Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Sách:

 

Đọc sách"Bảo tồn và phát huy giá trị của Bài chòi"

Vũ Xuân Bân | Chủ Nhật, 09/04/2017 21:47 GMT +7

Tôi vinh dự mới được GS Hoàng Chương, Tổng giám đốc Trung tâm nghiên cứu bảo tồn phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam có lưu bút tặng sách quý "Bảo tồn và phát huy giá trị của Bài chòi" do Nhà xuất bản sân khấu vừa xuất bản đầu Xuân Đinh Dậu - 2017.

Sách  khổ 14,5 Cm X 20,5 Cm dày 230 trang, ngoài Lời giới thiệu và Mở đầu, gồm 5 chương: 
Chương I     : Tổng quan nghệ thuật Bài Chòi.
Chương II   : Lịch sử hình thành và phát triển nghệ thuật Bài Chòi.
Chương III  : Nghệ thuật biểu diễn, đặc trưng và thi pháp.
Chương IV   : Âm nhạc và ca hát nghệ thuật Bài Chòi
Chương V    : Bài chòi với nhân dân lao động miền Nam Trung Bộ

Ngoài ra, phần cuối của sách còn có phần Kiến nghị và  Kết luận.

Là một thành viên của Trung tâm nghiên cứu bảo tồn phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam, tôi đã chăm chú đọc sách "Bảo tồn và phát huy giá trị của Bài chòi" của GS Hoàng Chương. Đây có thể nói là công trình  nghiên cứu công phu, mang tính tổng hợp khá sâu sắc và toàn diện về một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, là món ăn tinh thần của nhân dân Nam Trung Bộ. Sách này có giá trị thực tiễn cao, giúp ích cho việc nghiên cứu, đào tạo và góp phần vào việc xây dựng hồ sơ để trình UNESCO công nhận Bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Sách "Bảo tồn và phát huy giá trị của Bài chòi" đã lý giải một cách khoa học có sức thuyết phục về Bài chòi là một sản phẩm văn hóa bản địa độc đáo, đặc sắc lâu đời như một di sản quý của dân tộc cần bảo tồn và phát huy thật đầy đủ. Trong sách, GS Hoàng Chương cũng đã trình bày đầy đủ  lịch sử hình thành và phát triển của bài chòi từ manh nha đến chuyên nghiệp, từ hình thức biểu diễn đến nội dung biểu diễn, từ hô đến hát, từ đơn giản đến phức tạp cả âm nhạc và múa; thực trạng Bài chòi hiện nay để tìm cách bảo tồn và phát huy, phát triển bài chòi cho đúng hướng.

Trong phần kiến nghị về bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài chòi, GS Hoàng Chương nêu rõ: Bài Chòi là nghệ thuật dân gian độc đáo và đặc sắc ở miền Nam Trung Bộ, như đàn ca tài tử ở Nam bộ, nghệ thuật do nhân dân lao động sáng tạo ra và đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân miền duyên hải Nam Trung Bộ.
 
Hàng trăm năm qua, trò chơi đánh Bài chòi và hô hát Bài chòi vẫn được lưu giữ dù có phát triển thành nghệ thuật sân khấu chuyên nghiệp, nhưng trò đánh Bài chòi (người ngồi trên chòi) và Bài chòi chiếu (diễn trên chiếu), Bài chòi ghế (người chơi ngồi trên ghế) vẫn là nếp sinh hoạt văn hóa, là món ăn tinh thần không thể thiếu được của nhiều tầng lớp nhân dân, thu hút cả người già và lớp trẻ ở mọi vùng miền, không những trong dịp tết mà còn ở các lễ hội của địa phương.
 
Chính vì tính dân dã, mộc mạc và vui nhộn nên trò chơi dân gian này thu hút rất nhiều người tham gia và cổ vũ. Ý nghĩa của nó còn vượt ra khỏi một hình thức sinh hoạt văn nghệ dân gian: là nơi người nghệ nhân trổ tài ứng tác và biểu diễn, vừa hát vừa hô, đối đáp; và đặc biệt Hội đánh Bài chòi, diễn Bài chòi còn là nơi nam thanh, nữ tú đến, gặp gỡ, giao lưu.

                         Hát Bài chòi phục vụ khách du lịch ở Hội An (Quảng Nam). Ảnh: Internet
 
Hội Bài chòi thường được tổ chức ở những nơi công cộng rộng rãi, thoáng mát như ở ngã ba đầu làng, sân chợ, sân đình… Tuy nhiên, trong những năm gần đây, loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian này cũng đang gặp nhiều khó khăn do thiếu đội ngũ trẻ kế cận và do các hình thức giải trí ngoại lai chi phối. Vì vậy, công tác bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài chòi là hết sức cấp bách.
 
