Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Bài viết:

 

Xây dựng gia đình gắn với phát triển kinh tế

Đỗ Ngọc Anh | Thứ Hai, 16/11/2015 15:54 GMT +7
Không thể thiếu sự liên đới giữa gia đình với phát triển kinh tế. Trong lịch sử phát triển kinh tế quốc dân, thời kỳ nào vai trò của gia đình cũng rất quan trọng. Gia đình không chỉ là tế bào của xã hội, là đơn vị sản xuất, bảo đảm cuộc sống cho tất cả thành viên mà còn là chủ thể tiêu dùng rất đa dạng của nền kinh tế.

Gia đình là một nhóm xã hội mà ở đó các thành viên liên kết với nhau bằng các mối quan hệ: hôn nhân giữa vợ và chồng, huyết thống giữa ông bà - cha mẹ - con cái, giữa anh chị em với nhau. Các thành viên trong gia đình có quan hệ mật thiết với nhau bởi trách nhiệm và quyền lợi, được pháp luật thừa nhận và bảo vệ. Gia đình là tế bào của xã hội, tổ chức xã hội đầu tiên và cuối cùng của con người, nói cách khác đây là một thiết chế xã hội thiết yếu, cơ bản trong cuộc sống loài người. Tùy theo điều kiện cư trú, làm ăn, xu hướng tư tưởng, tôn giáo, truyền thống văn hóa mà mỗi dân tộc dành cho gia đình một vị trí khác nhau giữa các thiết chế xã hội khác như nhà nước, đoàn thể, phường, xã… và đặt ra cho nó những chức năng khác nhau (sinh sản, kinh tế, giáo dục, tâm lý tình cảm, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe…).
 
Gia đình trong ý thức của người Việt Nam là bộ phận nền tảng cơ bản nhất và là tế bào của xã hội, là một trong các tổ chức cơ sở để thực hiện các chủ trương chính sách và pháp luật của nhà nước về các mặt kinh tế, chính trị, giáo dục, văn hóa, dân số, môi trường… Nó là nhân tố tích cực thúc đẩy sự phát triển của xã hội thông qua việc tái sản xuất con người và sức lao động; nuôi dưỡng và chăm sóc các thành viên trong gia đình; giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc. Đối với mỗi thành viên, gia đình là nơi thân yêu nuôi dưỡng, giáo dục và nâng đỡ suốt đời, là nơi để thế hệ trẻ rèn luyện đạo đức lối sống, thế hệ già tĩnh dưỡng tinh thần, đem kinh nghiệm sống truyền lại cho con cháu. Mọi người đều coi gia đình là chốn bình yên nhất để mình trở về.
 
Gia đình còn là một chủ thể văn hóa, là nền tảng để hình thành, phát triển nhân cách con người. Nhân cách tốt hay xấu, phát triển đến mức độ nào phụ thuộc rất nhiều vào quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, trên cơ sở đề cao những mối quan hệ cơ bản (hôn nhân và huyết thống). Những ứng xử trong gia đình sẽ in dấu vết lên đứa trẻ ngay từ khi chúng còn non dại, chưa ý thức rõ về những tác động đó và sẽ quyết định phương thức ứng xử, tình cảm của chúng sau này trong mối liên hệ với các cá nhân khác. Chính vì vậy gia đình là một môi trường gần gũi nhất, có vai trò quyết định trực tiếp đến sự phát triển của mỗi con người. Văn hóa gia đình đóng vai trò quan trọng trong vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc. Do vậy cần phải đẩy mạnh việc chăm lo xây dựng gia đình. Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng gia đình không thể tách rời với phát triển kinh tế.
 
