Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Chu Văn An - Tài năng và đức độ lay động đến cả quỷ thần

Vũ Gia Hà | Thứ Hai, 08/07/2019 21:49 GMT +7

Chu Văn An được coi là người thầy của muôn đời. Tài năng và đức độ của ông được người đương thời tôn kính. Một thuyết có nói rằng, thần nước đã hóa thân đến để nghe ông giảng bài.

Nhà giáo Chu Văn An. Ảnh: internet

Tài năng và đức độ lay động đến cả quỷ thần

Chu Văn An (chữ Hán: 朱文安; 1292–1370), tên thật là Chu An, hiệu là Tiều Ẩn (樵隱), tên chữ là Linh Triệt (靈徹). Ông sinh ra tại làng Văn Thôn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Đàm (nay thuộc xóm Văn, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, Hà Nội).

Đương thời, Chu Văn An có đến hàng nghìn học sinh theo học. Ông nổi tiếng là nhà Nho mẫu mực, tấm lòng luôn hướng đến nhân dân, giáo dục con người là điều ông quan tâm hàng đầu. Chính vì thế mà ông đã mở trường dạy riêng tại Huỳnh Cung (Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội ngày nay), có hơn 3000 học sinh.

Vì vậy, có thể coi Chu Văn An là người đầu tiên mở trường tư sớm nhất nước ta. Vào thời bấy giờ, tư tưởng đó của Chu Văn An có thể coi là mạnh bạo. Với tư cách là nhà Nho, cũng như thấm nhuần Nho học một cách mẫu mực, Chu Văn An đã truyền đạt những tinh túy nhất của cổ nhân, cũng như dạy bảo nhiều về đời sống, cách ứng đối linh hoạt thường nhật, sống có lễ, có đức.

Trong số các học trò của ông, đáng chú ý vào năm 1314, hai học trò của ông là Phạm Sư Mạnh, Lê Quát được coi là có tiếng nhất, đỗ Thái học sinh, tương đương với học vị tiến sĩ. Trường Huỳnh Cung vốn đã có tiếng trước đó, nay lại càng thêm nổi tiếng, cả nước ai cũng biết đến, con em đến theo học ngày càng đông.

Có thuyết kể rằng, có một học trò cứ mỗi sáng lại đến nghe thầy giáo Chu dạy học. Điều kỳ lạ hơn là cậu học trò này thường đến sớm nhất. Thấy học trò chăm chỉ lại đi sớm nên thầy Chu để ý nhưng hỏi ai cũng không biết tung tích đâu. Rồi thầy nhờ người đi theo, khi đến đầm Đại, thì người học trò biến mất một cách khó hiểu.

Đang trong lúc hạn hán, Chu Văn An quy tập học trò và hỏi xem ai có tài giúp dân trị hạn thì cậu học trò kia xung phong, và nói với thầy rằng sẽ trái mệnh trời vì vâng thầy, cũng như mong thầy chu toàn sau khi mất, nói xong thì lấy nghiên mài mực rồi lấy bút vẩy mực lên trời, miệng khấn. Sau tung cả bút và nghiên lên trời. Việc cầu mưa vào đêm và sáng hôm sau được thành. Thầy Chu đã chu toàn cho cậu học trò đó.

Dù là truyền thuyết, nhưng để thấy rằng, tài năng và đức độ của Chu Văn An đã lay động đến cả quỷ thần. Một người thầy được truyền thuyết hóa như vậy thì muôn đời thật khó ai sánh bằng.

Người thầy vĩ đại

Ông được Đại Việt Sử Ký Toàn Thư viết: “An (người Thanh Đàm), tính cương nghị, thẳng thắn, sửa mình trong sạch, bền giữ tiết tháo, không cầu lợi lộc. Ông ở nhà đọc sách, học vấn tinh thông, nổi tiếng gần xa, học trò đầy cửa, thường có kẻ đỗ đại khoa, vào chính phủ. Như Phạm Sư Mạnh, Lê Quát đã làm hành khiển mà vẫn giữ lễ học trò, khi đến thăm thầy thì lạy hỏi ở dưới giường, được nói chuyện với thầy vài câu rồi đi xa thì lấy làm mừng lắm. Kẻ nào xấu thì ông nghiêm khắc trách mắng, thậm chí la hét không cho vào. Ông là người trong sạch, thẳng thắn, nghiêm nghị, lẫm liệt đáng sợ đến như vậy đấy”.

Do đức độ và tài năng, Chu Văn An được vua Trần Minh Tông mời vào cung dạy học cho thái tử, nhằm đào tạo vua giỏi cho đất nước. Đây cũng là thời gian, Chu Văn An khẳng định được tài năng của mình, một người thầy vĩ đại của muôn đời.

Ông cùng với Phạm Sư Mạnh, Mạc Đĩnh Chi là những người tham gia vào việc làm “trong sạch” triều đình, đặc biệt là thời vua Dụ Tông ham chơi, không giỏi việc triều chính, nghe nịnh bợ. Trong thời gian ở triều, Chu Văn An được mời ra làm Tư nghiệp (hiệu trưởng) trường Quốc Tử Giám. Nhưng mọi sự không như mong muốn khi vua Hiến Tông, tức học trò của ông qua đời sau khi lên ngôi được hai năm.

