Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Địa phương:

 

Từ mô hình “Mỗi làng một sản phẩm” ở Nhật Bản

Nguyễn Vân | Thứ Hai, 07/10/2013 09:07 GMT +7
JPEG - 79.4 kb
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Hiện nay, phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” ở tỉnh Oita của Nhật Bản đã thực sự thu hút sự quan tâm, học hỏi và phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Thái Lan, Trung Quốc, Campuchia, Indonesia và Việt Nam. Đây là một điển hình về mô hình phát triển nông thôn của Nhật Bản. Được sự quan tâm tạo điều kiện của Hiệp hội Xúc tiến, trao đổi kinh nghiệm mỗi làng một sản phẩm của Nhật Bản, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ Nhân đạo và Phát triển thuộc Hội Nghiên cứu Khoa học Đông Nam Á do ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam làm trưởng đoàn, từ ngày 12 đến ngày 19/3/2013 sang thăm và làm việc tại tỉnh Oita, nơi khởi xướng mô hình “Mỗi làng một sản phẩm”.

Là một tỉnh nằm ở phía Tây Nam Nhật Bản, Oita cách thủ đô Tokyo khoảng 500 km.

Cuối những năm 70, khi Nhật Bản đã cơ bản thực hiện xong công cuộc công nghiệp hoá đất nước, các ngành công nghiệp ở khu vực thành phố tạo nên sự thu hút mạnh mẽ về lao động từ các vùng nông thôn, trong đó có tỉnh Oita. Thế hệ trẻ sau khi tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề đều không muốn trở về vùng nông thôn nơi họ sinh ra và lớn lên mà muốn ở lại thành phố và các trung tâm công nghiệp.

Điều này đã dẫn đến tình trạng hoang tàn và giảm dân số nghiêm trọng ở vùng nông thôn nói chung và tỉnh Oita nói riêng – hầu như chỉ còn người già và con trẻ ở những khu vực này. Đứng trước tình hình đó, ngay sau khi được bổ nhiệm làm người đứng đầu tỉnh Oita, ngài Morihiko Hiramatsu đã đề xuất một loạt sáng kiến để khôi phục lại kinh tế của Oita, trong đó có phong trào “Mỗi làng một sản phẩm”.

Ngài Tadashi Uchida, phó Giám đốc điều hành của Uỷ ban xúc tiến phát triển quốc tế của phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” tỉnh Oita cho biết: Có 3 nguyên tắc cơ bản để phát triển phong trào đó là: thứ nhất: hành động địa phương nhưng suy nghĩ toàn cầu; thứ hai: tự tin, sáng tạo và cuối cùng là phát triển nguồn nhân lực. Mỗi địa phương, tuỳ theo điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của mình lựa chọn ra những sản phẩm độc đáo, mang đậm nét đặc trưng của địa phương để phát triển. Trong phong trào ở Oita, người ta có thể tìm ra những sản phẩm rất bình dị trong cuộc sống như nấm Shitake và các sản phẩm từ sữa bò, hàng gỗ mỹ nghệ ở thị trấn Yufuin, cam, cá khô ở làng Yonouzu, chè và măng tre ở làng Natkatsu… Trong 20 năm kể từ năm 1979 – 1999, ý tưởng làm sống lại nghề truyền thống cùng với phong trào mỗi làng một sản phẩm đã tạo ra được 329 sản phẩm với tổng doanh thu là 141 tỷ yên/năm (trên 1.1 tỷ USD).

Tại khu mua sắm Tokiwa, một trong số các chuỗi siêu thị lớn của Nhật Bản, ở đây các sản phẩm của phong trào “mỗi làng một sản phẩm” của Hợp tác xã nông nghiệp Oyama đã được trưng bày riêng một khu vực gọi là “Konohana Garten” với hình thức các hợp tác xã đưa hàng đến giao cho siêu thị hàng ngày. Với các mặt hàng tươi sống (như rau), nếu không bán hết và chất lượng có sự suy giảm sẽ được các Hợp tác xã thu lại trong những lần đến giao hàng tiếp theo. Chúng ta dễ nhận ra vô số các sản phẩm rất thiết thực cho cuộc sống hàng ngày ở đây, từ nhành hoa, bó rau, cây nấm… đến các sản phẩm đã được chế biến như các loại rượu, nước ép trái cây, cá philê… Nét đầu tiên chúng ta có thể nhận ra như một yếu tố thành công của việc tiếp thị các sản phẩm của phong trào chính là yếu tố chất lượng. Yếu tố này không chỉ thể hiện ở bản thân chất lượng của hàng hoá được kết tinh ở công nghệ chế biến và bảo quản đã được giám định kỹ lưỡng mà còn thể hiện rất rõ ở nghệ thuật bao bì, đóng gói luôn bắt mắt và thuận tiện cho việc vận chuyển, sử dụng của người tiêu dùng.