 Việt Nam đang trong thời kỳ mở rộng hội nhập với thế giới. Sự hội nhập đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế của đất nước, cũng như cho con người những cơ hội được tiếp cận với các luồng văn hóa, tư tưởng, với các lối sống hiện đại… Xã hội Việt Nam, gia đình Việt Nam đang chuyển mình trở thành một xã hội hiện đại, gia đình hiện đại, nhất là ở các thành phố lớn. Gia đình lớn kiểu gia trưởng đang dần chuyển sang kiểu gia đình hạt nhân (gồm 2 thế hệ: cha mẹ, con cái), tính độc lập của người vợ và con cái cũng tăng lên. Các thành viên tham gia hoạt động xã hội ở bên ngoài gia đình nhiều hơn, tầm với của con người trở nên rộng lớn hơn, nhiều người cha người mẹ không đủ sức để rèn cặp con cái… Xét về bản chất, sự chuyển biến đó là sự thay đổi từ hệ giá trị này sang hệ giá trị khác ở mọi lĩnh vực, trong mọi thế hệ. Và có một vấn đề đặt ra trong xã hội, giữa các thế hệ trong gia đình là việc xác định cái gì là chuẩn, là giá trị để giáo dục cho các thành viên. Ví dụ trước đây cái chung trên hết, thì bây giờ là sự kết hợp hài hòa giữa cái chung và cái riêng, một số người còn cho rằng cái riêng trên hết. Trước đây cho rằng người chỉ biết quan tâm đến tiền là kẻ tầm thường, nhưng bây giờ nhiều người cho có tiền là có tất cả... Nếu sự chuyển đổi này diễn ra xô bồ chụp giật sẽ khiến cho quan hệ gia đình và xã hội đảo lộn.
 
Thực tế cho thấy kinh tế thị trường và mở cửa ở Việt Nam gần 30 năm qua đã làm sống động nền kinh tế và các hoạt động xã hội. Con người được mở rộng kiến thức và hiểu biết hơn, có điều kiện để phát triển kinh tế, giao lưu hội nhập với các nền văn hóa tiên tiến, văn minh của các nước. Chính vì vậy con người có khả năng phát triển toàn diện hơn, nhưng đồng thời cũng không tránh khỏi nhiều tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường. Hiện tượng suy thoái về đạo đức gia tăng, sự đam mê nhu cầu vật chất và những dục vọng thấp hèn, chủ nghĩa cá nhân, lối sống tiêu dùng, sức mạnh đồng tiền và chủ nghĩa thực dụng, bất chấp đạo lý… có chiều hướng phát triển. Nhiều gia đình lấy mục tiêu nâng cao chất lượng sống của mình là tăng của cải và phương tiện sống bằng bất cứ giá nào, kể cả hy sinh phẩm giá con người. Những tiến bộ về kinh tế có thể làm tăng mức sống, nhưng đôi khi làm rối loạn cuộc sống con người và môi trường. Không phải cứ của cải tăng là cuộc sống gia đình, hôn nhân, đạo đức, lối sống sẽ tốt đẹp. Giàu có chưa chắc đã có cuộc sống tốt đẹp nếu không có một trình độ văn hóa tương đương. Trên thế giới và ở cả Việt Nam, nhiều gia đình giàu có nhưng không hề có hạnh phúc (con cái vướng tệ nạn xã hội, không học hành đến nơi đến chốn, mối quan hệ giữa các thành viên không thuận hòa…). Nhiều người cha, người mẹ khi xưa đã khốn khổ, bây giờ có cơ hội kiếm được nhiều tiền, họ muốn bù đắp cho con cái bằng các điều kiện vật chất. Nhưng cuộc sống đầy đủ đó dường như thiếu vắng tình thương, tình cảm gia đình, và nó đã đẩy con người vào sự cô đơn buồn tẻ. Những thành viên trong các gia đình đó có tiền trong tay nên dễ lao vào con đường ăn chơi không kiểm soát. Cuộc sống đã chứng minh: một con người được kính trọng không chỉ do giàu mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Lorin Woolfe, khi bàn về nghệ thuật lãnh đạo, đã khẳng định rằng có 10 đức tính liên quan đến khả năng lãnh đạo trong kinh tế: chính trực và lương thiện, mục đích, lòng nhân ái và lòng tốt, tính khiêm nhường, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản lý hiệu quả công việc, phát triển đội ngũ, lòng can đảm, công bằng và bình đẳng, phát triển đội ngũ quản lý. Trong những phẩm chất ông nêu ra ở đây không hề đề cập đến sự giàu có mà chủ yếu là những yếu tố thuộc về văn hóa của con người. Max De Pree - cựu chủ tịch hãng Herman Miller, đã viết: “Mục tiêu của tôi là khi người ta nhìn vào chúng tôi không chỉ là một tập đoàn mà là cả một nhóm người làm việc thân thiết trong một mối quan hệ giao ước với nhau, họ sẽ nói, những người này là món quà cho tâm hồn. Kế nghiệp ông là Kermit Campbell, đã bổ sung rằng “sứ mệnh thật sự của công ty không phải là tạo ra sản phẩm mà là giải phóng tâm hồn con người”.
 
