Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Văn nghệ sỹ:

 

Vũ Ngọc Khánh, nhà hoạt động văn hoá, giáo dục xuất sắc

Đặng Minh Phương | Thứ Tư, 09/10/2013 09:57 GMT +7
(Văn Hiến) - Hơn năm mươi năm qua, trên văn đàn Việt Nam xuất hiện một cây bút nghiên cứu Văn học dân gian nổi tiếng, hàng trăm tác phẩm mang tên ông: Vũ Ngọc Khánh, được đông đảo bạn đọc háo hức đón nhận.

 

Sinh ra ở huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, vùng đất địa linh nhân kiệt, Vũ Ngọc Khánh sớm giác ngộ cách mạng, hoạt động bí mật từ trước cách mạng Tháng Tám 1945 ở Hà Nội, Vinh, được làm Phó Chủ tịch Ủy ban khởi nghĩa Nghi Xuân, cán bộ phụ trách tuyên huấn, dân vận của huyện ủy Nghi Xuân và tỉnh Hà Tĩnh. Con đường cấp ủy chính quyền đang rộng mở trước mắt người cán bộ trẻ tuổi giàu nghị lực ấy thì ông lại quyết định chuyển về cuộc sống đời thường, tiếp tục học hành, nâng cao trình độ văn hóa, dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học và dạy học, truyền kiến thức cho người sau.

Ông thấy phải am hiểu nhiều mặt trước khi trở thành chuyên gia. Ông có mơ ước tìm hiểu con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam và cần tìm đến tư tưởng Việt Nam, chắc chắn là rất sâu xa, màu nhiệm. Muốn tìm được như thế thì phải biết văn hóa Việt Nam, mà văn hóa thì rất rộng, rất nhiều lĩnh vực, không thể bao quát được tất cả. Ông tự đặt cho mình hãy tìm tòi trong các lĩnh vực văn hóa, sử học, phong tục, tín ngưỡng, đặc biệt là trong kho tàng văn hóa dân gian. Ông đã kiên trì đi vào tất cả các thể loại dân gian, các danh nhân, các thời đại. Ông đã phấn đấu không mệt mỏi, tự tích lũy cho mình một vốn sống phong phú bằng tìm tòi, nghiên cứu trong sách vở và trong cuộc sống. Ông đã vượt qua bao nhiêu khó khăn gian khổ, thiếu thốn để có thể đặt chân lên khắp mọi miền đất nước, cả những nơi xa xôi hẻo lánh, nơi suối sâu, rừng rậm, biên cương hải đảo. Thời kháng chiến, anh bộ đội Cụ Hồ hát câu: “Đâu có giặc là ta cứ đi”, còn ông, ở đâu có di tích, đền đài, miếu mạo, lăng tẩm, chùa chiền, bia, tượng, câu ca, điệu hát, bài vè… là ông đi đến tận nơi, xem tận mắt, nghe tận tai. “Cùng với đời quay, tôi cứ đi”. Tất nhiên, đi không phải cưỡi ngựa xem hoa, biết một cách đại khái, mà là quan sát, ghi chép, tìm tòi, khám phá. Kể cả khi ra nước ngoài để nhìn về đất nước mà so sánh, liên hệ, học hỏi trông người lại ngẫm đến ta. Ông không bỏ qua một chi tiết nào có ích cho ý đồ nghiên cứu, sưu tầm, kể cả về triết học, chính trị, đặc biệt là về văn học dân gian, (folklore) về các danh nhân, nhân vật lịch sử hay nói chung là về văn hóa Việt Nam.

Ông đã bao quát được tất cả lĩnh vực văn học, sử học, triết học, giáo dục… ở lĩnh vực nào ông cũng nắm được đối tượng. Mỗi đề tài về văn học, lịch sử hay dân gian, ông đều có chuyên khảo thành công trình, thành sách xuất bản. Trong nửa thế kỷ cầm bút, sáng tạo, thư mục của ông có đến trên 60 đầu sách in riêng, 100 cuốn là chủ biên và cộng tác, 100 cuốn được mời tham ra viết. Trong đó, sách nghiên cứu văn học như Truyện Từ Thức, Thơ văn trào phúng Việt Nam,Giai thoại văn học Trung Quốc, Truyện Kiều chú giải… có những công trình biên soạn, đánh giá các danh nhân, nhân vật lịch sử nổi tiếng như Nguyễn Trãi, Nguyễn Công Trứ, Lê Lợi, Tám vua Triều Lý, và cả những tài năng ít được chú ý như Công chúa Mai Am, Vũ Phạm Khải, Phạm Thận Duật. Ông đã điểm qua hầu hết các “Văn Thần Việt Nam”, “Võ Tướng Việt Nam” tạo thuận lợi cho người đọc tìm hiểu về các quan văn võ Việt Nam nhiều triều đại.

Đặc biệt là trong nghiên cứu văn học dân gian, Folklore, ông tỏ rõ có sự say mê và nhạy cảm khác thường, ông rất coi trọng kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Đối với ông, những mẩu chuyện giai thoại, những câu vè, những truyện cười dân dã không phải là chuyện vặt mà trái lại, có ý nghĩa rất rộng lớn cần ra công sưu tầm, ghi chép, đánh giá. Chỉ riêng về sách folklore, ông đã viết hàng chục tác phẩm có giá trị như: Dẫn luận nghiên cứu folklore Việt Nam, Kho tàng về các ông Trạng Việt Nam, Kho tàng truyện cười, Kho tàng truyện Trạng,Truyện tiếu lâm, Hành trình vào thế giới folklore… với quan điểm nhất quán coi trọng văn học dân gian, folklore và dày công nghiên cứu mà ông đã có những tác phẩm sâu sắc, mang tính triết học cao như: Đạo thánh Việt Nam, Minh triết Hồ Chí Minh. Sách Minh triết Hồ Chí Minh dày trên 500 trang, nhìn từ góc độ folklore, ông đã có những phát hiện mới mẻ về hoạt động và thành công của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà trước đó chưa ai đề cập một cách phong phú và có sức thuyết phục như vậy, có thể nói một mình ông là cả một viện văn học dân gian, một viện folklore học.