Cụ thể là Nhà nước cần có chính sách đối với những nghệ nhân Bài chòi, như có kinh phí hỗ trợ trong việc truyền nghệ cho lớp trẻ đồng thời cũng cần có hình thức khuyến khích cho lớp trẻ học hô, hát Bài chòi. Dự án sân khấu học đường do chính phủ giao cho Bộ Văn hóa, Bộ Giáo dục và Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam thực hiện hơn 10 năm qua, cần được tiếp tục để đào tạo học sinh phổ thông trung học, phổ thông cơ sở học Bài chòi. Đồng thời chính phủ cần có chính sách khen thưởng, phong tặng danh hiệu cho nghệ nhân bài chì có tài năng và có công lao việc đào tạo người chuyên sáng tác bài chòi và chuyên đạo diễn bài chòi là vô cùng cấp thiết, bởi thực tế hiện nay không có, hoặc rất ít người có nghề sáng tác kịch bản bài chòi mà phần nhiều là chuyển thể kịch bản kịch nói sang bài chòi nên chất kịch nhiều hơn chất bài chòi, mà trong nghề gọi là “kịch nói đâm bài ca”.
 
Để giữ cho được Bài chòi dân gian truyền thống, nhà nước cần tổ chức những cuộc liên hoan Bài chòi để các địa phương, các đoàn có cơ hội thi thố tài năng, trao đổi kinh nghiệm, đồng thời cũng qua các cuộc liên hoan nghệ thuật ấy các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu có cơ hội thấy rõ hơn thực trạng của Bài chòi mà tìm giải pháp điều chỉnh cho hướng đi của Bài chòi không bị lai căng, mất gốc, bởi thực tế một số địa phương phát triển Bài chòi chuyên nghiệp còn tùy tiện, trong cải tiến, cách tân, kịch hóa nghệ thuật Bài chòi, mặt khác, phong trào Bài chòi dân gian – Hội đánh Bài chòi cũng có nơi có tổ chức một cách tùy tiện, hô hát bài chòi cũng không được bài nảm mấy. Vì vậy, có nên chọn một địa phương đang bảo tồn và phát huy bài chòi tốt nhất làm điểm tựa, làm hình mẫu cho toàn vùng, Nam Trung Bộ về bảo tồn và phát triển Bài chòi. Ví dụ Bài chòi dân gian ở Bình Định đang phát triển tốt và Bài chòi chuyên nghiệp Bình Định bao giờ cũng dành được giải cao, chứng tỏ ở địa phương này vẫn giữ được vị trí cái nôi của Bài chòi. Qua cuộc thi Tuồng và Dân ca chuyên nghiệp toàn quốc tháng 8/2013, có 3 đơn vị Dân ca kịch Bài chòi chuyên nghiệp trong toàn quốc là Đoàn Ca kịch Quảng Nam, Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định và Nhà hát nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa. Tiết mục của đoàn Bài chòi Bình Định cũng được đánh giá là xuất sắc không chỉ kịch bản hay mà diễn xuất của diễn viên cũng giữ được chất Bài chòi dân gian truyền thống. Tuy diễn viên các đoàn khác đều biểu diễn và ca hát rất hay, nhưng có điều đáng băn khoăn là sân khấu Bài chòi bị hiện đại hóa hơi quá liều làm cho chất dân gian mộc mạc của Bài chòi bị mờ nhạt, đặc biệt là nói nhiều hơn hát và hát dân ca hơi nhiều, xu hướng cách tân này đã xuất hiện từ những kỳ liên hoan trước, khiến cho những nhà nghiên cứu đã có phần băn khoăn cho việc bảo tồn Bài chòi dân gian truyền thống. Có lẽ vì thế mà Nhà xuất bản Âm nhạc thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng cơ quan chúng tôi (
Trung tâm nghiên cứu bảo tồn phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam) chọn Bình Định nơi còn lưu giữ khá tốt vốn Bài chòi cổ để nghiên cứu và thực hiện bộ đĩa nghệ thuật Bài chòi truyền thống rất có giá trị trong năm 2012 và Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam đã tổ chức thành công hội thảo khoa học bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài chòi tại Bình Định trong năm 2013 là cơ sở cho Bộ văn hóa thể thao du lịch lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại và hàng năm nhà quản lý, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ tại hội thảo Bài chòi đã đồng thuận.
 
Kiến nghị cuối cùng là đề nghị Bộ văn hóa thể thao du lịch cấp kinh phí cho Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc VN (qua Cục nghệ thuật biểu diễn) để tiếp tục phục hồi nghệ thuật Bài chòi trên miền Bắc, trên cơ sở những nghệ sĩ đã tập họp trong năm 2010 và đã phục hồi được tiết mục Bài chòi truyền thống là vở Thoại Khanh – Châu Tuấn. Chương trình này đã biểu diễn nhiều buổi ở Hà Nội, được người xem nhiệt liệt hoan nghênh, báo chí nhiệt liệt cổ vũ.
 
Hiện nay, các nghệ sĩ Bài chòi ở Hà Nội đang chờ đợi Bộ Văn hóa cấp kinh phí để tiếp tục phục hồi một số vở Bài chòi cổ rất hay và đào tạo thêm diễn viên trẻ để Bài chòi trên miền Bắc vẫn sống và nhân dân miền Bắc được xem nghệ thuật đặc sắc của miền Trung, môn nghệ thuật đã trở thành chuyên nghiệp trên đất Thủ đô Hà Nội, từ năm 1955 và sống trong lòng nhân dân miền Bắc suốt 20 năm (1955-1975).

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}