Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Khoa học:

 

Đường đi tới Nông nghiệp hữu cơ

Nguyễn Tuấn Hoa | Thứ Sáu, 28/10/2016 20:00 GMT +7

So sánh hiệu quả sản xuất nông nghiệp, qua các con số chúng ta thấy, nước Mỹ chỉ có 1% dân số sản xuất ra lượng nông sản đủ nuôi sống hơn 320 triệu người dân Mỹ và còn thừa để xuất khẩu, tương tự nước Nhật là 3%, Hà Lan 5%,... còn của VN là … hơn 50%!. Ở Mỹ người ta sử dụng cơ giới hóa, tự động hóa và ứng dụng khoa học công nghệ ở trình độ rất cao, nhiều trang trại chỉ có 5 – 6 người nhưng điều hành sản xuất đâu ra đấy trên diện tích từ 100 ha đến hàng ngàn ha.

Cơ giới hóa ở Mỹ, nguồn: Internet

Ở ta, 70% dân số sống ở nông thôn vẫn quen sử dụng lao động chân tay. Thế nên, xem người ta thống kê những con số mà mình phải đỏ mặt: 16 nông dân VN mới làm bằng 1 nông dân Thái trong sản xuất nông nghiệp và riêng trong khâu làm đất thì 1 farmer Mỹ có năng suất lao động bằng 1000 nông dân VN!. Những con số đó có thể chưa chính xác nhưng cần thẳng thắn thừa nhận là chúng ta có 1 nền nông nghiệp với năng suất lao động cực thấp (lại còn đi đôi với sản phẩm không an toàn, giá trị thấp mới khổ chứ).

Israel là một quốc gia trên sa mạc, vô cùng thiếu nước. Vậy mà người Israel lại xây dựng được nền nông nghiệp tiên tiến nhất thế giới. Việc này bắt đầu từ chỗ đi tìm lời giải cho câu hỏi “Làm thế nào sử dụng hiệu quả từng giọt nước để tưới cây?”. Người ta đã đặt hàng ngàn sensor dưới đất để đo độ ẩm và chúng tự động báo data về trung tâm để xử lý, điều tiết hệ thống nhỏ bào nhiệu giọt nước là vừa.

Mô hình đô thị -> Nông nghiệp, nguồn: Internet

Tôi còn nhớ vào năm 2008, khi tôi phụ trách HDLC ở Tp HCM, WB có tổ chức 1 seminar qua cầu truyền hình nối Jerusalem với Tp HCM và 1 vài đầu cầu khác trong khu vực, giới thiệu về đề tài “Xử lý nước thài để tái sử dụng cho nông nghiệp”. Đích danh ông đại sứ Israel lúc đó bay vào tp HCM chủ trì hội thảo từ xa này và phải nói họ đã chuẩn bị rất kỹ: 4 bộ, 2 viện cùng 3 đơn vị sản xuất cùng tham gia tại đầu cầu Jerusalem để giới thiệu công nghệ tiên tiến này cho các nước ASEAN. 
Nhật Bản là đất nước có diện tích canh tác nông nghiệp hạn chế nên họ tìm cách phát triển theo hướng nông nghiệp hữu cơ dựa trên nền tảng sinh học rất hiệu quả.

Trồng rau trong nhà kính, nguồn: Internet

Những kinh nghiệm đó cho chúng ta bài học:
- Chỉ có cơ giới hóa, tự động hóa mới tăng được năng suất lao động (vì đó là những khâu nặng nhọc nhất).
- Chỉ có ứng dụng công nghệ cao mới tạo ra sản phẩm có giá trị và tính cạnh tranh cao.
- Chỉ có nông nghiệp hữu cơ thì mới được thị trường thế giới chấp nhận.

Liệu mình có làm được như họ không? Nhiều người nghĩ là được và có nhiều cách đi khác nhau để đến đích. Nhưng, để thực tế thì NN của mình đang ở đâu và làm gì? Chúng ta thử quan sát cơ cấu hàng XK của VN năm 2013 (hình 4 - biểu đồ cơ cấu XK, nguồn: Internet) cho thấy thủy sản đứng đầu với 34% tiếp theo là gạo 15%, cà phê 14%, cao su 13%, hạt điều 8%,… giá trị xuất khẩu ra thị trường quốc tế năm 2013 là 27.5 tỷ USD. So sánh giá trị xuất khẩu thu về trên diện tích canh tác thì hồ tiêu mang lại hiệu quả sản xuất cao nhất, nhì cao su, ba cà phê còn lúa gạo đứng chót bảng. Phần lớn các sản phẩm này đều được xuất khẩu ở dạng thô, được sản xuất thủ công và rất ít sản phẩm có thương hiệu. Vì lạm dụng các chất BVTV hóa học nên lượng hàng VN bị trả về không phải là ít và nếu không thay đổi thì sẽ mất thị trường.

