Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Bao giờ xây dựng xong nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc?

Vũ Xuân Bân | Chủ Nhật, 01/12/2019 10:32 GMT +7

Về thăm quê vào cuối tháng 11/2019, tôi tranh thủ  đến thăm công trường xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc tại làng Tràng Lang (còn gọi là  Lang Thôn), xã Định Tiến, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hoá.


Nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc được xây dựng lại ngay trên nền chùa cũ (chùa Hưng Phúc) làng Tràng Lang. Chùa này phối thờ Phật và danh nhân Đào Cam Mộc, từng được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh. 

Thái sư Vương Đào Cam Mộc. Nguồn Internet.


Những năm 1965 -1968, cách nay 51 năm, khi đó học cấp 3 (nay là Trung học phổ thông) Yên Định sơ tán tại làng Bái Thuỷ, xã Định Liên, trên đường đi học, tôi từ làng Mỹ Lộc đi bộ hơn 1 Km là đến chùa làng Tràng Lang ngay cạnh bờ đê nam Sông Mã, thường ghé qua chùa này, thấy có nhiều bài vị, bát hương, có lần đếm được 36 tượng thờ nhưng không để ý và không phân biệt tượng Phật và tượng thờ danh nhân Đào Cam Mộc. 


Thật đáng tiếc, cán bộ địa phương do thiếu hiểu biết lịch sử và buông lỏng quản lý, không coi đó là di tích lịch sử, di sản văn hoá, là công sức đóng góp của nhân dân địa phương xây dựng nên mà có lúc còn cho rằng tụ tập thờ cúng ở chùa là mê tín dị đoan. Do đó, ngôi chùa phối thờ Phật và danh nhân Đào Cam Mộc đã bị phá hoàn toàn vào những năm sau đó. Nhiều tượng, hiện vật quý thờ tại chùa này bị ném trôi xuôi theo dòng sông Mã. Lãnh đạo địa phương đã cắm đất chùa cho một số hộ dân làm nhà ở. Thực tế cho thấy, những hộ dân làm nhà ở trên đất chùa này gặp nhiều tai ương trong cuộc sống, đều vong gia bại sản.

Mặt bằng xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc kết hợp với thờ Phật trên nền chùa Hưng Phúc cũ tại làng Tràng Lang, xã Định Tiến, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hoá.


Trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội vào năm 2010, lãnh đạo Hà Nội đã dành kinh phí cho Thanh Hoá đầu tư xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc tại làng Tràng Lang, xã Định Tiến, huyện Yên Định. Vì ông là người có công đầu đưa Lý Công Uẩn lên ngôi vua năm 1010, được ví như là Trần Thủ Độ có công đầu trong khởi nghiệp triều Trần. Nhưng Thanh Hoá khi đó không làm kịp hồ sơ xây dựng, không giải phóng được mặt bằng, đành phải gác lại.


Trên cơ sở đó, nay Hà Nội tài trợ cho Thanh Hoá trước mắt 10 tỷ đồng để xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc tại chính quê ông ở làng Tràng Lang, xã Định Tiến, huyện Yên Định.


Theo thiết kế, để xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc phải trên 20 tỷ đồng. Đó là chưa kể tiền đền bù giải phóng mặt bằng. Số vốn tài trợ nói trên của Hà Nội chỉ đáp ứng được một nửa xây nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc. Nếu Hà Nội không tài trợ tiếp thì công trình xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc rất khó hoàn thành đúng tiến độ theo kế hoạch.


Mấy năm nay, dân làng Tràng Lang đóng góp kinh phí nhưng chỉ mới đủ đền bù giải phóng mặt bằng cho 4 hộ có nhà ở trên diện tích gần 2000 m2 nền chùa cũ giao cho đơn vị trúng thầu thi công nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc. Trong khi đó, mặt bằng xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc phối thờ Phật là hơn 4000 m2 thì địa phương còn phải giải phóng tiếp hơn 2000 m2 mặt bằng của 4 hộ dân nữa ở ngay bên cạnh phía trước nhà thờ Đào Cam Mộc. Nếu ngân sách tỉnh Thanh Hoá và huyện  Yên Định không hỗ trợ để giải phóng tiếp mặt bằng mà đợi dân làng Tràng Lang đóng góp thì không biết đến bao giờ mới đủ kinh phí giải phóng mặt bằng bàn giao cho đơn vị thi công nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc kết hợp với chùa thờ Phật.

