Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Cảm nhận nghệ thuật về Nhà viết kịch Xuân Trình

Đạo diễn Lê Chức | Thứ Sáu, 17/01/2020 15:15 GMT +7

Trân trọng giới thiệu tham luận của Đạo diễn Lê Chức "Cảm nhận nghệ thuật về Nhà viết kịch Xuân Trình" tại Hội thảo khoa học “Xuân Trình – Nhà viết kịch, Nhà lãnh đạo Sân khấu tiên phong của sự nghiệp đổi mới” tổ chức ngày 30/11/2019 tại Hà Nội.                                                                                           

Tôi luôn nhớ về dáng vóc cao lớn, lưng hơi gù của ông và một vài động tác nhỏ như một thói quen trong sinh hoạt của ông.


Tôi nhớ những lần được trao đổi về nghề nghiệp với ông – khi Tôi về nước thực tập đã chọn dựng kịch bản “Đợi đến mùa Xuân” cho Đoàn kịch Phú Thọ, vào năm 1985. Đêm duyệt xong – Ông nói: “với bản dựng của Lê Chức, mình nhận ra chất thơ trong các nhân vật và xử lý tình huống”.


Với Đoàn kịch Phú Thọ - Tôi dựng “Đợi đến mùa Xuân” tới 2 lần, cho 2 kỳ Liên hoan SK với 2 thế hệ Diễn viên. Và tôi bảo vệ tốt nghiệp Đạo diễn tại Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Kiép (nước Cộng hòa Ucraina) bằng bản dựng này, cùng với “Người Con trai cả” (A.Vampilov – Nhà hát Tuổi trẻ VN). Tôi được nhận “bằng Đỏ” (loại Ưu) cho kết quả học.


Trong sáng tác Văn học – Nghệ thuật thường có hiệu quả xã hội ở yếu tố mang tính chất thời sự và tính thời đại. (thời sự thì qua nhanh; thời đại thì lâu bền hơn với vấn đề được đặt ra, cách đề xuất và xử lý trong tương quan giữa “đề tài” và hiệu ứng xã hội, nhận thức tư tưởng, thẩm mỹ).


Xuân Trình chủ động sáng tác theo cả 2 khuynh hướng: thời sự cập nhật và thời đại lâu dài.


Những nhân vật như “những người du kích” (vở cung tên).


Những vấn đề “nóng và nhanh” trong “Hận thù từ đâu tới”, “Hương sả hương cây” chỉ có giá trị thông tin, cổ động tuyên truyền, và nhanh chóng hòa vào việc “đã hoàn thành nhiệm vụ”.


Nhưng có những vấn đề dai dẳng, day dứt người viết và tạo dấu ấn sâu sắc trong lòng người xem.


Kịch bản “Mùa hè ở biển” và “Đợi đến mùa Xuân” - ở vào phạm vi này. bởi: - còn “tham ô vặt”, vi phạm dân chủ tự nguyện thì loại người như Đoàn Xoa sẽ “dai như đỉa” bám hút vào cuộc đời này.


Một cây bạch đàn trong “Bạch đàn liễu” không còn là cái cây cụ thể mà là “sự khốn nạn” của lòng tham do quyền uy tối thiểu mà có, trùm lấp lên bao điều tốt đẹp nơi hậu phương kháng chiến (đến như không tin được!)


Còn môi trường giáo dục luôn nhẩy múa các giá trị và quan hệ cơ bản nhất để cho đồng tiền can dự vào làm sai lệch bản chất của một số phận và vấn đề - cả nhân cách và phẩm giá – thì những người như Cô giáo Nhung chân thật, thầy giáo Khiết “làm bia dởm” sẽ còn va đập nhau trong môi trường đáng lý ra phải sạch sẽ, thì nay … vẩn đục!


Xuân Trình – đi trước, nắm chắc qui luật phát triển “tâm sinh lý” con người và … ông – Dự báo những “nút giao” mà vấn đề đó sẽ tới trong tương lai.


