Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ
Thứ Bảy, 28/11/2020 00:48

Nhân vật:

 

Đào Duy Từ (1572-1634) - danh sỹ nổi tiếng trong lịch sử phong kiến Việt Nam

Vương Quốc Hoa | Thứ Sáu, 25/11/2016 16:26 GMT +7

Sự nghiệp của Đào Duy Từ để lại một bộ binh thư: Hổ trưởng khu cơ, và hai khúc ngâm là Ngọa Long Cương văn, Tư Dung vãn. Hai khúc ngâm trên đều được Đào Duy Từ viết bằng chữ Nôm, có khả năng được viết trước năm Đinh Mão 1627, tức là trước khi gặp được chúa Nguyễn Phúc Nguyên.

Đào Duy Từ sinh năm Nhâm Thân 1572, người làng Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia (ngày nay là huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa). Xuất thân trong một gia đình làm nghề múa hát. Thân sinh là Đào Tá Hán, làm Quản Giáp trong nghề, rồi quản đội nữ nhạc trong Đại nội dưới thời vua Anh Tông, vì có cha làm nghề múa hát, nên Đào Duy Từ đã không được đi thi.

Bản thân Đào Duy Từ  thông minh, học giỏi, thuộc làu kinh sử, tinh thông lý số và binh thư đồ trận, nhưng vì không được đi thi, cho nên ông không tiến thân được bằng con đường khoa bảng. Đào Duy Từ cảm thấy mình học rộng tài cao mà không được thi thố tài năng, nên ông đã chán nản bỏ Đông Kinh (Hà Nội), lần vào miền Thuận Quảng tìm cách theo phò Chúa Nguyễn.

Khi Đào Duy Từ vào miền trong thì cũng là lúc chúa Nguyễn Hoàng  (1525-1613) đã mất, Nguyễn Phúc Nguyên lên thay. Trong khi đó, Đào Duy Từ bơ vơ ở phủ Hoài Nhơn (nay thuộc tỉnh Bình Định), tạm khất thân ở ẩn, chăn trâu cho nhà giàu Chúc Trịnh Long ở thôn Tàng Châu. Chúc Trịnh Long lại là người rất yêu thích thơ văn, thường tổ chức mời những người có tài văn chương đến nhà mình để đàm đạo, nghe đọc thơ.

Một lần tình cờ Đào Duy Từ đi chăn trâu về, nghe Chúc Trịn Long đâng đàm đạo thơ văn với bạn bè, ông liền đứng lại nghe, sau đó mạnh dạn góp ý kiến, Chúc Trịnh Long và mọi người thấy Đào Duy Từ nói hay, càng hỏi thêm, càng hỏi càng thấy Đào Duy Từ giỏi. Chúc Trịnh Long liền đối đãi với Đào Duy Từ như thượng khách, và từ đó cho Đào Duy Từ ở bên cạnh mình, tiếng tăm Đào Duy Từ bắt đầu nổi lên, được nhiều người biết đến. Khám lý Trần Đức Hòa ở Quy Nhơn mến tài của Đào Duy Từ, liền gả con gái cho ông, sau đó tiến cử Đào Duy Từ lên chúa Nguyễn Phúc Nguyên, đó là năm Đinh Mão 1627.

Sau khi thử tài Đào Duy Từ, chúa Nguyễn Phúc Nguyên liền trọng dụng Đào Duy Từ, và trực tiếp bàn với Đào Duy Từ tìm kế sách đối địch với chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, để xây dựng một quốc gia riêng, chúa Nguyễn Phúc Nguyên và và Đào Duy Từ đàm đạo rất tâm đắc, có khi bàn luận cả ngày cả đêm không chán. Đào Duy Từ được chúa Nguyễn Phúc Nguyên ban cho tước Lộc Khê Hầu, chức Nha úy nội tán.

Nhờ có Đào Duy Từ giúp sức, cơ nghiệp của chúa Nguyễn càng thêm vững mạnh hơn, ông bày cho chúa Nguyễn Phúc Nguyên kế sách trả lại sắc phong cho vua Lê, không chịu nộp thuế cho chúa Trịnh ở Đàng ngoài, đáp Trường Dục, Lũy Thầy (tức Định Bắc tường thành, dài hơn ba ngàn trượng) để phòng ngự, chống lại quân Trịnh, mọi kế sách của Đào Duy Từ đã được chúa Nguyễn Phúc Nguyên làm theo.

