Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Chu Văn An và một bài thơ đặc sắc

Vũ Bình Lục | Thứ Tư, 19/09/2018 21:22 GMT +7

vanhien.vn - Tả cảnh, để gửi tình, thi nhân xưa nay thường làm. Nhưng thể hiện bằng một nghệ thuật tinh vi, điêu luyện, thì Tiều Ẩn Chu Văn An quả là một tài năng lớn,“Danh bất hư truyền”, đời Lý -Trần ít người được như vậy.

XUÂN ĐÁN

Tịch mịch sơn gia trấn nhật nhàn,
Trúc phi tà ủng hộ khinh hàn.
Bích mê vân sắc thiên như tuý,
Hồng thấp hoa sao lộ vị can.
Thân dữ cô vân trường luyến tụ,
Tâm đồng cổ tỉnh bất sinh lan.
Bách huân bán lãnh trà yên yết,
Khê điểu nhất thanh xuân mộng tàn.

Dịch nghĩa:

BUỔI SÁNG XUÂN

Nhà trên núi thanh vắng, suốt ngày nhàn rỗi,
Cửa phên treo nghiêng che đỡ hơi lạnh.
Màu biếc át cả sắc mây, trời như say,
Hoa đẫm màu hồng, hạt sương sớm chưa khô.
Thân như mây nổi cô đơn vẫn quyến luyến với hốc núi,
Lòng giống giếng xưa, không hề gợn làn sóng.
Khói thơm gỗ bách sắp tàn, bếp trà vừa tắt,
Một tiếng chim bên suối làm tỉnh giấc xuân.

DỊCH THƠ

Bản dịch của Đào Phương Bình:

Trên non nhà vắng, buổi thanh nhàn,
Chênh chếch phên che rét nhẹ nhàng.
Biếc ngát trùm mây trời chếnh choáng,
Hồng dầm hoa lúc móc chưa tan.
Thân cùng mây biếc khôn dời núi,
Lòng với hồ xưa chẳng gợn làn.
Hương bách tiêu tan, trà hết khói,
Chim kêu bên suối, mộng xuân tàn.

Bản dịch của Vũ Bình Lục:

Nhà thanh núi vắng ngày nhàn,
Cửa phên ngăn tạm gió tràn lạnh xô.
Trời say mây cũng xanh mơ,
Hồng hoa ướt hạt sương chờ bay đi.
Tấm thân mây nổi bất kỳ,
Lòng trong như nước giếng khi vơi đầy.
Bách thơm với bếp trà đây,
Tiếng chim khua giấc mộng ngày xuân qua.

Dễ nhận biết, đây là bài thơ Chu Văn An viết khi đã về núi Phượng Hoàng, Chí Linh ở ẩn. Hai câu đầu, tác giả đã cho thấy một cách khái quát cuộc sống của nhà Nho sống cảnh thanh nhàn trên núi vắng, Suốt ngày nhàn rỗi. Buổi sáng xuân, nhưng nhà bên vách núi, nên vẫn còn lạnh lẽo, phải lấy Cửa phên treo nghiêng che đỡ hơi lạnh. Từ quan, ở ẩn, nên tiên sinh phải sống cảnh nghèo, nhà tranh phên nứa, chống đỡ cái gió cái mưa cùng cái lạnh của hơi xuân sớm. 
Thế mà Màu biếc át cả sắc mây, trời như say (Bích mê vân sắc thiên như tuý). Thế mà Hoa đẫm màu hồng, hạt sương chưa khô (Hồng thấp hoa sao lộ vị can). Trước mắt là cảnh mùa xuân, với màu xanh át cả sắc mây, như chưa bao giờ xanh đến thế, biêng biếc một màu huyền ảo. Còn cái lão trời già kia, vốn đỏng đảnh là vậy, mà bỗng dưng mơ mơ chếnh choáng như vừa ngấm hơi men (Thiên như tuý). Tả mùa xuân uyển chuyển sinh động như thế, thật là một câu thơ tuyệt hảo. Mùa xuân như thể đang phổng phao vỡ ra những xanh xanh, những thắm hồng và trinh nguyên màu sương mai tinh khiết, thánh thiện vô cùng.
Hai câu 5 và 6, đảm nhiệm chức năng luận bàn, trong một bài thơ thất ngôn bát cú luật Đường. Tác giả “luận” về chính mình, về thân phận và cả tấm lòng trong sáng của ông, như một lời tự thán:
Thân như mây nổi, vẫn quyến luyến với núi,
Lòng giống giếng xưa không gợn làn sóng
(Thân dữ cô vân trường luyến tụ / Tâm đồng cổ tỉnh bất sinh lan) 
Thực ra, nếu dịch cho đầy đủ, phải hiểu là thân ta như đám mây cô đơn trôi nổi, vẫn quyến luyến với núi. Cô vân, đám mây cô đơn, ví như Thầy Chu cô độc trước thế thời đang u ám dần đi, cũng như Nguyễn Trãi cô độc ở thời Hậu Lê, sau kháng chiến chống quân Minh xâm lược, như Cao Bá Quát cô đơn cô độc, chỉ một mình vỗ tay (ý thơ bài Bệnh trung) trong triều Tự Đức nhà Nguyễn sau này…Tiên sinh Tiều Ẩn vẫn muốn về, vẫn quyến luyến với núi non rừng suối, nhưng tấm lòng ông thì giống như giếng xưa, không gợn làn sóng, nghĩa là vẫn một mực sáng trong, vẫn trung trinh không gì lay chuyển được, không gì có thể làm hoen ố được !
Hai câu kết, trở về với cuộc sống thanh bạch thực tại của nhà nho ở ẩn, với bếp trà vừa tắt, với khói thơm gỗ bách sắp tàn và một tiếng chim trong khe núi, làm bừng tỉnh giấc xuân…
Ra vậy! Mộng như thực, và thực như một giấc mộng, chan hoà vào nhau, làm nên một khoảnh khắc sang xuân vừa êm dịu, vừa chất chứa bao nỗi niềm của một nhà Nho bất đắc chí. 
Tả cảnh, để gửi tình, thi nhân xưa nay thường làm. Nhưng thể hiện bằng một nghệ thuật tinh vi, điêu luyện, thì Tiều Ẩn Chu Văn An quả là một tài năng lớn,“Danh bất hư truyền”, đời Lý -Trần ít người được như vậy. Một nhân cách lớn, một tâm hồn lớn, một trái tim vĩ đại, không chỉ biểu hiện qua những bài thơ đặc sắc, mà còn ở hành động cương cường, quyết đem tâm trí sửa sang việc đời. Chu Văn An như một bức tranh đẹp treo nhầm chỗ, thật tiếc lắm thay!

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}