Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nhân vật:

 

Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Thuở học trò đánh khăng đánh đáo (Bài 3)

Bài: Trần Mạnh Thường. Ảnh: Tư liệu | Thứ Tư, 30/01/2019 08:42 GMT +7

(Vanhien.vn) Những tháng ngày theo lũ trẻ làng đánh khăng, đánh đáo, bơi lội bí bỏm dưới dòng Kiến Giang qua đi. Giáp đã trở thành cậu học trò trường làng.

Cậu cùng người em trai Võ Thuần Nho và dăm ba đứa bạn cùng trang lứa ngồi trên chiếu ê a: Thiên (trời), địa (đất), cử (cất), tồn (còn), tử (con), tôn (cháu)…, với thầy Nghiêm, một nhà nho rất nghiêm khắc với con cái trong sinh hoạt gia đình và trong học hành, cốt giữ nền nếp gia phong của đạo Khổng. Tuy vậy ông rất mực yêu thương con, luôn động viên, khích lệ những đứa trẻ thông minh , ham học, cậu Giáp là một học trò được ông yêu mến nhất. Là một nhà nho, tuy không đỗđạt, ông khuyên dạy đám học trò: Chữ nho là chữ của Thánh hiền, là nho sinh, các con không được nghịch ngợm, dẫm đạp lên sách vở chữ nho. Ông dạy đám học trò cùng hai con ông về: Tam thiên tự, Ngũ thiên tự và cả Ấu học tân thư.

Trường Quốc học Huế


Những ngày ấu thơ, cậu Giáp học được ở Thầy nhiều lời răn dạy, nhưng nhớ mãi vẫn làđiều mà Ấu học Tân thư dạy bảo: “Tổ ta là Hồng Bàng / Triệu Thuỷ, Kinh Dương Vương / Sự tích thời Bắc thuộc / Mối nhục cũ khó quên ”.
Đặc biệt cậu thấm đẫm câu: “Ong tuy độc không đốt trong đàn /. Hổ tuy ác không ăn đồng loại”.
Thời gian học chữ nho không nhiều, nhưng những điều học được trong các sách của Thánh hiền, đặc biệt là “Ấ u học Tân Thư”, đã cóảnh hưởng sâu sắc trong cả cuộc đời của cậu Giáp. Xa  trường, xa lũ trẻ “mòn đũng quần” thời học chữ Thánh hiền, cậu lên học trường tổng ở làng Tuy Lộc, nơi có chợ Hôm nổi tiếng buôn bán tấp nập, trên bến dưới thuyền. Chợ chỉ họp buổi chiều, nên gọi là chợ Hôm. Ở đây có ty rượu do Sica, một tên thực dân Pháp khét tiếng quỷ quyệt, gian giảo làm chủ. Ngày hai buổi, sáng đi, chiều về. Trưa ở lại trường,cậu cùng người cháu họ ra chợ mua bánh ăn trừ bữa.

