minh Tâm thầm yêu Bồ Đề, nhưng Bồ Đề lại yêu Tú Lan nên nàng đã rất đau khổ, ghen tuông khi thấy hai người bên nhau. Nhưng vì nghĩa lớn của đảng Từ Bi, nàng đã hi sinh tình cảm của mình (Tráng sĩ Bồ Đề). Điều đó cho thấy, dường như chỉ có tình yêu mới hướng con người về cái thiện. Trương Tưu đã dành nhiều tâm huyết viết về người phụ nữ, cho dù ở địa vị nào, họ đều khao khát tự do, được yêu thương hạnh phúc. Ta co thê thây điêu đo rât ro ơ cac nhân vât nư như Tu Lan, Minh Tâm, Kim Chi …trong Trang si Bô Đê hay nhân vât Viêt Liêu, ni cô Thanh Tuyên trong Năm chang hiêp si. Ho xinh đep, tre trung, tai gioi. Ho manh me, co trai tim khao khat yêu thương va ơ ho cung co nhưng điêu ma ngươi con gai trong xa hôi phong kiên không co đo la tinh yêu manh liêt, sư la lơi rât gơi tinh, sư khao khat ai tinh rât manh liêt. Chẳng hạn Ngọc Nữ lần đầu gặp Bạch Hạc mà đã “lẳng lơ hỏi”, “trách ngọt ngào” rồi “nguýt chàng” [1; tr690]. Cô Năm Hoa Lư còn “táo bạo, trực tiếp và lẳng lơ” bộc bạch rõ tình yêu của mình đối với Bồ Đề, muốn được cùng tráng sĩ “dắt tay nhau chung sống, làm việc với nhau, thành bại có nhau” [1; tr651]….

Rõ ràng, mang thân phân nư nhi trong môt giai đoan lich sư cuối thời nhà Đinh, nhưng nhưng nhân vât nư trong tiêu thuyêt da sư cua Trương Tưu lai co đơi sông tinh cam phong phu, phong tung như cua nhưng cô gai ơ thê ky XX .Ở họ ý thức về con người trần thế, bản năng luôn vượt thoát con người của cương thường giáo lý với những sợi dây ràng buộc vô hình. Đó là điểm khác biệt về nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử của ông với nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử của các nhà văn khác. Việc đào sâu vào khát vọng trần thế của con người cho thấy, ý thức người cầm bút đã tấn công vào thành trì lễ giáo phong kiến với những trở lực ngàn năm còn tồn tại. Mặt khác việc tái tạo các chi tiết éo le của đời sống cũng tạo nên sức lôi cuốn cho bạn đọc của nhà tiểu thuyết lịch sử này. Đặc biệt, hoat đông cua cac trang si Bô Đê, Bach Hac va cac cô Minh Tâm, Kim Chi trong đang Tư Bi đôi lâp vơi đang Thâp Đao nơi kinh thanh cho thây mau săc hiên đai và dâu ân anh hương không khi xa hôi đương thơi khá đậm đà ở các nhân vật này. Nhất là “tình trạng do thám”, “hiện tượng phản bội” hay “bị xử kín” diễn ra khá phố biến trong tác phẩm rất giống với không khí của xã hội Việt Nam những năm 1930 – 1945.

Tiêu thuyêt Năm chang hiêp si cũng vậy. Vơi 2 quyên, 14 chương, tác phẩm đã lây bôi canh lich sư xa hôi thơi Ly Anh Tông (1138- 1175), xây dưng nhiêu nhân vât đang viên trung kiên trong đang Quân Anh đan xen nhưng môi tinh lang man, nhưng hoat đông do tham, thu tiêu, lât đô. Các xung đột giữa con người với con người về quyền lợi và dục vọng để dẫn đến những bi kịch trong tiểu thuyết lịch sử cũng được Trương Tưu quan tâm khám phá, để người đọc soi vào cái bi của thời đại mình lúc đó.

