Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

Trương Cư Chính- Bi kịch của nhà cải cách lớn nhất đời Minh

Nguyễn Văn Vương | Thứ Bảy, 05/10/2013 05:39 GMT +7
Trong lịch sử nhân loại, để có những bước tiến thần kỳ như ngày nay, để xã hội ngày càng phát triển văn minh và hiện đại, thì những phát minh, những cải cách của những nhà bác học là một trong những yếu tố quan trọng để xã hội phát triển. Nhưng không phải ai cũng đi tới thành công, đặc biệt là đối với những nhà cải cách, vì nhiều yếu tố khách quan họ phải trả một cái giá rất đắt cho chính bản thân mình và dòng họ… Trương Cư Chính thời Minh là một nhà cải cách vĩ đại nhưng cuối cùng đã gây họa cho mình và cả dòng họ.

 

JPEG - 18.7 kb

Trương Cư Chính sinh năm Ất Dậu 1525 và mất năm Nhâm Ngọ. Tự là Thúc Đại, hiệu Thái Nhạc, người Giang Lăng, Hồ Bắc.

Vào thời Gia Tĩnh (niên hiệu của vua Minh Thế Tông) bọn đại địa chủ lấn chiếm ruộng đát vô tội vạ, cực kỳ nghiêm trọng. Ở Giang Nam, ruộng đất đều tập trung trong tay bọn địa chủ quan lại, có địa chủ chiếm tới 7 vạn khoán ruộng. Ở trong triều có đại học sĩ Từ Gia chiếm 24 vạn mẫu ruộng. Quan lại điạ chủ chiếm hầu hết ruộng đất nhưng lại không chịu nộp tô thuế cho triều đình. Điều đó đã gây thiệt hại cho ngân khố quốc gia.

Chính sự cướp đoạt ruộng đất của quan lại, địa chủ đã làm cho mâu thuẫn xã hội ở giữa thời Minh diễn ra ngày càng gay gắt. Một số cuộc khởi nghĩa nông dân đã nổ ra làm cho vương triều nhà Minh đi vào khủng hoảng và suy thoái có nguy cơ diệt vong. Đứng trước nguy cơ đó một số quan lại trung thành với vương triều nhà Minh muốn cứu vãn tình thế bằng “cải cách chính trị” tìm một con đường cứu lấy mình.

Năm Nhâm Thân 1572, Minh Mục Tông mất, hoàng thái tử Chu Dục Quân lên ngôi hoàng đế, hiệu là Vạn Lịch, lúc đó Vạn Lịch mới 10 tuổi. Trương Cư Chính tiếp nhận di chiếu phò tá vua Vạn Lịch. Ngoài việc giải quyết mọi công việc hàng ngày ra, việc đầu tiên Trương Cư Chính làm là dạy dỗ học trò của ông – nhà vua Vạn Lịch 10 tuổi. Trương Cư Chính trăn trở ngày đêm về việc giáo dục vị vua trẻ này – làm thế nào nhà vua đi vào quỹ đạo lý tưởng do ông vạch ra? Trương Cư Chính vắt óc suy nghĩ cuối cùng chọn được 5 vị dạy kinh sử, hai vị dạy thư pháp (nghệ thuật viết) cho nhà vua và một người ngồi học cùng để cho nhà vua đỡ buồn. Nội dung học cũng chính do Trương Cư Chính tuyển chọn và biên soạn. Trên thực tế Trương Cư Chính đã trở thành vị đại thần số một của triều đình Vạn Lịch, vừa nắm quyền triều chính quân cơ, vừa nắm việc giáo dục đào tạo nhà vua.

Cải cách của Trương Cư Chính

Một mặt Trương Cư Chính đã thi hành quyền lực của tể tướng và thái sư. Ở vị trí đặc biệt đó Trương Cư Chính có dịp thi thố tài năng của mình. Có điều kiện thực hiện một loạt cải cách có hiệu quả trong lĩnh vực kinh tế, chính trị và quân sự. Cải cách của Trương Cư Chính chủ yếu ở ba phương diện sau.

-  Về phương diện chính trị: việc đầu tiên là Trương Cư Chính chỉnh đốn bộ máy quan lại, tăng cường chế độ độc quyền trung ương, đề cao thực quyền nội các, bãi nhiễm bọn ngoan cố chống lại cải cách, chuẩn bị cải cách thi hành pháp luật mới. Mặt khác, Trương Cư Chính còn cho chấn chỉnh việc truyền tin và tuyển chọn quan lại.

Phương diện chính trị của Trương Cư Chính là “tuân thủ quyền khóa lại chức, hành thưởng phạt, nhất hiệu lệnh và cưỡng lỗng thật đỗ tự môn” (phải tôn trọng chủ quyền có thưởng phạt công bằng, cả nước có một mệnh lệnh thống nhất ).

-  Về phương diện kinh tế: Trương Cư Chính đã biết trọng dụng người hiền tài, đặc biệt là việc ông sử dụng nhà thủy lợi học nổi tiếng thời bấy giờ là Phạm Qúy Thuần vào việc giám sát tu sửa nắn lại sông Hoàng Hà, để lấy nước sông Hoàng Hà phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Trương Cư Chính còn thực hiện “luật quất một roi, là tổng quát sưu dịch trong huyện là đo đất, tính đầu người. Tất cả thu bằng ngân (bạc) lấy mẫu đất nhiều ít để nộp tô thuế cho nhà nước”.

