Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Chặng đường ghi dấu ấn của truyện tranh Việt Nam

Hồng Nhung | Thứ Sáu, 20/03/2020 16:57 GMT +7

Từ thuở thơ bé mới biết mặt con chữ tới thời niên thiếu cắp sách đến trường, tuổi thơ ai cũng từng gắn bó sâu đậm với một cuốn truyện tranh. Rồi đến khi trưởng thành, những cuốn truyện ấy vẫn khiến không ít người phải chìm đắm trong một thế giới giải trí đầy màu sắc, trong những câu chuyện lịch sử, văn hóa hấp dẫn của đất nước đến mức không rời ra được.

Bộ truyện tranh chuyển thể từ tác phẩm văn học của nhóm B.R.O

Những bộ truyện tranh đầu tiên

Đã có rất nhiều người lầm tưởng rằng, sự du nhập của truyện tranh Nhật Bản là trào lưu khai sinh và phát triển của truyện tranh Việt Nam. Thế nhưng, trước khi giới trẻ Việt biết đến những bộ truyện tranh nổi tiếng như Doremon, Bảy viên ngọc rồng, Ninja loạn thị hay Jindo thì ở nước ta, truyện tranh đã bắt đầu xuất hiện từ rất lâu về trước. Những bộ truyện nhắc đến ở đây được xét trên sự tương đồng với đặc điểm của truyện tranh, đó là những câu chuyện có hình vẽ mô tả hoạt động, lời nói một cách đơn thuần của nhân vật.

Vào năm 1895 – 1897, bộ truyện tranh Lục Vân Tiên là tác phẩm đầu tiên được minh họa bằng hình vẽ. Sau một thời gian dài thất lạc, bộ truyện ấy đã được Giáo sư Phan Huy Lê tìm thấy trong thư viện của Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn (Pháp) năm 2011. Bộ truyện dày 300 trang, trong đó có tới 139 trang có hình minh họa. Bố cục trang bao gồm một bức tranh lớn như để tạo điểm nhấn được đặt phía trên cùng, các bức tranh khác nhỏ hơn được xếp xung quanh bao bọc phần chữ Nôm ở giữa. Những bức vẽ được thể hiện sinh động, đầy màu sắc và mang đậm dấu ấn nghệ thuật dân gian. Mãi năm 2016, bộ truyện này mới được xuất bản thành sách.

Đến năm 1930, trùm truyện biếm họa Xã Xệ - Lý Toét - Bang Bạnh của đội ngũ tác giả Nhất Linh, Tô Ngọc Vân (bút danh Tô Tử), Nguyễn Gia Trí (bút danh Rigt), Cát Tường (bút danh Lemur), Mạnh Quỳnh... được đăng trên báo Phong Hóa Ngày Nay của nhóm Tự lực văn đoàn. Ba nhân vật là ba hình tượng tiêu biểu, điển hình không thể tách rời, đại diện cho tính cách của nông dân Việt trước Cách mạng tháng Tám. Câu chuyện mang đến tiếng cười sâu cay, ý nhị, châm biếm, đả kích thực dân Pháp, cổ vũ tình yêu quê hương, đất nước trong toàn dân. Với sức sống hơn mười năm trên các trang báo, tiếng vang của bộ ba Xã Xệ - Lý Toét - Bang Bạnh không chỉ giới hạn ở Việt Nam mà còn lan ra cả Paris, trở thành cảm hứng cho các vở kịch, chèo, thơ ca... Và những chùm chuyện biếm họa với các nhân vật điển hình như vậy liên tục được sáng tạo và xuất hiện nhiều trên các mặt báo thời điểm trước năm 1945.

Bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt

Sang đến những năm 1959 đến 1977, hai nhân vật Bóng Nhựa và Bút Thép bắt đầu xuất hiện và liên tục ghi dấu ấn trong chuyên mục phóng sự, ghi chép dài kỳ của báo Thiếu niên Tiền phong. Được xây dựng dưới ngòi bút của nhà văn Cửu Thọ và nhà báo Mạnh Chuẩn, đây là hai người bạn từng gắn bó thân thiết với các thế hệ thiếu nhi Việt Nam trong suốt một thời gian dài. Đến năm 2000, bộ truyện tranh Những cuộc phiêu lưu của Bóng Nhựa và Bút Thép do nhà văn Cửu Thọ viết kịch bản và họa sĩ Thiên Chương vẽ tranh được xuất bản nhưng chỉ kéo dài 10 tập.

Như vậy, có thể thấy, truyện tranh Việt Nam trong giai đoạn trước ghi dấu ấn với lối kể hài hước, dí dỏm được in chủ yếu trên các chuyên mục của các tờ báo, tạp chí. Tuy không xuất bản thành những bộ truyện hoàn chỉnh nhưng sự hấp dẫn của những mẩu chuyện nhỏ ấy vẫn luôn thu hút đông đảo độc giả chờ đợi và đón nhận.

Thời hoàng kim của truyện tranh

Vào những năm 1990, Việt Nam chính thức bước chân vào giai đoạn bùng nổ của truyện tranh. Sự du nhập của các bộ truyện Nhật Bản như Đoremon, Bảy viên ngọc rồng, Nhóc Maruko, Thủy thủ Mặt trăng hay Dấu ấn rồng thiêng đã dẫn đầu xu hướng truyện tranh nước ta thời bấy giờ. Năm 1992, Nhà xuất bản Kim Đồng xuất bản bộ truyện tranh Doremon, bộ truyện tranh nước ngoài đầu tiên chính thức ra mắt tại Việt Nam, mở đầu xu hướng mua bản quyền và xuất bản truyện ngoại.

Giữa vô vàn những đầu truyện nước ngoài, truyện tranh nước ta thời kì này cũng ghi dấu ấn với tác phẩm Dũng Sĩ Hesman của họa sĩ Hùng Lân được chuyển thể từ bộ phim hoạt hình Voltron - Defender Of The Universe. Nội dung truyện xoay quanh cuộc chiến đấu của robot Hesman khổng lồ chống lại các thế lực xấu xa để bảo vệ hành tinh Arus. Được sự đón nhận đông đảo của độc giả, bộ truyện dài 159 tập được Nhà xuất bản Mỹ thuật Hà Nội xuất bản liên tục từ năm 1992 đến 1996, trong đó có những tập truyện in tới 160.000 bản, một thành công ấn tượng của truyện tranh Việt Nam lúc bấy giờ.

Tiếp nối Dũng sĩ Hesman, năm 2002 và năm 2003, Thần đồng đất Việt của nhà văn Lê Linh cùng Trạng Quỷnh của tác giả Kim Khánh cũng chính thức bước chân vào thị trường truyện tranh. Cả hai bộ truyện đều có điểm chung là được xây dựng trong bối cảnh lịch sử của các triều đại phong kiến nước ta. Nếu như Thần đồng đất Việt là bộ truyện dài hàng trăm tập kể về cuộc phiêu lưu của trạng Tý cùng những người bạn thì Trạng Quỷnh lại kể về của cuộc đời và tài năng của Trạng Quỳnh. Sử dụng chất liệu dân gian, những bộ truyện này nhanh chóng nhận được sự chú ý và đón nhận của đông đảo bạn đọc.

Cùng với sự đổ bộ của truyện tranh Nhật Bản, sự góp mặt của truyện tranh nước nhà, Việt Nam liên tiếp đón nhận hành trình du nhập của truyện tranh đến từ nhiều quốc gia khác. Đây là lúc bạn đọc biết đến những bộ truyện nổi tiếng của Hàn Quốc như Goong (Park So Hee), Cô dâu thủy thần (Yoon Mi Kyung), I do I do (Han Yu Rang), Kịch bản tình yêu (Hwang Mi Ri); Những cuộc phiêu lưu của Tin Tin, Lucky Luke của Bỉ hay đắm chìm trong thế giới siêu anh hùng với Superman, Batman,Captain Marvel của Mỹ. Tuy nhiên, chính sự đổ bộ ồ ạt này đã dẫn đến việc in lậu, chất lượng kém nhưng lại được bày bán công khai và tình trạng này chỉ được hạn chế khi Việt Nam gia nhập Công ước Berne năm 2004.

