Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Văn nghệ sỹ:

 

Các văn nghệ sĩ và trí thức nổi tiếng Việt Nam đã viết chữ như thế nào?

Đặng Vương Hưng | Thứ Sáu, 09/06/2017 23:41 GMT +7

Từ xưa đã có câu “Nét chữ, nết người” (chỉ cần xem chữ viết cũng có thể đoán ra hình dáng và tính nết con người vậy): Người ta cho rằng bậc quân vương thường viết như “rồng bay phượng múa”; người quân tử thì chữ dứt khoát, khoáng đạt, rõ ràng; còn kẻ tiểu nhân thì chữ viết cũng nhỏ nhen và tủn mủn. Tương tự như thế, những người lịch lãm, chữ viết ắt phải thanh tao, sang trọng và ngược lại...

Nghe nói, trên thế giới đã hình thành cả một “trường phái” bói toán liên quan đến bút tích: bói chữ! Giai thoại kể rằng văn hào Pháp Bandắc từng rất mê bói chữ. Ông cũng nổi tiếng trong chuyện chỉ cần xem chữ viết mà có thể đọc ra “tiền vận, hậu vận” của người khác. Một lần, có bà cụ già mang đến cho ông một cuốn vở học trò, chữ viết như “gà bới” và nhờ Bandắc xem hộ. Nhà văn đoán có thể đó là cuốn vở của con cháu bà cụ, nên ông đã “phán” đại ý rằng: “Xin cụ đừng buồn, tôi phải nói thật là đứa trẻ này lớn lên sẽ chẳng làm nên trò trống gì!”.

Tới lúc đó, cụ già mới điềm tĩnh cười và bảo: “Ôi, thưa văn hào Bandắc. Ngài không nhận ra cuốn vở và chữ viết của mình hồi nhỏ ư? Tôi chính là cô giáo cũ của ngài đây mà!”.

Riêng ở Việt Nam, hình như ngày xưa người ta viết chữ đẹp hơn bây giờ. Không chỉ với chữ Hán, chữ Nôm mà ngay cả chữ Quốc ngữ hiện đại, ông bà ta thường luyện chữ cho con trẻ, xin chữ của người già và luôn trân trọng những người “hay chữ”.

Chữ viết ngày càng xấu đi - đó là một điều đáng báo động cho các thế hệ học trò ngày nay. Các bậc phụ huynh không khỏi lo lắng điều này, khi mà ngành Giáo dục nước nhà đã không ít lần “cải cách mẫu chữ”, nơi nào cũng hô hào học sinh tham gia phong trào “vở sạch chữ đẹp”; thậm chí còn thay sách giáo khoa, thay cả phương pháp tập viết chính tả... nhưng kết quả thì chẳng chuyển biến là bao.

Khoảng chục năm trước, ở Hà Nội rộ lên phong trào mở “lò” luyện... chữ đẹp (gần giống như luyện thi đại học). Mỗi học sinh muốn vào “lò”, phải nộp khoản tiền ba mươi ngàn đồng mỗi ngày. Đảm bảo sau mười lăm ngày ngày, chữ đẹp như mẫu vẽ! Còn nếu thầy cô giáo trẻ nào muốn mua tập tài liệu hướng dẫn luyện chữ đẹp, tự mở lò luyện chữ kiếm thêm, thì phải trả một khoảng tiền không nhỏ, khoảng trên dưới ba triệu đồng!

Nghề nghiệp của nhà văn thường gắn liền với cây bút và trang giấy. Mỗi người có một thói quen khác nhau, nhưng đều chung một điểm là phải viết, phải sử dụng nghệ thuật điều khiển, sắp xếp các con chữ sao cho có ý nghĩa hay nhất! Đó chính là các tác phẩm - đứa con tinh thần của họ.

Các nhà văn bậc tiền bối như Tản Đà, Nguyễn Tuân, Nguyễn Công Hoan... chữ viết đều rất đẹp. Chữ của Nhà thơ Hồ DZếnh viết bản thảo mà đều và đẹp ngỡ như kiểu chữ viết trên giấy khen. Ngược lại, một số nhà văn, nhà thơ khác viết chữ xấu và rất khó xem. Cố Nhà thơ Xuân Quỳnh là một ví dụ như thế.

Nhà văn Nguyễn Phan Hách kể: Khoảng năm 1972, khi ông và Xuân Quỳnh đang làm biên tập viên của tuần báo Văn nghệ, một hôm họp cơ quan, Họa sĩ Sĩ Ngọc vô tình phàn nàn về việc chữ viết của một số cán bộ, phóng viên là nhà văn mà quá xấu, ảnh hưởng đến chất lượng công việc. Không ngờ, bị “chạm nọc” nên Xuân Quỳnh nổi cáu và phản ứng quyết liệt: “Chú nói thế là không đúng! Nếu là nhà văn, nhà thơ thì chất lượng tác phẩm của họ hay hoặc dở mới quyết định việc tòa soạn in bài hay không, chứ chữ viết đẹp hay xấu thì quan trọng gì!”.

