Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

Từ Bạch Long Vĩ tới Trường Sa, Hoàng Sa

Thứ Hai, 27/10/2014 13:24 GMT +7
Ths. Đào Thị Mai

Theo dòng chảy lịch sử của quá trình hình thành phát triển ca khúc Cách mạng Việt Nam, đề tài biển đảo quê hương là một trong những đề tài được các nhạc sĩ sáng tác quan tâm lâu dài và xuyên suốt. Chính bởi tình yêu con người, yêu đất nước, mà trong nửa thế kỷ qua, các ca khúc viết về biển đảo cùng những thế hệ nhạc sĩ nghệ sĩ, nhân dân theo năm tháng, từ Bạch Long Vĩ đến Trường Sa Hoàng Sa đã, đang và sẽ mãi mãi đồng hành cùng dân tộc Việt Nam, khẳng định chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ giang sơn qua lăng kính nghệ thuật.
 
Ảnh: Tàu Maddox của Mỹ tấn công  Hải quân Việt Nam năm 1964. Nguồn ảnh: VNTIMES
 
          Từ nhu cầu phục vụ cách mạng, những ca khúc cách mạng ra đời, trải qua những bước đi đầu tiên từ 1930 đến 1945 được nuôi dưỡng bằng cả một quá trình tự điều chỉnh và biến đổi với những yếu tố nội ngoại sinh [1], sau 15 năm, vào những năm 60 của thế kỷ ảnh hưởng của yếu tố ngoại lai với nền âm nhạc Việt Nam nói chung và các nhạc sĩ sáng tác nói riêng, dần hình thành tính chất biệt lập của âm nhạc nước nhà đối với khu vực. Những sáng tác thời kỳ này ảnh hưởng của dòng tân nhạc phương Tây có tác động tích cực về mặt tư duy và kỹ thuật sáng tác nhưng không vì thế mà mất đi tính dân tộc trong đó, nổi bật là các ca khúc về đề tài biển đảo.
 
          Trước tiên phải kể đến: Nguyễn Xuân Khoát, Đỗ Nhuận, Lưu Hữu  Phước, Văn Cao, Hoàng Việt, Chu Minh  Hoàng Vân, Phạm Đình Sáu, Văn Ký, những nhạc sĩ tiêu biểu cho dòng nhạc cách mạng đầu thế kỷ XX.  Sống trong hai cuộc kháng chiến, các nhạc sĩ hiểu sâu sắc và thực tế nhất về những gian nan, khó khăn, vất vả của đất nước. Chính điều này đã thúc đẩy mạnh mẽ những ca khúc cách mạng ra đời. Các ca khúc viết về biển đảo cũng ra đời trong bối cảnh đó. Ca khúc lúc bấy giờ như cơm gạo, nuôi dưỡng tâm hồn con người, giữ vững ý chí nhân dân để kiên cường đấu tranh bảo vệ Tổ quốc. Các sáng tác về biển đảo cũng theo dòng chảy này. Sự kết hợp hài hòa giữa dòng nhạc cách mạng với dòng nhạc lãng mạn được các nhạc sĩ đưa vào ca khúc nhịp nhàng  như  “Hải Quân Việt Nam hành khúc” của cố nhạc sĩ Văn Cao, “Bạch Long Vĩ, đảo quê hương” của nhạc sĩ Huy Du, “Tâm tình người thủy thủ” của nhạc sĩ Hoàng Vân, “Lướt sóng ra khơi” của Thế Dương, “Bài ca gửi đất liền” của Lương Ngọc Trác.  Biển trong các ca khúc thời kỳ này trong tâm thức các nhạc sĩ vừa là một bức tranh nghệ thuật sống động nhưng cũng vừa phục vụ mục đích chính trị. Năm 1964 xảy ra sự kiện vịnh Bắc Bộ. Sự kiện này đã mở đầu cho cuộc kháng chiến 9 năm của Hải quân Việt Nam chống lại Hải quân Mỹ. Đây cũng là thời kỳ chiến tranh khốc liệt nhất của dân tộc ta. Trước tình hình chiến sự , để củng cố và nâng cao tinh thần chiến đấu, các ca khúc mang tư tưởng lạc quan ra đời, ca từ giàu hình ảnh biểu cảm.