Tác giả bài viết đứng cạnh móng công trình đang xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc kết hợp thờ Phật trên nền chùa Hưng Phúc cũ làng Tràng Lang, xã Định Tiến, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hoá - quê hương chính của Đào Cam Mộc chiều 26/11/2019..


Chỉ huy công trường xây dựng Phạm Văn Sơn, chiều 26/11/2019, cho biết: Công trình xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc khởi công từ ngày 16/9/2019 đến nay mới xây được móng nhà tiền bái và móng nhà thờ chính hình chữ đinh. Chủ thầu xây dựng đã đặt mua toàn bộ cột nhà tiền bái và nhà thờ chính đều bằng gỗ tứ thiết. Khó khăn nhất hiện nay vẫn là sự ì ạch giải phóng tiếp hơn 2000 m2 mặt bằng của 4 nhà dân ở phía trước nhà thờ. Không rõ Hà Nội có còn tài trợ nữa hay không và nguồn vốn đầu tư từ ngân sách tỉnh Thanh Hoá, huyện Yên Định, sự đóng góp hỗ trợ của dòng tộc họ Đào cả nước và dân địa phương là bao nhiêu và đến bao giờ có thì chưa biết? Nếu không có đủ vốn từ những nguồn kể trên và không giải phóng tiếp được mặt bằng thì không biết đến bao giờ công trình xây dựng nhà thờ danh nhân Đào Cam Mộc kết hợp với thờ Phật tại làng Tràng Lang, xã Định Tiến mới xây dựng xong. 


Theo Bách khoa toàn thư (Wikipedia): Đào Cam Mộc (chữ Hán: 陶甘沐 942-1015) là đại công thần nhà Tiền Lê và đại công thần nhà Lý trong lịch sử Việt Nam.


Trong bài “Đào Cam Mộc – Một danh nhân tiêu biểu” đăng trên Vanhoadoisong.vn ngày 2/4/2019 nêu rõ: Đào Cam Mộc đã được xác định rõ ràng, chính xác về nguồn gốc quê hương là ở huyện Yên Định với quê nội ở thôn Tràng Lang (nay thuộc xã Định Tiến) và quê ngoại là ở thôn Nam Thạch (hay còn gọi là thôn Nam Trịnh, nay thuộc xã Yên Trung cùng huyện Yên Định).

Nhà Võ Chỉ ở Đền Đô (Bắc Ninh), nơi thờ Đào Cam Mộc, Lê Phụng Hiểu và Lý Thường Kiệt. (Nguồn Internet)


Theo truyền thuyết, sau khi bố mất, Đào Cam Mộc đã cùng mẹ từ biệt quê nội (Tràng Lang) để về quê ngoại (Nam Thạch) sống. Tại quê ngoại, Đào Cam Mộc đã có một cuộc đời tuổi thơ đầy dấu ấn, kỷ niệm. Vào tuổi tráng niên, Đào Cam Mộc đã rất nổi tiếng về chí thông minh và sức khoẻ hơn người. Tương truyền, khi vua Lê Đại Hành tuần du về Thanh Hoá, thuyền rồng bị mắc cạn ở đoạn sông Mã qua Nam Thạch (mà bây giờ gọi là Cựu Mã Giang), thấy quân lính loay hoay mãi mà không khắc phục được, chàng thanh niên họ Đào đã tự nguyện dùng mưu trí, sức khoẻ giúp đoàn thuyền của nhà vua vượt qua được chỗ mắc cạn trước sự ngạc nhiên, thán phục của mọi người. Vì vậy, mà Đào Cam Mộc được Lê Hoàn mời ra giúp nước. Và dưới triều Tiền Lê (980 - 1009), từ thân phận bình dân, Đào Cam Mộc đã từng bước được tin dùng và vươn tới chức Chi hậu - một chức quan có thế lực dưới triều Tiền Lê.


Sau khi Lê Hoàn mất (1005), Lê Long Đĩnh (hay còn là Lê Ngọa Triều) lên nối ngôi đã làm cho triều đình nhà Tiền Lê lung lay, nghiêng ngả đến tột độ. Trước tình hình như vậy, với sự thức thời của mình, Đào Cam Mộc đã chủ động phối hợp với sư Vạn Hạnh cùng những người thân tín khác trong triều đình suy tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua, mở ra vương triều Lý - một vương triều rực rỡ, huy hoàng trong lịch sử phong kiến Việt Nam hồi thế kỷ XI đầu thế kỷ XIII. Và sự kiện này đã được sách Việt sử lược - một bộ sách khuyết danh thời Trần và sách Đại Việt sử ký toàn thư - bộ sách thời Lê do Ngô Sĩ Liên biên soạn một cách rất đầy đủ, sinh động.