Dương như vơi Trương Tưu, đê tai lịch sử còn có mục đích là mượn lịch sử để bàn về hiện tại. Lịch sử giống như một kho kinh nghiệm cho con người của thời đại ngày nay. Có vẻ như có nhiều vấn đề của ngày nay, nếu được nói bằng hình tượng lịch sử thì sẽ có hiệu quả thẩm mỹ hơn bất cứ một phương thức nào khác. Vì thế tác động thẩm mỹ và tác động xã hội của tiểu thuyết lịch sử trong giai đoạn đương đại đang tỏ ra cần thiết hơn bao giờ hết. Và vì thế ngay tư nhưng năm đâu thê ky XX nay tiểu thuyết lịch sử nhận được sự quan tâm của nhiều nhà văn hơn bất cứ giai đoạn nào trong lịch sử văn học Việt Nam. Nhưng như thế, “chất sử” trong tiểu thuyết cũng mờ nhạt dần, yếu tố truyền thuyết tăng cao. Do đó, ở tiểu thuyết viết về lịch sử của Trương Tửu tính chất dã sử đậm đặc hơn tính chất lịch sử. Các sự kiện lịch sử rất mờ nhạt, thậm chí chỉ là một “cái bóng” của quá khứ. Ở tiểu thuyết Tráng sĩ Bồ Đề, sự kiện nhà Đinh tiêu vong, nhà Lê lên ngôi chỉ là cái nền để tác giả khắc hoạ tài năng và phẩm giá của những người anh hùng tài năng, võ nghệ cao cường và đức độ như Bồ Đề, Bạch Hạc.

Nhìn chung, hai tiêu thuyêt Trang si Bô Đê va Năm chang hiêp si…co thơi gian, bôi canh, sư kiên, co mối liên hê vơi nhân vât thuôc thơi trung đai va đươc ghi chep trong chinh sư. Tiêu thuyêt Trang si Bô Đê nương theo sư kiên Thâp đao tương quân Lê Hoan thay thê nha Đinh vao giai đoan cuôi thê ky X. Trong tac phâm co rât nhiêu cac nhân vât hay yêu tô sư viêc co nguôn gôc tư lich sư như Dương Hâu, Đinh Liên…Nha văn Trương Tưu đên vơi đê tai lich sư theo hương dựa vào sự thật lịch sử nhưng làm biến dạng nó đi một cách tự nhiên. Những đoạn giáo huấn xuất hiện rất nhiều trong tiểu thuyết da sư cua Trương Tưu. Với chủ trương giáo huấn như vậy nhưng nhân vât trong tac phâm không xây dưng môt cach đơn gian, dê dai theo kiêu cái lý trí sẽ lấn át tình cảm, đê rôi nhiều khi dẫn đến việc diễn tả suy nghĩ và hành động của nhân vật một cách đơn giản. Ví dụ điển hình nhân vât trong tiêu thuyêt da sư co đơi sông tinh cam kha phong phu đên phưc tap la trang si Bô Đê trong tiêu thuyêt da sư cung tên. Đo la môt chang trai co đao đưc va ly tương cao đep. Môt nhân vât đươc nhân sư tin cây, sư quy trong cua rât nhiêu cac nhân vât khac trong truyên. Chang hoan hao tư ngoai hinh, dang ve “cư chi cua chang co ve phong nha…chang thanh niên điêm tinh…cư binh than ngôi nghe…Va băng thư giong binh tinh…Căp măt sang va hiên hâu cua chang thanh niên chiêu thăng vao ngươi khac…” [1, tr.602-603] đên đao đưc khoan dung, đô lương. Trong cuôc tro chuyên cua Bô Đê vơi trang si Bach Hac ngay ơ đâu câu chuyên chang đa to ra sư đưc đô, tư bi “…Môi oan thu cang thăt cang chăt, không bao giơ cơi gơ ra đươc. Phai tha thư cho ke đa hai minh, đa lam minh đau khô. Ta nên hoc cai lương khoan dung cua Phât tô, lây long tư bi ma đôi xư vơi moi ngươi. Ke gian ac ta co thê giêt no đi ma không thu ghet no. Giêt no không phai vi minh ma chinh la vi thiên ha” [1, 603]. Bô Đê con hiên lên oai phong bơi ve đep tai năng, tay kiêm cua chang linh hoat, uyên chuyên khiên ai nây đêu kinh phuc, trâm trô. Ơ chang con toat lên ve đep cua môt tâm hôn nhay cam, dê rung đông. Môt chang trai đang yêu va đươc nhiêu ngươi yêu mên. Nhân vât trang si Bô Đê hay trang si Bach Hac hoăc trang si Kim Sơn, Đông Tung đêu mang ve đep hao hiêp, tai năng như đung cach goi “trang si” . Bên canh ve đep rât “xưa” ơ ho lai toat lên nhưng net hiên đai cua nhưng chang trai thê ky XX bơi sư lang man, nhay cam, dam yêu va hêt long vi tinh yêu. Ngoai cach hanh xư đung như như cach goi “trang si”, ho con mang net hao hoa, nhưng rung đông tinh tê ma manh me cua con ngươi hiên tai. Nêu như cac nha văn khac đên vơi tiêu thuyêt da sư đê các nhân vật trong tiểu thuyết của ho mang nặng dấu ấn quan điểm “dùng văn để dạy sử”. Thi vê điêm nay nha văn Trương Tưu lai co cach thê hiên săc sao hơn. Đo chinh la sư mơi la cua Trương Tưu khi ông kêt hơp dâu ân lich sư, dâu ân văn hoc dân gian va hiên đai đê tao cho minh môt phong cach văn xuôi đa thanh, phưc điêu đôc đao. Nếu như trong tiểu thuyết thông thường, hư cấu là kỹ thuật đương nhiên của nhà viết tiểu thuyết, thì đối với tiểu thuyết lịch sử, nghệ thuật hư cấu chính là lĩnh vực chủ yếu để nhà văn thể hiện sự sáng tạo của mình, làm cho tác phẩm đúng là một cuốn tiểu thuyết, và làm cho tiểu thuyết lịch sử khác với một công trình sử ký. Các sự kiện hư cấu cũng còn là sự thể hiện quan điểm của tác giả đối với lịch sử.