             Năm 1965, Không quân Mỹ mở rộng cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc. Bên cạnh đó, nhu cầu hát và nghe hát của nhân dân ngày một cao khiến ca khúc phát triển rất mạnh mẽ. Một bài hát thành công và gây tiếng vang luôn mang trong đó đời sống con người, đời sống dân tộc, tình yêu với quê hương, biển trời, tổ quốc. Ở một khía cạnh nào đó, ca khúc được coi là diện mạo, tâm hồn người Việt. Bởi thế đề tài biển đảo được đông đảo các nhạc sĩ lựa chọn trong những sáng tác của mình. Bởi lẽ nó vừa gắn liền với quê hương đất nước con người, vừa mang tính thời sự và phục vụ mục đích chính trị. Từ cái “thấy” rất riêng, rất đời, rất nên thơ ấy lại toát lên tinh thần yêu nước, quyết một lòng giành lại non sông, hải đảo. Vẫn lấy chủ đề từ những cái riêng tư “tâm tình người thủy thủ” với hình ảnh người lính Hải quân, cùng với chất liệu dân ca được sử dụng trong tác phẩm có gì đó thật gần gũi, nồng nàn, đậm sắc thái vùng miền. ca khúc thời kỳ này gắn liền với hình ảnh người lính, tình yêu và câu chuyện về con người với biển, với quê hương chính bởi ra đời trong cuộc chiến đấu và người lính là ngừời trực tiếp chiến đấu trên mặt trận tàn khốc ấy. Từ cái nhìn sâu sắc và chân thực về chiến tranh, về người lính, mà các ca khúc toát lên tính nhân văn cao cả nhưng vẫn giàu biểu cảm qua lăng kính của nghệ thuật song song với tinh thần lạc quan được thể hiện rất rõ nét trong các ca khúc. Có một đặc trưng bao quát nhất là sự mô phỏng, xuyên suốt đa diện, từ âm điệu, đường nét đặc trưng, thang âm điệu thức, đén cấu trúc, cú pháp và thủ pháp nghệ thuật khác, đó là đặc trưng dân gian - có thể đậm nhạt, khác nhau ở mỗi tác phẩm, nhưng chúng tạo ra một cảm quan “nó như dân ca mà không phải là dân ca”[2]. Các tác phẩm thời kỳ này không nằm ngoài nhận định trên.Trước những biến cố, những đổi thay trong chiến tranh, cái rung động của cảm xúc nghệ thuật và tình yêu con người trong tâm thức các nhạc sĩ đối với các ca khúc về biển vẫn dệt nên bức tranh toàn cảnh rất thanh bình.
                       
   Bình yên Trường Sa. Tác giả: Xuân Thủy

           Năm 1968, cùng với cuộc tổng tiến công Tết Mậu Thân, năm 1972 và cuộc tổng tiến công vào Quảng trị, đã xuất hiện các ca khúc “Quảng Bình quê ta ơi” của nhạc sĩ Hoàng Vân, “Bám biển quê hương” của nhạc sĩ Phạm Tuyên… Thời kỳ này, ca khúc mang yếu tố dân gian với các chất liệu các vùng miền, từ cái  rất riêng, rất địa phương ấy, các nhạc sỹ đã nói lên tiếng nói chung của toàn dân Việt Nam. Cụộc tổng tiến công nổi dậy mùa xuân 1975, khi cả nước hướng về Hà Nội, khi bom rơi đạn nổ trên bầu trời Thủ đô, các ca khúc càng khẳng định tinh thần yêu nước quật cường của quân và dân, gắn liền với lịch sử và mang tính thời sự. Các ca khúc thời kỳ này tuy mang chủ đề cá nhân nhưng lại truyền tải thông điệp lớn lao với công chúng. Cac ca khúc “Trên biển trời Đông Bắc” của Trần Chung, “Xa khơi” của Nguyễn Tài Tuệ, “Bài ca thống nhất” của Võ Văn Di, “Những thành phố bên bờ biển cả” của Phạm Đình Sáu… cũng từ chủ đề rất “riêng” mà gửi gắm một thông điệp rất “chung”. Trên các mặt của đời sống lao động và chiến đấu, dù ở đồng bằng hay miền núi, dù ngoài biển khơi hay trên Trường Sơn lộng gió thì, những bài hát viết về một con người cụ thể hoặc viết về một tập thể, một miền quê, người nghe dễ dàng nhận ra tính thời sự qua nội dung, thời điểm câu chuyện xảy ra, qua cả ngôn ngữ cũng như phương tiện để truyền tải nội dung câu chuyện đó.[3] Năm 1974 Quân đội Nhân dân Trung Hoa tấn công đồn trú Việt Nam Cộng Hòa và chiếm các đảo phía Tây thuộc quần đảo Hoàng Sa trong trận hải chiến Trường Sa. Rất nhiều ca khúc ra đời trong thời kỳ này, cũng với chủ đề rất “riêng” nhưng truyền tải thông điệp về sự khẳng định chủ quyền về lãnh thổ thiêng liêng.