Sau đây là sự ghi chép của sách Việt sử lược, lúc Lý Công Uẩn chuẩn bị lên ngôi:


Vua lúc ấy 36 tuổi, đem 500 quân Tuỳ Long vào làm túc vệ. Lúc bấy giờ ở trong nội có chức Chi hậu Đào Cam Mộc đoán biết vua có ý lên ngôi, bèn dùng lời lẽ xa xôi nói khích vua rằng: “Chúa Thượng (chỉ Ngoạ Triều - TQV) tối tăm ngoan ngạnh, làm nhiều việc bất nghĩa; trời chán đức ấy, nên không được sống lâu. Con nối ngôi còn nhỏ tuổi, không kham nổi đa nạn, nhiều việc phiền nhiễu, bách thần không nơi dựa, hạ dân nhao nhao, muốn tìm người chúa. Thân vệ (chỉ Công Uẩn - TQV) sao chẳng nhân lúc này, theo dấu Thang Võ ngày xưa, noi gương Dương Lê mới rồi, trên thuận lòng trời, dưới thoả dân mong, mà còn cứ khư khư giữ cái tiểu tiết hay sao?”.


Vua tuy nghe nói thế thì đẹp lòng, nhưng ngờ là có mưu gian, bèn giả vờ mắng rằng: “Ông sao lại dám nói lời như thế, ta tất phải bắt ông nộp quan làm tội”. Cam Mộc thong thả nói rằng: “Thần thấy thiên thời, nhân sự như vậy, nên mới dám tâu lên, nay toan bắt nộp quan làm tội thì thần cũng đành chịu chết”. Vua nói: “Ta sao lại nhẫn tâm đi cáo giác ông, nhưng sợ rằng nói lộ ra thì bị giết cả”. Cam Mộc lại nói với vua rằng: “Người trong nước đều nói Nguyễn (Lý) phải thay Lê, lời sấm đã xuất hiện, không thể che giấu đi được! Chuyển hoạ thành phúc là lúc này đây, Thân vệ sao lại còn nghi ngờ gì nữa?”. Vua nói: “Ta xem chí ông cùng với Vạn Hạnh không khác gì nhau, nếu thực sự như lời nói ấy, thì phải làm thế nào?”. Cam Mộc nói: “Nay trăm họ mỏi mệt, dân không chịu nổi mệnh lệnh. Nếu Thân vệ lấy ân đức mà vỗ về, tất trăm họ sẽ vui vẻ mà theo, cũng như nước chảy chỗ trũng, ai mà ngăn được!”.


Cam Mộc biết việc đã gấp, sợ sinh biến, bèn nói với khanh sĩ trong triều, ngay ngày hôm ấy hội họp ở triều đường bàn rằng: “Nay ức triệu người có lòng khác, trên dưới lìa đức, người ta sợ sự hà ngược của tiên vương, không muốn theo về tự quân, mà đều có chí suy tôn Thân vệ. Lũ ta sao chẳng nhân lúc này, lập Thân vệ làm thiên tử, nhỡ ra có biến, thì có giữ được đầu không?”. Do đó mọi người đều phò vua lên chính điện, lập làm thiên tử. Bách quan đều hô vạn tuế.


Năm Dậu (1009), mùa đông tháng 11 vua lên ngôi, đại xá thiên hạ, đốt hết hình cụ. Quần thần dâng tôn hiệu là: Phụng thiên, chi lý, ứng vận, tự tại, thánh minh, long hiện, duệ văn, anh vũ, sùng nhân, quảng hiếu, thiên hạ thái bình, khâm minh quang trạch, chiêu dương vạn bang, hiển ứng, phù cảm uy trấn phiên man duệ mưu thần công, thánh trị, tắc thiên đạo chính hoàng đế. Vua truy tôn cha là Hiển Khánh Vương, mẹ là Minh Đức Thái hậu, lập hoàng hậu sáu người, lập con trai là Mã làm Thái tử, những con trai khác đều được tước hầu, mười ba người con gái vua đều là công chúa; đem con gái cả là công chúa An Quốc gả cho Đào Cam Mộc được phong là Nghĩa Tín hầu. Anh ruột vua là Mỗ làm Vũ Uy vương, em là Dực Thánh vương, Trần Cảo làm Tướng công, Ngô Đinh là Khu mật sứ, Quy Thạc Phụ làm Thái bảo, Đặng Văn Hiến làm Thái phó, Bùi Xa Lỗi làm Tả kim ngô, Đảm Thản làm Tả vũ vệ, Đỗ Gián làm Hữu Vũ Vệ”.