Việc làm trên của Trương Cư Chính đã giảm gọn rất nhiều thủ tục thu thuế, cũng làm cho bọn quan lại địa chủ ở các địa phương, các trấn hết đường lợi dụng sách nhiễu dân lành trước đó.

Cải cách của Trương Cư Chính đã thực hiện được một việc là người nông dân có ruộng đất, có thể trút đi được gánh nặng phải đi lao động tạp vụ phục vụ, lại có thời gian nhiều hơn để phục vụ cho mảnh ruộng của mình. Vì vậy về cải cách của Trương Cư Chính đã có tác dụng nhất định về sự phát triển nông nghiệp thời bấy giờ. Chính vì vậy cải cách của Trương Cư Chính chỉ trong một thời gian rất ngắn - chưa đến 5 năm - đã làm cho ngân khố của triều đình nhà Minh tăng lên một cách rõ rệt.

- Về phương diện quân sự: Người Trung Hoa vốn có truyền thống quân sự thiên về nghệ thuật bài bản một cách chính quy nhưng không phải lúc nào nó cũng thực sự lớn mạnh, đặc biệt là vào giữa thời Minh, quân đội đã có phần suy yếu. Cho nên trong cuộc cải cách của mình, Trương Cư Chính đã thực hiện nhiều biện pháp để cũng cố sức mạnh của quân đội. Vì vậy quân đội thời bấy giờ lớn mạnh hơn rõ rệt.

Công cuộc cải cách của Trương Cư Chính đã giành được thành tựu to lớn. Trong một thập kỷ sau khi vua Vạn Lịch lên ngôi (1572-1582) nền kinh tế được khôi phục, trăm nghề được phát triển, tình hình giặc quấy phá ở phía bắc và phía đông nam làm cho nhà Minh lao đao trong những năm trước đó đã không còn nữa, quốc khố dư dật hơn, những thành tựu đó gắn liền với tên tuổi của Trương Cư Chính.

Những hạn chế của công cuộc cải cách

Ngoài những thành tựu đạt được trong cuộc cải cách, thì cuộc cải cách của Trương Cư Chính cũng có một số hạn chế, đó là cuộc cải cách với mục đích chính là đủ để củng cố nền thống trị của nhà Minh chứ không nhằm mục đích giảm bớt gánh nặng cho nhân dân lao động. Cuộc cải đó đã không thể động chạm đến quyền lợi cơ bản của giai cấp địa chủ, chỉ là màn cải lương chắp vá mà thôi. Cho nên cuộc cải cách của Trương Cư Chính đã không thể nào cứu vãn được xu thế chung của lịch sử là xã hội phong kiến nhà Minh tất yếu sẽ phải diệt vong, chỉ có điều là sớm hay muộn mà thôi. Mặc dù vậy, về mức độ nào đó, cải cách của Trương Cư Chính đã hạn chế được “quyền trời cho”của bọn đại địa chủ quan liêu.

Mặt khác Trương Cư Chính áp đặt ý chí của mình trong việc giáo dục nhà vua trẻ tuổi, làm cho nhà vua trẻ không kham nổi kỷ luật nghiêm ngặt trong học tập do ông áp đặt, tính cách nhà vua bị ức chế, nhân cách bị bóp méo. Thành ra nhà vua Vạn Lịch đem lòng oán hờn thù hằn Trương Cư Chính: Tạo ra cái mầm khiến cho Trương Cư Chính bị vạ lớn sau này. Mặc dù trong thâm tâm Trương Cư Chính muốn phò tá nhà Minh ngày càng thịnh vượng. Có thể nói Trương Cư Chính là một nhà chính trị, nhà cải cách có tên tuổi trong lịch sử xã hội phong kiến Trung Quốc, là vị đại thần nổi tiếng nhất trong triều đình nhà Minh. Trương Cư Chính chủ trương cải cách và kiên quyết xóa bỏ tệ nạn cũ. Công cuộc cải cách của Trương Cư Chính đã thổi một luồng sinh khí vào nhà Minh đang suy yếu trở nên “bốn biển yên lặng, giặc giã nằm im, kho thóc dư dật đủ ăn vài năm, quốc khố sung túc vài triệu lạng vàng”.

Đánh giá về một nhân vật lịch sử là phải nhìn nhận nhân vật đó trong quá trình lịch sử. Xét đến điều kiện đương thời và tác động của toàn xã hội, cho nên qua cải cách của Trương Cư Chính cho ta thấy ông là một nhà chính trị xuất sắc thời Minh.

Cuối cùng tháng 6 năm Nhâm Ngọ 1582 Trương Cư Chính ốm và mất, hưởng thọ 57 tuổi. Sau khi Trương Cư Chính mất, phái chống đối ngóc đầu dậy và tìm mọi cách trả thù Trương Cư Chính. Vì vậy gia tộc Trương Cư Chính bị tàn sát một cách thảm khốc, và sau đó vương triều nhà Minh đi đến suy thoái.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}