Phương thức bán hàng cũng rất ấn tượng. Ban lãnh đạo các hợp tác xã Oyama thay mặt các thành viên của mình để tìm kiếm thị trường, tổ chức giao hàng đến các điểm tiêu thụ. Trong trường hợp bán hàng tại “Konohana Garten” này, giá bán do HTX quy định, trong cơ cấu giá bán đó HTX trả siêu thị 8% về chi phí thuê địa điểm, bán hàng…, hợp tác xã hưởng 12% chi phí giao nhận, tìm kiếm thị trường, còn lại 80% trả lại người sản xuất. Người phụ trách siêu thị nói: Chúng tôi chỉ thu 8%, thực tế không thể đủ trang trải chi phí thuê mặt bằng và chi phí bán hàng, tuy nhiên nhờ uy tín về chất lượng của các sản phẩm trong phong trào “Mỗi làng một sản phẩm”, khách hàng đến với siêu thị chúng tôi nhiều hơn và ngoài việc mua các sản phẩm của phong trào, khách cũng mua các mặt hàng khác của chúng tôi nhiều hơn. Không chỉ trưng bày bán hàng tại Tokiwa, hợp tác xã nông nghiệp Oyama còn mở một nhà hàng Konohana Garten ngay tại siêu thị này để chế biến những món ăn của phong trào phục vụ khách hàng.

Việc bán hàng còn được tiến hành có tổ chức rất tốt thông qua hệ thống 16 trạm dừng chân bên đường ở tỉnh Oita và 52 cửa hàng bán sản phẩm ngay tại địa phương.

Có thể nói, để tạo ra các sản phẩm chất lượng đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của người Nhật Bản không phải là chuyện đơn giản, chính vì vậy, song hành với việc phát triển mỗi làng nghề chính là việc phát triển các trung tâm nghiên cứu và đào tạo trên địa bàn tỉnh.

Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo hàng tre thủ công của tỉnh Oita. Trung tâm có 2 nhiệm vụ chính, thứ nhất là nghiên cứu các công nghệ sản xuất, bảo quản… nhằm tạo ra các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao như vải tre, khăn mặt tre, than tre, các loại tre vuông, tre màu tự nhiên… đồng thời, với chức năng thứ 2, Trung tâm sẽ đào tạo đội ngũ nghệ nhân và người thợ thủ công của Nhật Bản áp dụng các công nghệ đã được nghiên cứu vào sản xuất thực tế. Không như nhiều mô hình đào tạo ở các quốc gia khác, Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo hàng tre thủ công của Oita không tiến hành đào tạo cho mọi loại mặt hàng tre mà chỉ tiến hành đào tạo kỹ thuật sản xuất các mặt hàng tre thực sự là sản phẩm truyền thống gắn liền với lịch sử và văn hoá lâu đời của địa phương, đồng thời có những điều chỉnh cần thiết để phù hợp với nhu cầu hiện tại của khách hàng. Có thể thấy ở đây các giỏ hoa, khay đựng chè, giá để khăn… đã từng tồn tại từ thời kỳ Muromachi trong lịch sử của Nhật Bản. Các học viên được đào tạo tập trung rất kỹ lưỡng để hoàn thành từng loại sản phẩm từ những công đoạn đầu tiên như lựa chọn nguyên liệu, xử lý và pha chế nguyên liệu, các kỹ thuật đan như wakoami, maruami, yokoami, hiraami và ajiroami, kỹ thuật nhuộm, sơn mài, hoàn thiện… Mỗi khoa học như vậy thường được tổ chức trong 1 năm với kinh phí do chính quyền tỉnh hỗ trợ.