Dụ Tông như đã nói không giỏi việc triều chính, nghe lời nịnh thần, chính vì vậy, ông dâng Thất trảm sớ, chém 7 quan “hại dân, hại nước” nhưng không được chấp nhận. Bản Thất trảm sớ đến nay vẫn chưa rõ là chém đầu những ai.

Không được chấp thuận, Chu Văn An rời triều về vùng đất Chí Linh (Hải Dương) mở trường dạy và lấy hiệu là Tiều Ẩn, tức người hái củi ở ẩn, vua Dụ Tông nhiều lần mời, nhưng ông không về triều. Tuy nói là ẩn dật nhưng lòng ông luôn bên đời, ông không giống nhiều người ẩn dật khác.

Chu Văn An không những là nhà giáo dục vĩ đại, ông còn là một nhà thơ, thầy thuốc. Những tác phẩm để lại của ông gồm: Quốc ngữ thi tập; Tiều Ẩn thi tập; Tứ thư thuyết ước; Y học yếu giải tập chu di biên... Nơi ông ở ẩn được xác định là núi Phượng Hoàng, làng Kiệt Đặc, huyện Chí Linh, Hải Dương. Trong thời gian này, phong trào học ở Hải Dương rất sôi nổi, và có người đỗ đạt cao.

Năm 1369, vua Trần Nghệ Tông lên ngôi, Chu Văn An về triều chúc mừng nhưng rồi ông lại trở về với núi Phượng Hoàng, việc làm này được nhiều văn sĩ, trí thức đương thời nể trọng. Chu Văn An mất năm 1370, thọ 78 tuổi, vua ban thụy là Văn Trinh, được thờ ở Văn Miếu.

Đại Việt Sử Ký Toàn Thư chép: “Những nhà nho nước Việt ta được dùng ở đời không phải không nhiều, nhưng kẻ thì chỉ nghĩ đến công danh, kẻ thì chuyên lo về phú quý, kẻ lại a dua với đời, kẻ chỉ cốt ăn lộc giữ thân, chưa có ai chịu để tâm đến đạo đức, suy nghĩ tới việc giúp vua nêu đức tốt, cho dân được nhờ ơn. Như Tô Hiến Thành đời Lý, Chu Văn Trinh đời Trần, có lẽ gần được như thế. Nhưng Hiến Thành gặp được vua (sáng suốt) cho nên công danh, sự nghiệp được thấy ngay đương thời. Văn Trinh không gặp vua (anh minh) nên chính học của ông, đời sau mới thấy được. Hãy lấy Văn Trinh mà nói, thờ vua tất thẳng thắn can ngăn, xuất xử thì làm theo nghĩa lý, đào tạo nhân tài thì công khanh đều ở cửa ông mà ra, tiết tháo cao thượng thì thiên tử cũng không thể bắt làm tôi được. Huống chi tư thế đường hoàng mà đạo làm thầy được nghiêm, giọng nói lẫm liệt mà bọn nịnh hót phải sợ. Ngàn năm về sau, nghe phong độ của ông, há không làm cho kẻ điêu ngoa thành liêm chính, người yếu hèn biết tự lập được hay sao? Nếu không tìm hiểu nguyên cớ, thì ai biết thụy hiệu của ông xứng đáng với con người của ông. Ông thực đáng được coi là ông tổ của các nhà nho nước Việt ta mà thờ vào Văn Miếu”.

Phan Huy Chú nhận xét: “Học nghiệp thuần túy, tiết tháo cao thượng, làng Nho nước Việt trước sau chỉ có mình ông, các ông khác không thể so sánh được”.

Nhà sử học Ngô Sỹ Liên đời Lê Thánh Tông, ngợi ca: “… Những nhà Nho ở nước Việt ta được dùng ở đời không phải không nhiều, có kẻ chỉ nghĩ đến công danh, kẻ thì chuyên lo về phú quý, kẻ lại a dua với đời, có kẻ chỉ biết ăn lộc giữ thân. Người chịu để tâm đến đại đức, suy nghĩ đến việc giúp Vua nêu đức tốt cho dân được nhờ ơn, Chu Văn An ở đời Trần có lẽ gần được”.

Ông được người đời ca ngợi là bậc “Vạn thế sư biểu”. Năm 2018, Việt Nam đã xây dựng hồ sơ khoa học về danh nhân Chu Văn An để đề nghị UNESCO phối hợp tổ chức kỷ niệm 650 năm ngày mất của ông vào năm 2020.

Tài liệu tham khảo

Chu Văn An - người thầy chuẩn mực muôn đời của Việt Nam - Dương Tâm/Vnexpress

Tiều sử Chu Văn An – Ngô Tằng Gia/chimviet.free.fr

Chu Văn An – Người thầy chuẩn mực của Việt Nam muôn đời - PGS Vũ Ngọc Khánh/unescovietnam.vn

Vạn thế sư biểu Chu Văn An – Người thầy của muôn đời - Nguyễn Hữu - Phòng Truyền thông (tổng hợp)/baotanglichsu.vn

https://vi.wikipedia.org/wiki/Chu_V%C4%83n_An

 

 

 

 

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}