          Sau 1975 hàng loạt ca khúc đề tài biển đảo ra đời trong bối cảnh quần đảo Hoàng Sa bị Trung quốc chiếm đóng. Từ những khẳng định về chủ quyền lãnh thổ trong bản hiến pháp những năm 1980, 1992 của Chính phủ Việt Nam, tuyên bố của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam về lãnh thổ, tuyên bố của Hải quân Việt Nam khẳng định bảo vệ chủ quyền đối với hai quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa, những ca khúc “Nơi đaỏ xa” của Thế Song, “Bến cảng quê hương tôi” của Hồ Bắc”, “Chiều trên bến cảng”  của Nguyễn Đức Toàn, “Lãnh hải thiêng liêng” của Doãn Nho,”Thư ra đảo” của Văn Dung, “Gần lắm Trường Sa ơi” của Huỳnh Phước Long, “Trường Sa mãi trong ta” cuả Phan Huỳnh Điểu, Chiến hạm hình chữ S” của Minh Quang, “Đêm ra khơi”, “Hát với biển khơi”, “Qua lới nọ Hạ Long”, của Trương Ngọc Ninh, “Hát về biển đảo Việt Nam” của Hồ Hữu Thới, “Huyền tích Trường Sa” của Đức Trịnh ra đời. Các ca khúc thời kỳ này mang âm hưởng của “Hành khúc đương đại”, nó vừa hòa nhịp với âm nhạc đương đại vừa đậm nét dân gian dân tộc. Chủ đề và ca từ trong ca khúc giai đoạn này cụ thể, ngắn gọn, súc tích nhưng gây hiệu ứng cao, tác động nhanh tới công chúng bởi tính thế sự cũng như xu hướng âm nhạc hội nhập thế giới thời mở cửa. Bên cạnh đó, các ca khúc trữ tình khai thác chất liệu âm nhạc Pop classic  như “Biển hát chiều nay” của Hồng Đăng, “ Ơi Nha Trang mùa thu lại về” của Văn Ký, “ Biển nhớ” của Trịnh Công Sơn, “Thành phố biển xanh và cát trắng” của Phó Đức Phương, “Hò biển” của Nguyễn Cường, “Biển khát” của Trương Ngọc Ninh, “Lính Nhà Giàn” của Xuân Thủy, “Sao biển” của Phạm Minh Tuấn, “Biển cạn” của Kim Tuấn, “Phố biển” của Thanh Tùng, “Thuyền và biển” của Phan Huỳnh Điểu “Tổ quốc gọi tên mình” của Đinh Trung Cẩn. Trong tâm thức các nhạc sỹ, dải đất chữ S trải dài với 3260km gắn liền với biển, mỗi sự vật, con người, mỗi hình ảnh đều gắn liền với biển, đảo. Mặc dù Trung Quốc ra sức bóp méo sự thật chủ quyền lãnh thổ bằng cách gọi Hoàng Sa, Trường Sa là Tam Sa và chiếm đóng từ năm 1974, suốt 40 năm chiếm đóng đảo Hoàng Sa  của Việt Nam trong sự bất bình của quốc tế và các nước trong khu vực, Trung Quốc càng ngày càng bộc lộ rõ tư duy bành trướng lãnh thổ của mình. Trong suốt thời gian này, các sự kiện liên tiếp kéo dài từ biển Đông tới Hoa đông đã khiến toàn bộ khu vực Đông Nam Á như nằm trên một thùng thuốc súng. Cũng trong 40 năm, Việt Nam liên tục khẳng định chủ quyền: Hoàng Sa, Trường Sa là của Dân tộc Việt Nam. Gần đây nhất, vụ Trung Quốc đưa dàn khoan thăm dò dầu khí mang tên “Hải Dương 981” vào khu vực thềm lục địa Việt Nam, một lần nữa dấy lên làn sóng phẫn nộ của cộng đồng quốc tế và nhân dân Việt Nam, trong đó các nhạc sĩ, nghệ sĩ đã tiên phong trong cuộc vận động cả nước hướng về Biển Đông. Các ca khúc gần đây nhất, như “Đến với Trường Sa”, “Phố đảo” của Xuân Thủy, “Giữa biển Đông vang khúc tiến quân ca của Hoàng Sa” của Nguyễn Thụy Kha, “ Lời ca bay tới Trường Sa” của Minh Khang, “ Màu xanh Trường Sa” của Lương Minh, “ Nỗi nhớ đảo xa “ của Hạ Long, “Tổ quốc nhìn từ biển” của Quỳnh Hợp – Nguyễn Việt Chiến, “ Với biển “ cuả Tuấn Phương, “Chim sơn ca trên đảo Trường Sa” của Tăng Minh Thành, “Chuyện tình Trường Sa” cuả Lê Mây, “ Lính đảo về phố” của Ngọc Hòa, “Anh là đại dương “ của Trọng Đài. Trong đó ca khúc” Khúc tưởng niệm Gạc Ma” của Phan Văn Minh”, “Những chiến sĩ đi trong lòng biển” của Vũ Trọng Tường từ sự xúc động và tri ân  hơn 80 chiến sĩ Hải quân trên bãi đá Gạc ma bị lính Trung Quốc hạ sát năm 1988 trong chiến đấu giành lại chủ quyền lãnh thổ đã gây hiệu ứng cao trong lòng công chúng. Một chủ đề đặc biệt nữa được viết nhiều sau những chuyến đi thực tế của các nhạc sỹ ra các vùng hải đảo của Tổ quốc qua khảo sát và qua những thời gian gắn bó với những người lính canh giữ hải đảo cho Tổ quốc như "Sóng dội Trường Sa" của Nguyễn Cường, “Sơn ca trên Trường Sa” của Trương Ngọc Ninh, "Cây phong ba ở Trường Sa" của Trọng Đài, “Đêm tuần tra” của Xuân Thủy, "Em gái Xê Đăng ở Trường Sa" của Trần Nhật Dương, "Về với Trường Sa" của Vũ Thiết, "Em yêu Trường Sa" của Nguyễn Việt, "Mến yêu Trường Sa" của Văn Vượng, "Bài ca người lính trẻ Trường Sa" của Doãn Nguyên, "Âm thanh chiều Trường Sa" của Phan Hồng Sơn... Các nhạc sĩ trẻ cũng hưởng ứng: “Này là biển của ta” của Lê Minh Sơn, “ Bản hùng ca biển khơi” của Hồ Trọng Tuấn, “Sóng biếc ngàn khơi” của Trần Mạnh Hùng, “ Điệu nắng điệu gió Trường Sa” của Đức Nghĩa, “Lá cờ” cuả Tạ Quang Thắng. Các nhạc sĩ nữ như Nhạc sĩ Quỳnh Hợp, nhạc sĩ Giáng Son với “ Tổ quốc nhìn từ biển” (thơ Nguyễn Việt Chiến), “Tình yêu với đảo” , “ Trái tim Việt Nam “ của Phương Uyên cũng đầy xúc động đối với chủ đề biển đảo. Và, một lần nữa, qua các ca khúc nghệ thuật, những hình ảnh từ Bạch Long Vĩ đến Trường Sa, Hoàng Sa cùng với những người con đất Việt đã tạo nên bức tranh hoành tráng về biển Việt Nam, với tình yêu con người, yêu đất nước mãnh liệt.
 