Cũng với nội dung sự kiện về Đào Cam Mộc có công suy tôn Thân vệ Lý Công Uẩn lên ngôi vua, sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi chép cũng gần tương tự như Việt sử lược.


Như vậy, qua sự ghi chép của sử sách xưa, chúng ta có thể thấy rõ vai trò, vị thế của Đào Cam Mộc trong bước phát triển của lịch sử dân tộc hồi cuối thế kỷ X, đầu thế kỷ XI. Chính ông (cùng với sư Vạn Hạnh) là một trong hai người chủ xướng đưa Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế, lập ra vương triều Lý - một vương triều tiến bộ có nhiều đóng góp to lớn trong việc duy trì, giữ vững đất nước và phục hưng văn hoá dân tộc. Với công lao trực tiếp trong việc thiết lập vương triều Lý mà Đào Cam Mộc đã được vua Lý Công Uẩn ban thưởng nhiều đặc ân (như được lấy công chúa An Quốc và được phong tước Nghĩa Tín hầu) để rồi trở thành đệ nhất công thần triều Lý. Với vai trò, vị thế của mình, Đào Cam Mộc xứng đáng được lịch sử suy tôn là nhân vật tiêu biểu của đất nước hồi cuối thế kỷ X, đầu thế kỷ XI.


Theo sự ghi chép của Đại Việt sử ký toàn thư thì vào năm “Ất Mão (Thuận Thiên) năm thứ 6 (1015), (Tống Đại Trung Tường Phù năm thứ 8)... Đào Cam Mộc chết, tặng Thái sư Á Vương”. Từ đó trở đi, người đương thời và người hậu thế ở các triều sau đều chỉ gọi Đào Cam Mộc là Thái sư Á Vương một cách đầy tôn kính.


Sau khi mất, Đào Cam Mộc đã được vua Lý cho đục tượng thờ ở chùa Hưng Phúc của Tràng Lang quê nội - một ngôi chùa có từ thời Đinh, và cho quê ngoại Nam Thạch (xã Yên Trung) - nơi có nhiều gắn bó kỉ niệm từ thuở ấu thơ đến tráng niên lập đền thờ ông với qui mô bề thế. Sau đó một thời gian, ở làng Bùi Hạ (nay thuộc xã Yên Phú, Yên Định) cũng có nghè thờ Đào Cam Mộc vì theo truyền thuyết thì xưa kia, cứ về mùa lũ, nước sông Mã cũ (tức Cựu Mã Giang) thường gây ra lụt lội, ngập úng. Trong vài lần lụt lội, bài vị và đồ thờ ở đền thờ Đào Cam Mộc thôn Nam Thạch cứ trôi dạt về thôn Bùi Hạ. Lần đầu tiên, biết là đồ thờ ở đền Đào Cam Mộc, dân làng Bùi Hạ đều đem trả về cho làng Nam Thạch. Nhưng lần lụt thứ hai, rồi thứ ba, đồ thờ và bài vị ấy vẫn cứ trôi về chỗ cũ ở sát gò đất cao của làng Bùi Hạ. Dân làng Bùi Hạ cho là chuyện thiêng nên đã quyết định xây dựng một ngôi đền để thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc, và đặt tên cho nó là Nghè Hạ (còn đền ở Nam Thạch thì gọi là Nghè Thượng). Từ đó, hai làng Bùi Hạ và Nam Thạch đã kết nghĩa cùng nhau và cùng tổ chức tế lễ vào các ngày 23, 24, 25 tháng 11 âm lịch hàng năm.


Ngoài việc kết nghĩa (kết chạ) với làng Bùi Hạ, làng Nam Thạch còn kết nghĩa với làng Tràng Lang (quê nội của Đào Cam Mộc). Trong quá trình lịch sử từ rất lâu đời, quê nội (Tràng Lang) và quê ngoại (Nam Thạch) của Đào Cam Mộc đã vun đắp mối tình đoàn kết keo sơn. Và trên thực tế, trong chiến tranh giặc dã, hoặc khi mất mùa đói kém, dù ở cách xa nhau tới hơn chục km nhưng nhân dân của hai làng vẫn tìm cách giúp đỡ lẫn nhau.