Cổng Trường Quốc học Huế


Để mua vui cho bọn Pháp và lý trưởng, chánh tổng, vào những ngày tết Tây, ngày quốc khánh của “nước mẹ đại Pháp”,  thầy giáo trường tổng thường bắt bọn trẻ hát. Vì thế cậu Giáp cảm thấy khó chịu, khi thấy thầy giáo của mình khúm núm  trước tên chủ ty rượu Pháp. Mặc dầu cậu học rất giỏi, được thầy quý mến.
Học hết lớp đồng ấu, muốn học lên cậu phải rời trường tổng, vào học lớp 3 trường huyện. Trường huyện cách nhà cậu khoảng 4, 5 cây số. Từ nhà lên trường huyện phải đi đò. Cậu Giáp đã nhiều lần theo mẹđi chợ huyện bằng đò dọc. Cậu vui lắm cảnh vật ở đây tuyệt đẹp. Đi giữa dòng Kiến Giang trong xanh, đôi bờ những rặng tre xanh toá bóng, những vườn cau, vườn chuối nhà ai trĩu quả, xen giữa là ngôi nhà tranh giản dị. Sáng sáng, đâu đó tiếng gà gáy cất lên, báo hiệu một ngày mới bắt đầu. Lần này Giáp cũng theo mẹđi đò dọc, nhưng không phải đi chợ huyện như mọi ngày, mà mẹ đưa đị trọ học. Cậu Giáp buồn lắm. Bởi cậu ngày ngày phải xa mẹ. Đò đã qua Mũi Viết, làng Thượng Phong, đò cập bến chợ huyện. Phố xá đông vui, sầm uất, người qua kẻ lại, nhưng lòng cậu vẫn nặng trĩu!..Mẹ dẫn cậu đến nhà một người thân xin ở trọ. Trước lúc ra về, mẹ âu yếm bảo: Con ở lại đây, chăm ngoan, học giỏi, mai mốt Thím (mẹ) lên đón con! Cậu Giáp không cầm được nước mắt, oà khóc nức nở, túm áo mẹ, nằng nạc đòi theo về. Cậu chạy thẳng xuống đò. Mẹđành cho cậu về theo. Về đến nhà cậu không dám vào nhà ngay, sợ Thầy (bố) mắng. Cậu một mình lủi thủi sau vườn chờ mẹ vào thưa trước  với Thầy. Không thấy Thầy la mắng gì, lại còn thân mật gọi cậu vào. Thế rồi hôm sau, cậu thuận lên trường trọ học. Học lớp 3 trường huyện, cậu nổi tiếng học giỏi nhất lớp. Tổng kết cuối năm cậu đứng đầu.
Học xong lớp 3, cậu phải xuống thị xã Đồng Hới học tiếp. Đồng Hới là tỉnh lỵ Quảng Bình, cách làng An Xá của cậu trên 20 cây số, nằm bên bờ Nhật Lệ trong xanh, quanh năm soi bóng luỹ  Thầy (luỹ Đào Duy Từ), với thành cổ bao quanh, được xây dựng từ thời Gia Long năm thứ 10 (1812) và được xây lại bằng gạch kiên cố hơn dưới thời vua Minh Mạng thứ 5 (1824). Những năm học ở Đồng  Hới, cậu Giáp ở trọ nhà người quen của cụ Nghiêm. Cậu được gia chủ quý mến coi như con cháu trong nhà, không lấy tiền trọ, cậu được học với nhà sư phạm có tiếng, thầy giáo Đào Duy Anh, người mà sau này trở thành một học giả, một nhà nghiên cứu văn hoá,  giáo sư sử học, một nhà văn có tài.
Cậu Giáp người nhỏ bé, khuôn mặt khôi ngô, tuấn tú, nước da trắng như con gái thành phố. Trong lớp cậu được ngồi bàn đầu với các bạn gái, nên thường bị bạn bè trêu chọc. Hai năm học  bậc tiểu học ở Đồng Hới, hàng tháng cậu luôn đứng đầu lớp. Tại kỳ thi tốt nghiệp bậc tiểu học, cậu đỗ đầu toàn tỉnh. Về quê, cậu được dân làng nể trọng, gia đình rất tự hào về cậu. Năm 13 tuổi, cậu Giáp lên đường vào Huếứng thi trung học.  Ngày ấy học trò các tỉnh Trung Kỳ muốn học lên bậc trung học đều phải thi vào Trường Quốc học Huế, Ngày thi đã đến, nhưng chủ quan cho mình là thủ khoa của tỉnh. Cậu tin chắc mình sẽ đỗ. Thực tế cuộc thi tuyển lần ấy, cậu bị trượt. Cậu buồn bã trở về quê trong niềm tiếc nuối, nhưng rồi cậu tự nhủ: thua keo này ta bày keo khác. Ngày đêm đèn sách chờ kỳ thi năm sau.
Mùa hè 1925, cụ Nghiêm thân chinh đưa cậu vào Huế, tìm chỗ trọ học để ôn thi. Rút kinh nghiệm “ngã ngựa” lần trước, kỳ thi lần này cậu làm bài vở cẩn thận hơn, kết quả cậu đỗ vào loại khá. Tạm biệt quê nhà, tạm biệt Thầy, Thím, tạm biệt dòng Kiến Giang thương nhớ, gắn liền với tuổi thơ, cậu thiếu niên Giáp đến với dòng Hương Giang thơ mộng, đến với xứ sở “nón  bài thơ”, với những chiều tím Huế mộng mơ, đến với lầu son gác tía của triều Nguyễn vang bóng một thời. Giáp bước vào cổng Trường  Quốc học Huế đúng vào lúc phong trào nông dân, học sinh Trung Kỳ nổi lên đòi giảm sưu cao thuế nặng, đòi thực dân Pháp trả tự do cho chí sỹ yêu nước Phan Bội Châu, đòi được để tang cụ Phan Chu Trinh… Nên mặc dầu học ở trường tháng nào cậu cũng đứng đầu lớp, nhưng việc học giờ đây đối với cậu không phải làđiều cậu quan tâm nhất.
Trước nghịch cảnh đang diễn ra, cậu Giáp bồi hồi nhớ lại những ngày ấu thơ, cậu được nghe mẹ kểông ngoại cậu hưởng ứng Chiếu Cần Vương hăng hái tham gia phong trào chống  Pháp. Mỗi lần giặc Pháp kéo tới bà ngoại đặt các con hai đầu quang gánh chạy khỏi làng. Đêm đêm mẹ còn đọc đi đọc lại bài vè “Thất thủ kinh đô”. Bài vè mãi mãi để lại trong tâm trí cậu không bao giờ mờ phai.Tất cả những kỷ niệm thời thơấuập về, cùng với những gì cậu được mắt thấy tai nghe ở kinh đô này đã hằn sâu trong tâm khảm cậu. Tại đây, Trường Quốc học Huế, cậu Giáp được tiếp xúc làm quen với những người bạn lớn tuổi, từng hoạt động trong phong trào thanh niên học sinh như các anh: Nguyễn Chí Diểu, Nguyễn Khoa Văn (Hải Triều), lại được các thầy đầy tâm huyết với dân tộc dạy bảo, như thầy Cao Xuân Huy, thầy Đặng Thai Mai…, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời cậu thiếu niên Võ Nguyên Giáp.
Tháng 4 năm 1927, một cuộc bãi khoá diễn ra rầm rộ tại Trường Quốc học Huế, Nguyễn Chí Diểu là người bạn thân thường chia sẻ với cậu Giáp về sự bất bình trước cách giáo dục thực dân, nhằm tạo nên những tên tay sai trung thành với nước mẹ, mẫu quốc.Diểu bị thầy giáo người Pháp chúý,coi là kẻ cầm đầu cuộc đấu tranh trong nhà trường. Nhân buổi thi toán, một viên giám thị Pháp vu cho học sinh Diểu quay cóp, chép bài của bạn, rồi đuổi Diểu ra khỏi lớp. Giáp cùng các bạn học làm đơn yêu cầu nhà trường không được đuổi học sinh Diểu. Đơn khiếu nại bị trả lại. Giáp bàn với Nguyễn Khoa Văn tổ chức bãi khoá. Cuộc bãi khoá lần ấy của học sinh Trường Quốc học Huế, nhanh chóng trở thành cuộc Tổng bãi khoá của học sinh toàn kinh đô Huế.

(Còn nữa)

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}