Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Bảo kính cảnh giới - bài thơ Nôm rất hay của Nguyễn Trãi

Vũ Bình Lục | Thứ Tư, 22/03/2017 09:29 GMT +7

Nội dung bài thơ cho ta biết rằng Nguyễn Trãi có nhiều học trò làm quan to trong triều. Khi Tiên sinh còn sống, mối quan hệ thầy trò này vẫn diễn ra tốt đẹp. Cả khi lui về ở ẩn, Tiên sinh vẫn luôn theo dõi từng bước đi của các học trò ông. Nội dung bài thơ này thể hiện sự quan tâm sâu sát ấy.

BẢO KÍNH CẢNH GIỚI (Bài 18)

Có tông có tộc mựa sơ thay,
Vạn diệp thiên chi bởi một cây.
Yêu trọng người dưng là của cải,
Thương vì thân thích nghĩa chân tay.
Quan cao nhắn nhủ môn đồ nọ,
Hoạn nạn bù trì huynh đệ bây.
Phiêu bạc cùng nhau còn được cậy,
Mựa nghe sàm nịnh có lòng tây.

Gương báu răn mình (Bảo kính cảnh giới), nhưng cũng là để răn đời. Có nhiều đối tượng được răn ở bài thơ này. Trước hết, đấy là cái tình tông tộc.
Có tông có tộc mựa sơ thay,
Vạn diệp thiên chi bởi một cây.
“Tông tộc”, tức họ hàng thân thích, đều là vạn diệp thiên chi (muôn lá nghìn cành) cả. Mà muôn lá ngàn cành thì cũng là cùng một gốc một cây mà ra (bởi một cây). Vậy thì phải quý phải yêu, chớ nên sơ sài xa lánh (mựa sơ thay). Đó là răn về mối quan hệ tình cảm trong gia đình họ hàng dòng tộc. Còn như việc hành xử với người ngoài, người dưng thì sao? Với thân thích thì hành xử thế nào?
Yêu trọng người dưng là của cải,
Thương vì thân thích nghĩa chân tay.
Quý yêu tôn trọng người dưng (không phải dòng tộc mình), thì đó chính là của cải đấy! Người ta có lúc thịnh lúc suy, vận người có khi thái khi bĩ, chẳng phải một đời đều hanh thông xuôi chèo mát mái cả đâu. Thế nên quý yêu người dưng, người khác, giúp đỡ người khác, chính là để tích phúc cho mình vậy! Phúc có được từ tình yêu thương với người dưng, chẳng phải đấy cũng là một thứ của cải rất quý báu đấy sao? Còn như thân thích thì tất nhiên phải thương vì, bởi là cùng một cội một cành, như chân với tay, chẳng cần phải nói thêm nữa. Còn đây là những lời Tiên sinh Nguyễn Trãi khuyên bảo học trò, những người đang làm quan cao trong triều:
Quan cao nhắn nhủ môn đồ nọ,
Hoạn nạn bù trì huynh đệ bây.
Những khi nhàn quan, hoặc khi không làm quan thì Nguyễn Trãi ở nhà dạy học. Chắc Tiên sinh có nhiều học trò (môn đồ), có nhiều người làm quan to, nên ông nhắn nhủ họ, rằng làm quan cao thì nên giúp đỡ (phù trì) cho những bạn bè, anh em (huynh đệ) của mình (huynh đệ bây). Sao thế? Là vì làm quan cũng có lúc vận hội gặp phong ba, có khi phiêu bạc. Lúc ấy thì còn có thể nhờ cậy lẫn nhau, nâng đỡ lẫn nhau để vượt qua cơn bĩ cực.. Chớ có nghe lời sàm nịnh (mựa nghe sàm nịnh) mà theo lòng riêng tây của mình, để đến nỗi phải bỏ nhau, thù ghét nhau, hại nhau. Tiên sinh còn dặn dò thêm nữa: 
Phiêu bạc cùng nhau còn được cậy,
Mựa nghe sàm nịnh có lòng tây!
Đấy là những lời gan ruột của Tiên sinh, được đúc kết từ chính cuộc đời từng trải biết bao thăng trầm cay đắng của mình, có lẽ là không bao giờ cũ cả đâu!...
Nội dung bài thơ cho ta biết rằng Nguyễn Trãi có nhiều học trò làm quan to trong triều. Khi Tiên sinh còn sống, mối quan hệ thầy trò này vẫn diễn ra tốt đẹp. Cả khi lui về ở ẩn, Tiên sinh vẫn luôn theo dõi từng bước đi của các học trò ông. Nội dung bài thơ này thể hiện sự quan tâm sâu sát ấy. Có lẽ khi Nguyễn Trãi mắc oan khiên, học trò ông cũng vì thế mà thất sủng. Có người liên quan nhiều thì cũng bị giết, hoặc lẩn tránh đâu đó trong dân gian, che đậy đi mối quan hệ với người thầy khả kính của mình. Thơ văn Nguyễn Trãi và các học trò của Tiên sinh cũng vì thế mà bị thiêu hủy, hoặc thất lạc không ai quan tâm đến nữa. Đây là một chi tiết rất cần được các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và văn chương quan tâm tìm hiểu, ngõ hầu có thể dựng lại chân dung một nhà giáo lỗi lạc Ức Trai Tiên sinh, làm phong phú thêm vẻ đẹp của một vĩ nhân bậc nhất trong lịch sử nước nhà...

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}