Xuân Trình đau đáu trong “làng quê Việt Nam” với những quan hệ người với người, người và công cụ trong quan hệ sản xuất nông nghiệp – một cách am tường của vùng chiêm trũng quê ông và ở khắp các vùng nông thôn VN. Ông đi sâu vào chiều sâu tư duy nông nghiệp và lối sống của người dân 1 nước nông nghiệp lạc hậu – nền tảng tinh thần và cơ sở hạ tầng kinh tế của nước ta.


Xuân Trình có cái nhìn từ trong vấn đề ra, nhanh như nhà báo và sâu sắc nhân bản của 1 nhà văn với 1 phẩm chất Công dân cao cùng trách nhiệm của 1 người cầm bút biên niên văn học – nghệ thuật của thời đại.


Xuân Trình thành tâm viết theo tự Nhận cảm một cách tích cực và trung thực kể cả về cái xấu, cái ác, cái vô tâm – Ông không “độc địa” mà thấy là “cần phải đưa nó ra” để mọi người cùng biết; vui đó – buồn đó – uất hận – nghẹn ngào đó … Nhưng lấp lánh nhất vẫn là những điều tốt đẹp, những phẩm chất làm nên Con người bình thường  và Con người được tạo lập nên từ 1 người viết – Con người của mong muốn từ Ông và Ông muốn đưa nó tới cho nhiều người khác.


Xuân Trình có 1 sự thấu hiểu những khó khăn của các nhân vật kịch của Ông – từ chính những khó khăn của chính ông trong cuộc sống và trong những Công vụ mà ông được đảm nhận.


1 cái xe máy cà tàng buộc cả dây gai để “kéo mở” ga (thầy Đình Quang viết về chi tiết này!), nấu cả nước chấm; lại mở xưởng cho Văn phòng Hội làm “giầy tập”, xẻ đá, … lo Tết cho Nhân viên từ cân gạo, miếng thịt – Có cái được, có cái thất bại, làm ông như “già thêm” vì gánh nặng, - Vậy mà viết thì thấm đậm niềm tin, và vị tha.


Dường như khi nhân vật của Ông buông bỏ, thì đó chính là lúc mà Ông cũng tự “làm vơi” mình đi, nhưng để đến được sự thanh thản thì khó mà tới được! Xuân Trình viết: “Lập Xuân” (1970)


“Trên “Quê hương Việt Nam” (1967)


Ghi dấu “Ngày xưa nơi đây là chiến tranh” (1988)


Ước vọng “Liễu bạch đàn” (1973)


Để có “Ngôi nhà trong thành phố” (1973)


và khi “Nửa ngày về chiểu” (1990)


thì xôn xao “Mùa hè ở biển” (1985)

 

và Ông cùng bao người, nói hộ bao người niềm khao khát


“Đợi đến mùa Xuân” (1987)


Từ 2 lần dựng 1 kịch bản của ông và nhận từ Ông cảm thức … “Đợi” – phải biết đợi, (và cùng làm nên – “mùa Xuân” sinh sôi, nẩy nở của những điều tốt đẹp hơn).


Tôi theo được những điều Xuân Trình dự báo, cùng với trách nhiệm cao cả của 1 Nhà văn hóa với Cuộc sống và sự nghiệp SK.


Những người như Xuân Trình – không nhiều = Do đó mà được Quý trọng và Nể phục.  


Có 1 cõi để Nhớ!
Xuân Trình có 1 vị thế riêng trong Cõi đó.
Và lại có 1 Cõi để sống, tiếp tục sống -


Sau khi đã “xuất thế” – là kịch bản của Ông vẫn có nơi tiếp tục dàn dựng thành vở diễn để đưa đến với Người xem hôm nay những tiếp biến nhận cảm có cả tính thời sự của vấn đề và tính thời đại của dự báo cùng hiệu quả trong tinh thần xã hội.

 Hà Nội tháng 9/2019
        L.C

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}