Tuy nhiên, hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử có một nét đặc thù riêng, không giống với hư cấu của tiểu thuyết nói chung. Tiểu thuyết lịch sử phải căn cứ vào sự kiện và nhân vật lịch sử có thật, cho nên dù có hư cấu thì cũng chỉ có thể tạo ra các sự kiện giống như "chất phụ gia" cho lịch sử chứ không thể làm sai lệch lịch sử.

Vũ Ngọc Phan tưng cho răng trong một cuốn tiểu thuyết lịch sử, việc không cần toàn đúng sự thật, nhưng ngôn ngữ cử chỉ các nhân vật cũng cần phải hợp với thời đại. 
Trong đê tai cua tiểu thuyết lịch sử Trương Tưu còn xuất hiện hình tượng các nhân vật quần chúng đông đảo. Mặc dù nhà văn không mô tả tường tận tính danh, nhưng mỗi lần họ xuất hiện đều gắn liền với sức mạnh và những biến cố lớn lao của lịch sử. Nhưng ngươi hanh khât, ke ăn may, dân gian…đươc tai hiên phong phú, sinh động trong tiêu thuyêt Năm chang hiêp si. Hinh anh đam đông va dân gian lồng ghép khéo léo với thời gian và không gian lịch sử nhằm diễn tả môt phân sưc manh trong đang Quân Anh. Chính ho - đám đông quần chúng – đã gop phân vao thăng lơi cho nhưng trang si như Kim Sơn, Đông Tung, Cat Điên…

Bên canh đo, nhà văn có cơ hội mô tả nhiều bình diện về tâm lý và tính cách con người hơn cái ‘‘khuôn mẫu’’nhân vật trong chính sử, tạo cho bạn đọc thêm cảm nhận về sự gần gũi của họ với những con người trong “truyện đường rừng” và truyện cổ dân gian. Tính tổng hoà xã hội của con người trong tiêu thuyêt dã sử cua Trương Tưu hay môt sô nha văn khac cao hơn con người trong chính sử, nhờ những yếu tố thế sự và đời tư, phép “lạ hóa” được người viết chuyển vào lịch sử một cách linh hoạt để trang sách và đời sống gần gũi nhau hơn.