100 Nghệ sĩ Việt Nam cùng hướng về Biển đông
trong ca khúc “Những trái tim Việt Nam" của Phương Uyên. Nguồn ảnh: kenh14.vn

          Biển đảo Việt Nnam mãi là sự rung động, là nguồn cảm xúc khôn cùng, là tiếng gọi thiêng liêng, là động lực mạnh mẽ cho các nhạc sỹ cống hiến bằng cách sáng tạo nghệ thuật. Cho dù ở loại hình nào, thời gian, không gian nào thì từ Bạch Long Vĩ đến Trường Sa, Hoàng Sa trong Lịch sử,  Chính trị, trong Văn hóa,  Nghệ thuật đã, đang và sẽ mãi mãi là của Việt Nam.
____________________
Tài liệu tham khảo:
1) [1],[2], [3],  Nguyễn Đăng Nghị, Bay lên từ truyền thống, tr 27, 139, 107, 113, 119,121,  Nhà xuất bản Văn hóa thông tin  - Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, năm 2011.
2) Dẫn nguồn:http://vi.wikipedia.org về sự kiện Vịnh Bắc bộ.
3) 100 ca khúc về biển đảo Việt Nam,  Mục lục, Nhà xuất bản âm nhạc Hà Nội, năm 2013.
  
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}