Đào Duy Từ còn bày cho chúa Nguyễn phép duyệt binh, tuyển lính, thu thuế theo các bậc hạng, ngạch bậc khác nhau. Nhờ có việc thu thuế và huy động đóng góp của dân chúng một cách công bằng và ổn định và càng mạnh. Đào Duy Từ còn tiến cử cho chúa Nguyễn một viên tướng tài ba mưu lược như thần là Nguyễn Hữ Tiến, từ đó quân lực của chúa Nguyễn ngày càng lớn mạnh.

Năm Tân Mùi 1631, Đào Duy Từ lại khuyên chúa Nguyễn đắp thêm một lũy nữa từ cửa sông Nhật Lệ đến núi Đâu Mâu (nay thuộc Đồng Hới Quảng Bình) cao một trượng, dài hơn 200 trượng (tục gọi là Lũy Thầy). Về sau này, đến thời vua Thiệu Trị (1807 – 1847) mang tên là “Định Bắc trường thành”.

Đào Duy Từ chỉ giúp chúa Nguyễn được 7 năm, mà cơ nghiệp của chúa Nguyễn ở Đàng trong đã thay đổi rất lớn, đất ở Đàng trong trở nên có quy củ và có văn hiến. Năm Giáp Tuất 1634, Đào Duy Từ bị bệnh nặng, chúa Nguyễn Phúc Nguyên tới thăm, Đào Duy Từ khóc nói rằng: “Thần gặp được thánh minh, chưa báo đền được chút nào, nay bệnh ốm đến thế này, còn nói gì được nữa?”. Sau đó Đào Duy Từ mất, hưởng thọ  62 tuổi. Chúa Nguyễn rất thuong tiếc, truy tặng Hiệp mưu đồng đúc công, thêm đặc tiến Kim tử vinh Lộc đại phu, đưa về an tang ở đất Tùng Châu (Bình Định).

Công lao của Đào Duy Từ đứng đầu hàng khai quốc công thần của nhà Nguyễn, đến thời vua Minh Mệnh (1789 – 1840), truy phong cho Đào Duy Từ tước Hoằng Quốc Công.

 Sự nghiệp của Đào Duy Từ để lại một bộ binh thư: Hổ trưởng khu cơ, và hai khúc ngâm là Ngọa Long Cương văn, Tư Dung vãn. Hai khúc ngâm trên đều được Đào Duy Từ viết bằng chữ Nôm, có khả năng được viết trước năm Đinh Mão 1627, tức là trước khi gặp được chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Trong đó: Ngọa Long Cương văn gồm 136 câu lục bát, mượn sử tích trong truyện Trung Quốc, cuối đời Đông Hán: Khổng Minh Gia Cát Lượng (180 – 234) khi đó mai danh ẩn tích ở núi Ngọa Long, có tên là Ngọa Long tiên sinh, khi gặp thời cơ, Khổng Minh mới ra phò Lưu Bị để chia ba thiên hạ. Đào Duy Từ ngầm ví mình tài cao như Khổng Minh ẩn cư chờ thời, chờ minh chúa biết đến mời ra giúp nước, giúp đời. Bài văn xưa ca tụng cuộc sống thanh cao, nhàn dật, không màng danh lợi của bậc ẩn sỹ, vừa bộc lộ tâm sự chí khí của một con người có bản lĩnh cao, hoài bão lớn, nuôi mộng hành đạo trong lúc thời thế cam go. Còn bài Tư Dung vãn bao gồm 236 câu lục bát, ngợi ca vẻ đẹp của biển Tư Dung ở vùng Thuận Hóa, nơi chúa Nguyễn từng đặt phủ, đây cũng là nơi mà nhiều nhà thơ nổi tiếng từng đề vịnh.

Với những đóng góp của mình, Đào Duy Từ xứng đáng là một trong những danh sỹ nổi tiếng nhất của nước ta vào thời cận đại, ông xứng đáng là nhà chính trị quân sự tài giỏi và là danh nhân văn hóa. Ông được xem như một tác gia có đóng góp quan trọng vào sự phát triển ban đầu của thơ Nôm xứ Đàng trong thế kỷ XVII.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}