Tiểu thuyết lịch sử của Trương Tưu ra đời trong trào lưu cách tân tiểu thuyết đáp ứng nhu cầu tiếp nhận đa chiều của bạn đọc. Con người trong tiểu thuyết của ông không‘‘trùng khít’’ với nhân vật lịch sử. Nhà văn đã tước bỏ những yếu tố ước lệ, các điển tích, điển cố, những ‘‘khuôn mẫu’’ trong văn chương trung đại và những trang viết của các nhà Nho đầu thế kỷ XX, thay vào đó là con người mang trong mình ‘‘cái hay cái dở’’ của cuộc đời. Việc thoát ra kiểu kết cấu chương hồi, tạo tiếng nói đa thanh phức điệu, kết hợp hoà trộn linh hoạt các yếu tố sử thi, thế sự, đời tư, tâm lí, lạ hóa, khéo sử dụng cái hài cùng các chất liệu dân gian là những cách làm mới tiểu thuyết da sư cua Trương Tưu. Mặc dù có những điểm hạn chế về sự cách tân “táo bạo”, có chỗ nhà văn đã cho nhân vật nói tiếng nói của chàng và nàng ở thế kỷ XX, song nhìn chung sáng tác của Trương Tưu đã thể hiện cái nhìn mới về bản chất con người xã hội, gắn với các sự kiện tiêu biểu trong từng triều đại hoặc ở mỗi địa phương để tạo nên cốt truyện. Số lượng nhân vật trong mỗi tác phẩm không nhiều, nhưng chi tiết gây ấn tượng ở việc dựng cảnh dựng người, tạo tình huống bất ngờ cùng với lời thuật linh hoạt, kể chuyện xen miêu tả, dùng từ ngữ mang dấu ấn lịch sử, phép lạ hoá, dùng biệt ngữ và địa danh, kết hợp tư liệu lịch triều và dã sử tạo nên các bức tranh nghệ thuật nhiều màu sắc. Sư thanh công va dung y nghê thuât cua tac gia ơ mang đê tai lich sư, da sư thê hiên ơ cac nhân vât chinh, nhưng nhân vât không qua nôi tiêng hoăc không co trong chinh sư. Đo la trang si Bach Hac, trang si Bô Đê, trang si Kim Sơn hay Đông Tung…Đo la nhưng con ngươi ly tương: Ho đep toan diên, tai năng, dam sam sông hêt minh vi muc đich thiêng liêng, cao đep va dam yêu manh liêt băng tât ca con tim... Tất cả làm nổi lên bức chân dung rõ nét của một nhà tiểu thuyết lịch sử những thập niên đầu thế kỷ XX của nước ta, một trong những cây bút đi tiên phong trên hành trình cách tân tiểu thuyết. Và như vậy, dường như sự còn mất về tên tuổi của một nhà văn ở mỗi thời đại văn học có lẽ cần được xác định ở hướng đi riêng.

Ngoai nhưng tac phâm viêt vê tinh yêu, gia đinh hay nhưng tê nan xa hôi, tiểu thuyết viết về lich sư của Trương Tửu tuy sô lương không nhiều, nhưng đã để lại một dấu ấn khá quan trọng trong tiến trình hiện đại hoá của văn học nước nhà khi đưa lịch sử hoà nhập vào với đời sống, đưa người anh hùng trở về với đời thường. Đây có thể coi là thành công bước đầu của nhà tiểu thuyết khi dấn bút vào một thể loại khá phức tạp - thể loại tiểu thuyết lịch sử.


1. Nguyễn Hữu Sơn (Sưu tầm và biên soạn) (2009), Trương Tửu - Tuyển tập văn xuôi, NXB Lao động.
2. Nguyễn Huệ Chi, Vũ Thanh (1996), Những đóng góp của Nguyễn Tử Siêu cho loại hình tiểu thuyết lịch sử giai đoạn đầu thế kỷ - Tạp chí Văn học, 1996, số 5.
3. Vũ Ngọc Phan (1960), Nhà văn Việt Nam hiện đại, (tái bản) NXB Thăng Long, Sài Gòn.
4. Bùi Văn Lợi (1998), Về tiểu thuyết lịch sử và vấn đề giảng dạy tiểu thuyết lịch sử trong nhà trường phổ thông - Nghiên cứu giáo dục, số 8.
5. M. Bakhtin (1992) (Người dịch Phạm Vĩnh Cư), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Trường viết văn Nguyễn Du xuất bản, Hà Nội.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}