Nói vậy không có nghĩa là bài xích sự làm giàu, cổ súy cho đói nghèo. Các cụ xưa có câu “đói cho sạch, rách cho thơm”, nhưng cũng có câu “bần cùng sinh đạo tặc”, “nghèo thì hèn”. Quả thật cái nghèo của gia đình, cũng như của quốc gia đưa đến những hậu quả vô cùng tệ hại. Vì nghèo nên chất lượng cuộc sống kém dễ sinh ra bệnh tật, thất học, không có công ăn việc làm, trở thành miếng mồi ngon cho các băng đảng trộm cắp, ma túy lôi kéo vào các tệ nạn XH. Khi quá nghèo, những nhu cầu vật chất cơ bản không được đáp ứng thì những gì gọi là tinh thần (kể cả tình yêu, danh dự, sự hiếu thuận…) cũng sẽ trở thành sự phù phiếm. Nhiều nghiên cứu và thống kê cho thấy sức khỏe và tâm lý trong các gia đình đầy đủ thành phần tốt hơn nhiều so với những gia đình bị xáo trộn. Sự nghèo đói trong các gia đình lộn xộn tệ hại hơn nhiều so với trong các gia đình nguyên vẹn. Một quốc gia khi không giải quyết dứt điểm xóa đói giảm nghèo thì luôn ẩn chứa nguy cơ phát triển không bền vững, dẫn đến những hậu quả bất ổn định kinh tế xã hội.
 
Con người ngày nay đang có nhiều cơ hội để phát triển (học tập, việc làm, giao lưu giao tiếp…), không chỉ trong phạm vi quốc gia mà cả trên trường quốc tế. Nhưng con người khó có thể nắm bắt được chúng, nếu không có những điều kiện kinh tế nhất định để hội đủ các điều kiện tiếp nhận cơ hội.
 
Sự yếm thế của một gia đình trong xã hội, của từng thành viên trong gia đình dễ làm cho con người bị lệ thuộc, không vượt ra khỏi hoàn cảnh và vượt lên chính mình. Và diều đó có thể dẫn tới sự bất bình đẳng ngay trong gia đình.
 
Như vậy, rõ ràng là không thể thiếu sự liên đới giữa gia đình với phát triển kinh tế. Trong lịch sử phát triển kinh tế quốc dân, thời kỳ nào vai trò của gia đình cũng rất quan trọng. Gia đình không chỉ là tế bào của xã hội, là đơn vị sản xuất, bảo đảm cuộc sống cho tất cả thành viên mà còn là chủ thể tiêu dùng rất đa dạng của nền kinh tế.
 
Nhà nước Việt Nam đã có những bước đi quan trọng cho sự gắn kết giữa xây dựng gia đình và phát triển kinh tế cả từ việc đề xuất các chủ trương cũng như tiến hành các công việc cụ thể.
 
Xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay vẫn phải dựa trên nền tảng văn hóa với những tiêu chí của gia đình truyền thống: gia đạo (giữ gìn đạo hiếu với ông bà, cha mẹ, đạo vợ chồng, anh em), gia phong (giữ được nề nếp tập quán riêng của gia đình, trân trọng gốc rễ, thủy chung, hiếu thuận trong ứng xử), gia lễ (giữ được nghi lễ, tập tục, có tôn ti trật tự thể hiện trong cung cách ăn nói, đi đứng, ứng xử). Đồng thời gia đình phải đạt được 4 yếu tố có tính chuẩn mực: ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc. Những gia đình mang các yếu tố nhân văn như vậy sẽ hun đúc tâm hồn, bản lĩnh cho các thành viên vươn lên trong xã hội.
 
Chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam xác định kinh tế hộ gia đình là một đơn vị sản xuất cơ sở, cần thiết cho quyền chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế vĩ mô, nhằm huy động mọi nguồn lực tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Để phát triển kinh tế hộ gia đình, nhà nước đã có chính sách về giao quyền sử dụng đất lâu dài cho hộ kinh tế gia đình (đất nông nghiệp 20 năm, đất lâm nghiệp 50 năm), đào tạo nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ kỹ thuật, phổ biến ứng dụng công nghệ mới cho sản xuất chế biến, cung cấp dịch vụ vật tư, hỗ trợ tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm… cho kinh tế hộ gia đình và trang trại. Các chính sách này đã làm cho diện mạo của kinh tế hộ gia đình thay đổi một cách căn bản: có điều kiện giải phóng sức sản xuất nhờ phát triển khoa học kỹ thuật, nâng cao sản lượng nông nghiệp, mở mang ngành nghề mới, tăng thu nhập. Với những hộ có nhu cầu đầu tư vốn lớn, thuê đất canh tác, chuyển dịch cơ cấu theo hướng đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường, phát triển thương hiệu, mở rộng quan hệ làm ăn với các đối tác, nhà nước tạo điều kiện và khuyến khích làm giàu bằng việc mở rộng các quy chế, chính sách, cho vay vốn, tiếp cận đầu vào, đầu ra…
 
Xóa đói giảm nghèo là một chiến lược của Chính phủ Việt Nam nhằm giải quyết vấn đề nghèo và phát triển kinh tế trong nước. Ngay đầu năm 1991, vấn đề này được đề ra trên các diễn đàn, các nghiên cứu và triển khai thành phong trào xóa đói giảm nghèo. Nghị quyết Quốc hội Việt Nam về nhiệm vụ năm 1993 đã đánh giá cao tinh thần cộng đồng, tương thân tương ái "trong nhân dân đã phát triển nhiều hoạt động từ thiện giúp đỡ nhau và phong trào xóa đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa...". Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lấy 17-10 là Ngày vì người nghèo, Liên hợp quốc cũng chọn là ngày Thế giới chống đói nghèo. Ngày 21-5-2002, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo với 8 mục tiêu cụ thể nhằm xóa đói giảm nghèo bền vững.
 
Các chương trình xóa đói giảm nghèo, tăng hộ khá, giàu nhiều năm qua đã được các cấp chính quyền và nhân dân cả nước quan tâm triển khai, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người nghèo, thu hẹp khoảng cách và trình độ phát triển giữa nông thôn và thành thị, đồng bằng và miền núi, hải đảo… Nhiều địa phương còn có chương trình hỗ trợ về nhà ở cho người nghèo, hỗ trợ thẻ bảo hiểm y tế cho hộ cận nghèo để họ được chăm lo sức khỏe và chữa bệnh, xã hội hóa phong trào vì người nghèo, huy động sức dân lo cho dân. Bên cạnh đó còn duy trì việc cứu trợ, trợ cấp khó khăn đột xuất cho người nghèo, hộ khó khăn để tạo ra sự yên tâm, vững tin vào đường lối của Đảng và nhà nước. Điều đó cho thấy các chương trình, mục tiêu về giảm nghèo bền vững đang được triển khai đồng bộ, triệt để. Đó là những hành động thiết thực góp phần khơi dậy nguồn lực của cả hệ thống chính trị trong công tác xóa đói.
 
Ngoài ra, Chính phủ cũng đã tạo điều kiện cho mọi công dân đều có cơ hội học tập nâng cao trình độ với các chính sách như mở thêm trường lớp, cấp học bổng, cho vay vốn, miễn, giảm học phí cho một số đối tượng người học, có chính sách ưu tiên cho con em dân tộc, vùng sâu, vùng xa... Mục tiêu chính của những chính sách này là góp phần nâng cao trình độ dân trí làm nền tảng cho cuộc sống và cho sự phát triển xã hội.
 
Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, gia đình Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế phát triển chung của xã hội. Phát triển gia đình, giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa của gia đình sẽ góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh./.

Nguồn: Tạp chí VHNT số 358

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}