Các chuyên gia đào tạo tại Trung tâm nói rằng, nguồn tài nguyên của bất kỳ quốc gia nào, bất kỳ địa phương nào cũng có hạn, vì vậy nhiệm vụ của chúng ta là sử dụng nguồn tài nguyên đó một cách hiệu quả nhất để đem lại những giá trị tốt nhất cho cuộc sống. Họ cho rằng, trước sức ép của các mặt hàng đan lát giá rẻ đến từ các nước như Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia… cách duy nhất để hàng đan lát Nhật Bản tồn tại và giữ được bản sắc văn hoá chính là sự kết tinh các giá trị văn hoá trong từng sản phẩm, là việc phát huy tính sáng tạo của người thợ thủ công để sản xuất ra các mặt hàng độc đáo và có giá trị kinh tế cao.

Đến thăm Atelier Toki, một ngôi làng nhỏ mang đậm dáng dấp cổ xưa của ngôi làng Nhật với những bức tường, mái ngói mang dáng rêu phong của thời gian. Mặc dù đã được giới thiệu trên suốt hành trình về ngôi làng này nhưng thành viên trong đoàn vẫn không khỏi ngạc nhiên khi được chiêm ngưỡng một cảnh quan không gian thật là đẹp, một vẻ đẹp hết sức tự nhiên với những con đường không một vết bẩn, có chăng chỉ đó đây một vài cành lá rơi trang điểm thêm dáng vẻ tự nhiên. Đã từ lâu, người dân của Atelier Toki đã lựa chọn mô hình du lịch sinh thái kết hợp với làng nghề như một mô hình phát triển mà toàn cộng đồng theo đuổi.

Làng Atelier Toki có cả một Viện thiết kế. Gọi là Viện, song những người làm việc ở đây đều là những nghệ nhân và cũng chỉ có khoảng 5 người làm việc để phát triển các sản phẩm cho làng nghề của mình. Ông Tatsuo Tokimatsu, một nghệ nhân của Viện đã giới thiệu về các sản phẩm do Viện làm ra, từ một chiếc bát, đôi đũa, bộ khay… Có đến hàng trăm loại sản phẩm, tất cả đều được bày biện một cách gọn gàng, và đặc biệt, đều được làm một cách hết sức tinh tế và đẹp. Ông nói: “Người dân Atelier Toki chúng tôi không bao giờ coi một cành cây gãy là vô dụng, chúng tôi có thể sử dụng để tạo nên rất nhiều sản phẩm từ những cành cây đó”. Ông cũng cho biết thêm: “Để chặt một cây dùng để làm hàng gỗ mỹ nghệ, tất cả người dân đều có ý thức trồng mới ngay 10 cây, có như vậy thì mới có nguyên liệu để sản xuất lâu dài được”…

Đoàn đi thăm nhiều mô hình mỗi làng một sản phẩm ở Oita như mô hình trồng nấm Sitake ở thị trấn Yufuin, thưởng thức hương vị nấm nương tuyệt vời ở đây, rồi tới thăm trang trại nuôi bò sữa và chế biến các sản phẩm sữa của làng Tsukahara…, tất cả đều thật ấn tượng với ý chí vươn lên, tính tổ chức khoa học, việc sử dụng nguồn tài nguyên hết sức hiệu quả của người dân Nhật Bản trong xây dựng và phát triển cộng đồng.

Nhật Bản là một quốc gia vốn nghèo nàn về tài nguyên khoáng sản, thảm hoạ thiên nhiên rình rập từng ngày mà giờ đây trở thành một đất nước phát triển hàng đầu thế giới. Một trong những nguyên nhân thành công của họ có lẽ là lựa chọn được những mô hinh phát triển đúng đắn, hiệu quả như mô hình phát triển nông thôn của Nhật Bản nói chung và phong trào mỗi làng một sản phẩm nói riêng. Chuyến công tác Nhật Bản làm cho các thành viên của hiệp hội làng nghề VN thêm tin tưởng làng nghề truyền thống Việt Nam nhất định sẽ tồn tại và phát triển bền vững.


Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}