Không chỉ tiếp nhận sự đa dạng, phong phú và độc đáo với dấu ấn đặc trưng văn hóa riêng của truyện tranh thế giới, giai đoạn này cũng là lúc chúng ta nuôi dưỡng những hạt mầm để phát triển những đứa con của riêng mình. Đi qua thời hoàng kim, trong vài năm trở lại đây, thị trường truyện tranh Việt Nam vẫn phát triển nhưng không còn bùng nổ như trước. Thay vào đó, chúng ta lại thấy được sự góp mặt đông đảo các bộ truyện tranh của tác giả Việt Nam. Truyện tranh Việt xuất hiện những tên tuổi mới đáng chú ý như Tí quậy của Đào Hải, Nhóm máu O của Dương Minh Đức, Đất Rồng của Dimensional Art Studio, N.E.X.T của Trung Kiên hay những tác phẩm chuyển thể từ văn học của nhóm tác giả B.R.O như Tắt đèn, Giông tố, Chiếc lược ngà...

Có lẽ do tiếp cận với truyện tranh Nhật Bản đầu tiên nên lối vẽ trong hầu hết các bộ truyện đều có hình tượng nhân vật đầu to, thân hình nhỏ. Tuy trau chuốt về nội dung, tỉ mỉ trong cách vẽ nhưng nhiều bộ truyện chưa thực sự gây được tiếng vang lớn. Những tác phẩm thành công có thể đếm trên đầu ngón tay như Tí quậy với cốt truyện thú vị gắn liền với cuộc sống thường ngày, Lớp học Mật Ngữ của B.R.O lọt top 3 sách bán chạy nhất của Fahasa hay Địa Ngục Môn của Can Tiểu Hy giành giải Bạc của International MANGA Awards - Giải Truyện tranh quốc tế của Nhật. Và tác phẩm tiêu nhất có lẽ phải nhắc đến Long Thần Tướng của Phong Dương Comics. Lấy bối cảnh từ lịch sử những năm 1282 – 1284 trước cuộc chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 2, bộ truyện đã đạt giải Bạc của International MANGA Awards và top 10 cuốn truyện tranh nổi bật nhất sau khi phát hành tại Tây Ban Nha.

Thế giới nội dung phong phú của truyện tranh Việt Nam

Từ những ngày đầu chập chững phát triển, giờ đây, truyện tranh Việt đã xây dựng được cho mình một chỗ đứng nhất định trong lòng độc giả với các đề tài phong phú, đa dạng từ lịch sử, văn học, trinh thám đến hài hước, vui nhộn. Để phù hợp với thị hiếu công chúng và thuần phong mỹ tục của Việt Nam, các tác giả đã biết khai thác và lồng ghép sáng tạo yếu tố văn hóa dân tộc. Bởi vậy mà các bộ truyện tranh giờ đây được đầu tư trau chuốt cả về lời thoại và hình vẽ minh họa.

Một điều dễ thấy nhất ngay từ những bộ truyện tranh đầu tiên, đó là, lịch sử luôn là một nguồn cảm hứng bất tận cho các tác giả. Trong đó phải kể đến những cái tên như Đại Cồ Việt – Giang sơn ta trải dài rộng lớn, Vạn Xuân – Nước Việt ta mãi mãi thái bình, Cánh hoa trôi giữa hoàng triều, bộ Lịch sử Việt Nam bằng tranhHiền tài nước Việt... Những trang sử hào hùng được tái hiện từ thời Đinh, thời Lý, thời Trần tới thời Mạc, chúa Nguyễn... không chỉ mang đến những kiến thức hấp dẫn về sự kiện lịch sử mà còn lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước. Thay vì phải tìm hiểu những kiến thức khô khan nhiều chữ thì truyện tranh lịch sử lại mang đến một thế giới hình ảnh sinh động và thu hút hơn với bạn đọc.  