Nói thế, kể cũng phải! Nhưng một nhà văn có tài mà chữ viết cũng đẹp thì vẫn hay hơn là viết chữ xấu. Trong số các văn nghệ sĩ nổi tiếng hiện nay, có lẽ Nhà thơ Hồng Thanh Quang (hiện đang đảm nhiệm trọng trách Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết từ năm 2014) cũng nổi tiếng về việc viết chữ kiểu... “gà bới”. Chữ của anh viết rất to, nét nọ ngoằng vào nét kia, chỉ vài chữ đã hết dòng. Đã thế lại còn rập xóa nhiều, rất khó đọc. Hồi còn làm báo chuyên đề An ninh thế giới cuối tháng, có lần, cả bộ phận vi tính cùng “soi” và “luận” một trang bản thảo do anh biên tập, rồi viết thêm ra ngoài lề, mà vẫn không đoán ra nội dung. Họ đành chuyển lại cho Hồng Thanh Quang... thì đến lượt chính anh cũng lắc đầu và chịu không nhớ là mình đã viết những gì (!?).

Rất tiếc, hiện nay với sự trợ giúp của công nghệ hiện đại, nhiều nhà văn, đặc biệt là các nhà văn trẻ đã không còn bản thảo viết tay. Máy chữ và sau này là máy vi tính đã thay thế cho nét bút của họ. Những người có điều kiện trang bị tốt, thì khi đi công tác cũng mang theo chiếc laptop xách tay. Viết xong bản thảo trên máy, họ chỉ cần “cóp” ra đĩa mềm, hoặc vào “bút nhớ” mang đến người biên tập. Và chỉ sau động tác nhấn chuột vi tính, là cả một tác phẩm dày hàng trăm trang giấy đã được chuyển qua e-mail đến nơi cần gửi, chỉ sau vài giây... Thậm chí, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối mạng, giờ đây bạn đã có thể không chỉ soạn thảo bài viết, thơ mà còn gửi ảnh và clip cho bất cứ ai ở đâu trên thế giới này.

Bởi thế, ngay với các tác giả đương đại - những người mà tác phẩm của họ hiện đang tràn ngập trên văn đàn, thì việc sưu tầm một trang bản thảo viết tay tác phẩm của họ cũng rất khó khăn. Thậm chí với một số người đó là điều... không thể!

Các nhà văn, nhà thơ thuộc thế hệ “tiền bối” sau khi qua đời không chỉ để lại những tác phẩm của mình, mà còn để lại bản thảo bằng bút tích của chính họ. Với độ lùi của thời gian, những trang bản thảo viết tay đó càng trở nên vô giá...

Từ nhiều năm qua, nhờ nghiên cứu tư liệu và may mắn được tiếp xúc trực tiếp với nhiều văn nghệ sĩ, tôi đã trân trọng lưu giữ được một số bút tích quý hiếm: Bản nháp bài thơ “Thề non nước” nổi tiếng của Nhà thơ Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu; bản thảo tuyệt bút “Tràng giang” của Huy Cận viết từ năm 1939; bản chép tay bài thơ bất hủ “Ông đồ” của Nhà thơ Vũ Đình Liên; bản chép tay bài “Tiếng thu” của chính tác giả Lưu Trọng Lư; Thư tay viết vào mặt sau phong bì của Nhạc sĩ Văn Cao gửi Bộ Trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin Trần Văn Phác...

Hẳn nhiều bạn đọc cũng như tôi đều rất thú vị khi được biết nét bút của các bậc tài danh: từ Hoàng Ngọc Phách, Hàn Mặc Tử, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan... đến Nguyễn Bính, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Tô Hoài, Hoàng Cầm... được viết như thế nào?

Từ ngày internet được phổ biến, nhiều tư liệu văn học, trong đó có chân dung các văn nghệ sĩ, đã được đưa lên mạng; nhưng ngay cả với những bạn đọc ở văn phòng, công sở thường xuyên làm việc bằng máy tính nối mạng thì nhu cầu xem chữ viết và bút tích của các văn nghệ sĩ trí thức thành danh và có những thú vị riêng, không dễ gì thay thế được.

Với sự ủng hộ, giúp đỡ của nhiều nhà văn, nhà thơ, các anh chị và bạn bè đồng nghiệp; đặc biệt là của nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Đình Toán, nhà sưu tập Trần Thanh Phương, họa sĩ Nguyễn Trần Thái... hiện ở cà phê Lục Bát (40 Võ Thị Sáu, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội), bước đầu, tôi có trưng bày giới thiệu hàng trăm bút tích, kèm ảnh chân dung của một số văn nghệ sĩ nổi tiếng, mà nhiều người trong số họ đó thuộc về thế giới của “Những người muôn năm cũ/ Hồn ở đâu bây giờ?”.

Chia sẻ: 9/6/2017
Đ-V-H

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}