Gần đây, sau khi được Bảo tàng tổng hợp Hải Phòng tặng tập sách “Hải Phòng di tích danh thắng xếp hạng quốc gia”, xuất bản năm 2005, chúng tôi lại được biết rõ hơn về hành trạng thân thế, cuộc đời của Đào Cam Mộc. Ngoài người vợ được vua Lý Công Uẩn gả cho là công chúa An Quốc, Đào Cam Mộc còn có một vợ nữa, đó là bà Đỗ Thị Uyển - con quan Đỗ Hương ở làng Vân Tra (nay thuộc xã An Đông, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng). Bà Uyển sinh được hai người con trai là Đào Lôi và Đào Điện. Thần phả ở làng Vân Tra ghi chép rất rõ về Đào Lôi, Đào Điện chính là con của Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc, và cả ba cha con đều là đại thần của vương triều Lý. Sau khi mất, Đào Lôi được thờ ở đình và chùa Vân Tra cùng với cha là Đào Cam Mộc và mẹ là Đỗ Thị Uyển. Ngoài ra, ở Hải Phòng, Đào Lôi còn được thờ ở chùa Nhân Lý (nay thuộc xã Cao Nhân, huyện Thuỷ Nguyên). Hiện tại, di tích đình - chùa Vân Tra và chùa Nhân Lý đều đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia - nơi mãi mãi ghi nhận công đức của vợ chồng, cha con Đào Cam Mộc.


Nhớ về công đức của vị đệ nhất công thần triều Lý, ở thành phố Hồ Chí Minh hiện vẫn còn con đường mang tên Đào Cam Mộc.


Vì vậy, các địa điểm thờ Đào Cam Mộc ở Thanh Hoá (như ở Tràng Lang - Định Tiến), Nam Thạch - Yên Trung và Bùi Hạ - Yên Phú cũng cần được phục hồi, tôn tạo để biểu thị sự thành kính, biết ơn vị danh nhân tiêu biểu của đất nước hồi cuối thế kỷ X, đầu thế kỷ XI.


Còn trên trang baotanglichsu.vn cho biết: Sau 6 năm phò Lý Thái Tổ ổn định triều chính, Thái sư Đào Cam Mộc đã tạ thế tại tư dinh nay thuộc đất Cổ Loa (Đông Anh – Hà Nội) năm Thuận Thiên thứ 6 (1015). Để ghi nhớ công ơn vị khai quốc công thần, Lý Thái Tổ đã truy phong cho ông chức vị cao nhất là Á Vương, cho xây đền thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc ngay tại tư dinh và ban tặng câu đối: "Lý triều định đô vương tứ phúc/ Đào trạng văn quan Quốc ân thân".


Cùng với đền thờ tại tư dinh trên đất Cổ Loa, Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc cũng được lập đền thờ tại nhiều nơi. Ông là một trong 3 vị quan (Đào Cam Mộc, Lý Thường Kiệt, Lê Phụng Hiểu) được thờ ở Võ chỉ thuộc đền thờ Lý Bát Đế (Đền Đô, thuộc xã Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh).

 

Tại quê hương, huyện Yên Định (Thanh Hóa), ông được dân thờ ở 3 nơi là chùa Hưng Phúc (làng Tràng Lang, xã Đinh Tiến, quê nội), nghè làng Nam Thạch (xã Yên Trung, nơi có đền thờ chính) và nghè làng Bùi Hạ (xã Yên Phú). Các triều đại sau này đều đánh giá cao công lao của Đào Cam Mộc đối với đất nước và phong ông là Thượng thượng đắng Tối linh Phúc thần. Điều này được ghi trong một số sắc phong còn lại được giữ tại xã Yên Trung, huyện Yên Định, Thanh Hóa ngày nay.


Tuy nhiên, cả 3 nơi thờ phụng này đều đã bị phá hủy bởi chiến tranh hoặc đổ nát cách đây hơn nửa thế kỷ. Nhưng dù vậy, câu đại tự tại làng Nam Thạch: "Sinh vi Lý Tướng, tử vi Lê thần" (Sinh làm tướng nhà Lý, chết làm thần nhà Lê) vẫn được lưu truyền trong dân gian. Từ nhiều năm nay, các nhà khoa học đang kiến nghị, đề xuất để sớm khôi phục lại đền thờ Thái sư Á Vương Đào Cam Mộc giúp cho các thế hệ sau hiểu rõ hơn và tưởng nhớ đến công ơn của vị Thái sư Á vương Đào Cam Mộc tài đức xuất chúng trong lịch sử dân tộc Việt Nam.


V-X-B

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}