Truyện tranh Lục Vân Tiên

Bên cạnh đó, không ít bộ truyện được ra đời dựa trên các tác phẩm văn học như Thơ duyên của Can Tiểu Hy (lấy cảm hứng từ bài thơ Thơ duyên, Xuân Diệu) kể về cô gái dân tộc Mông vì giúp đỡ bộ đội trước sự truy đuổi của quân thù mà đã hy sinh, các bộ truyện minh họa văn học hiện đại như Chí Phèo, Chiếc lược ngà của B.R.O... gây chú ý tới bạn đọc. Những tác phẩm được thổi hồn in đậm dấu ấn của văn hóa truyền thống dân tộc và cuộc sống của người dân Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ cứu nước đầy khó khăn, gian khổ. Sự kết hợp của văn chương và hội họa vì thế đã trở thành một cách hiệu quả để đưa các tác phẩm văn học đến gần hơn với độc giả, đặc biệt là độc giả trẻ.

Cùng với lịch sử và văn học, nhiều truyện tranh Việt được xây dựng lấy cảm hứng từ những điều gần gũi nhất trong cuộc sống thường ngày. Đó là những câu chuyện thú vị xoay quanh những trò nghịch ngợm tinh quái của bộ ba anh em nhà Tý, Tèo và Tũn trong Tí quậy. Đó là hình ảnh của các cầu thủ trong Học Viện Bóng Đá Hoàng Anh Gia Lai như Tuấn Anh, Công Phượng, Xuân Trường... trong bộ truyện tranh thể thao Việt Nam đầu tiên Học viện Bóng đá của nhóm Phong Dương. Và đó còn là những mẩu truyện châm biếm hài hước về cuộc sống liên quan đến các vấn đề xã hội như vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dục Việt Nam qua lời kể ngây ngô của cậu bé lớp 4 trong Bé Lợn – Lớn Bò của tác giả Thành Phong. Đọc những dòng văn phản ánh thực trạng nhà nuôi lợn, nuôi rau nhưng lại không dám cho con ăn với lời phán đanh thép “Ăn rau để chết à?” hay lời phê “Cần tham khảo thêm văn mẫu” của cô giáo, độc giả cười. Nhưng đằng sau tiếng cười ấy có nhiều điều cay đắng khiến người ta phải suy ngẫm sâu xa.

Theo dòng thời gian, sự phát triển của truyện tranh Việt còn được ghi dấu qua các thể loại trinh thám, kinh dị như Antildote (Crystal Hazard), Bad Luck (Nguyễn Huỳnh Bảo Châu), Cầu thang, thể loại viễn tưởng, kỳ ảo với Dũng sĩ Hesman, Cô tiên xanh (Kim Khánh)... Đặc biệt hơn cả là những bộ truyện tranh nêu gương người tốt, việc tốt hướng tới những giá trị nhân văn sâu sắc như Gương hiếu thảo, Nhị thập tứ hiếu của tác giả Kim Khánh, những bộ truyện đi kèm của Thần đồng đất Việt như Thần đồng đất Việt Hoàng Sa - Trường Sa, Thần đồng đất Việt Khoa học, Thần đồng đất Việt Mỹ thuậtThần đồng đất Việt Toán học. Có thể nói đây là những cuốn sách giáo khoa sáng tạo về khoa học, nghệ thuật, địa lý mang đến nguồn kiến thức phong phú và giáo dục con người về truyền thống tốt đẹp của quê hương.

 

 

 

 

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}