Với chủ đề bao quát ”Học hỏi về văn hóa Việt Nam” ông đã viết hàng trăm luận văn đề cập đến các vấn đề tín ngưỡng và giáo lý Việt Nam, về sắc thái dân tộc, về xã hội và con người Việt Nam, với những nhận xét tinh tế, biện giải sâu sắc. Ông đã phát hiện ra tính thực tiễn, tính lý tưởng và cả tính triết học trong văn hóa ẩm thực của người Việt Nam, lý thuyết âm dương ngũ hành được vận dụng trong chế biến các món ăn, phát huy cái tương hòa, tránh cái tương khắc. Các công trình nghiên cứu đa dạng và văn hóa Việt Nam của ông giúp người đọc nâng cao sự hiểu biết về văn hóa dân tộc để có thái độ trân trọng giữ gìn cái hay cái đẹp, thuần phong mỹ tục theo tinh thần gạn đục khơi trong, tránh những việc làm tùy tiện, xốc nổi, thiếu nghiên cứu nhân danh bài trừ hủ tục mà xóa những dấu hiệu văn hóa truyền thống.

Ngoài việc sưu tầm, nghiên cứu, sáng tác, biên soạn, ông còn là người đảm đương bao nhiêu công việc thường ngày của một cán bộ văn hóa của địa phương và nghiên cứu viên của viện văn hóa dân gian, ủy viên thường trực Hội văn nghệ dân gian Việt Nam.

Trong lĩnh vực giáo dục, ông có những cống hiến xuất sắc. Ông là nhà giáo hiếm có đã từng dạy học ở tất cả các cấp từ vỡ lòng đến phổ thông, trung học và đại học. Dù chưa hề bước qua ngưỡng cửa trường đại học, nhưng với vốn tự học, tự rèn luyện, ông đã có đủ kiến thức và uy tín để hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án thạc sĩ. Hàng trăm học trò của ông đã trở thành cán bộ giảng dạy, giáo sư trong ngành đại học nước nhà. Ông đã viết về hàng chục cuốn sách về giáo dục như: Cách dạy tập làm văn miệng, Tìm hiểu nền giáo dục Việt Nam trước năm 1945, Bí quyết giỏi văn, Bình giảng văn cấp I, Văn hóa gia đình Việt Nam, Thầy giáo Việt Nam 10 thế kỷ. Mảng sách về giáo dục của ông được các nhà xuất bản giáo dục, Thanh niên, Văn hóa dân tộc xuất bản và tái bản nhiều lần. Có quyển tái bản đến tám lần.

Năm 2002, ông có tập hồi ký Cửa miệng không khép dày 470 trang. Đây là một tác phẩm rất chân thật, sinh động, cho người đọc thấy được một thời kỳ lịch sử nhất định, trong đó có những mối quan hệ mật thiết làm nổi bật nên những đặc điểm của một vùng quê, một xã hội, một thời đại sáng rực lên những truyền thống của dân tộc ta là yêu nước, yêu làng, yêu bạn bè, đồng chí, người thân.

Ông là chủ biên và cộng tác viên của nhiều bộ địa chí đồ sộ của các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh, Vĩnh Phú, Cao Bằng, Lạng Sơn, … Là tác giả của nhiều bài thơ ghi lại những xúc cảm đánh dấu các mốc lịch sử mà mình đã trải qua như: Đi rải truyền đơn, Được bầu vào ủy ban khởi nghĩa, Đêm viết truyền đơn, Lễ tấn phong đất nước…Ông còn viết hàng chục bài phú ca ngợi các Anh hùng liệt sĩ xúc động lòng người. Đặc biệt năm 2007, ở tuổi ngoài 80, ông đã viết bài hịch Tống khứ phường tham nhũng rất hiện thực và rất sát thời sự. Ông cảnh cáo lũ tham ô nhũng lạm, bất lương: “Phải tỉnh ngộ hồi đầu quy chính, dân chúng đang bừng bừng nổi giận, sức tấn công súng mạnh lên nòng; Hãy liệu chừng tống khứ tha phương, cơ quan đều rầm rập bủa vây, giờ quyết liệt gươm thần đã tuốt!”

Vũ Ngọc Khánh là một nhà văn hóa hoạt động liên tục sôi nổi suốt từ tuổi thanh niên cho đến khi từ giã cõi đời ở tuổi 86. Ông là một chiến sĩ cộng sản 65 tuổi Đảng, suốt đời vì nước, vì dân, không màng địa vị, quyền lực, chức tước. Ông là một tấm gương sáng chói tự tin, tự rèn luyện, tự vượt lên khó khăn, thử thách với quyết tâm cao và có đóng góp lớn cho sự nghiệp cách mạng, đặc biệt là trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục. Ông là nhà văn hóa chân chính, nhà khoa học đích thực.

Phó Giáo sư Vũ Ngọc Khánh qua đời tại Hà Nội ngày 26 – 06 – 2012, hưởng thọ 86 tuổi, để lại một khoảng trống trong vườn văn hóa Việt Nam xanh tươi.

 

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}