Quan sát thị trường thế giới, chúng ta dễ dàng nhận ra có rất nhiều cơ hội cho VN:

Các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam và thế giới (năm 2012)

Hàng hóa XK thế giới (USD) XK Việt Nam (USD) Tỷ lệ %
Hoa 101.8 tỷ 60 triệu 0%
Rau quả 97.8 tỷ 411 triệu 0.4%
Gạo 9.25 tỷ 3.23 tỷ 35%
Cà phê 7.55 tỷ 1.67 tỷ 22%
Hồ tiêu 2.50 tỷ 1.2 tỷ 48%
Hạt điều 1.57 tỷ 1.14 tỷ 73%

Rõ ràng là VN có lợi thế hơn hẳn về hồ tiêu, cà phê, hạt điều và những khoảng trống thị trường mà VN cũng có thế mạnh là hoa và rau quả. Bên cạnh đó, VN còn có những sản phẩm đặc hữu có tiềm năng XK to lớn như dược liệu (sâm Ngọc Linh được thế giới công nhận hơn hẳn sâm (ginseng) Triều Tiên – nước giữ vị trí độc tôn về mặt hàng này hàng trăm năm qua.

Như thế, chúng ta hoàn toàn tin là nếu phát triển NN hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao, thực hiện cơ giới hóa, tự động hóa trên diện rộng và tập trung vào các tiềm năng và lợi thế của mình thì VN sẽ trở thành một cường quốc về NN.

Tôi rất thích một bảng so sánh hiệu quả sản xuát trên 1 ha thu được mỗi năm mà bạn tôi đã thống kê sơ bộ qua khảo sát: 

- Cây dược liệu: 3 -15 tỷ đồng/ha 
- Cây gia vị: 1,7 – trên 2 tỷ đồng/ha
- Hoa : 1,5 tỷ – 1,8 tỷ đồng/ha.
- Rau quả sạch: 800 triệu – 1,3 tỷ đồng/ha
- Trái cây : 400 triệu – 600 triệu đồng/ha
- Cà phê, cao su: Khoảng 300 triệu đồng/ha.
- và … lúa gạo: 50 triệu đồng/ha/năm. 

Những con số này chưa hẳn là chính xác nhưng thực tế SX ở Lâm Đồng (hoa), Long An (chuối), Gia Lai (hồ tiêu),… cũng cho ta một bậc thang gần tương tự. Tất nhiên là mỗi loại phù hợp với thổ nhưỡng khác nhau chứ không phải trồng ở đâu cũng được.

Tương lai thì thật tuyệt vời nhưng bây giờ, từ điểm xuất phát này phát triển nông nghiệp hữu cơ thì làm như thế nào và ai làm?

Làm như thế nào? 
Định nghĩa về nông nghiệp hữu cơ rất đơn giản: không sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật từ hóa chất. Ngày xưa, khoảng 1960 trở về trước, NN VN hoàn toàn là hữu cơ. Bây giờ, muốn tái tạo lại hệ sinh thái hữu cơ thì việc làm cho đất phì nhiêu, tăng độ màu mỡ, tơi xốp, thông khí, thoát nước, diệt các mầm gây bệnh cho cây, làm cho cây sinh trưởng khỏe mạnh, tăng sức đề kháng,…phải nhờ vào các vi sinh vật, các enzim sinh học. Những vi sinh vật xuất sắc nhất trong số đó là Azotobacter (có khả năng cố định ni tơ từ khí trời); Trichodermina harzianum (Phân bón vi sinh chứa nấm đối kháng Trichodermina harzianum chuyên dùng để diệt các loại nấm gây bệnh cho cây trồng; Batillus bubtilis là chiến binh tuyệt vời cho mục đích diệt các mầm bệnh cho thực vật trong đất. Nếu đạt được mật độ 10 triệu con/cm3 phân vi sinh thì có thể ngăn chặn mọi mầm bệnh cho cây; Khuẩn quang hợp (Rhodopseudomonas spp ) thúc đẩy quang hợp, cải tạo đất, ngăn chặn quá trình sinh khí gây thối rễ, tăng thời gian lưu trữ nông sản, giảm thiểu các tác hại do canh tác liên tục, nâng cao phẩm chất sản phẩm nông nghiệp; Enzim Neem (hoạt chất từ lá và quả xoan: Tăng sức kháng sâu bệnh, ức chế sâu hại, là chất cải tạo đất và phân bón cho mọi cây trồng,... 

Tất nhiên, vi sinh vật không thôi là chưa đủ, cần có những công nghê nuôi cấy chúng, chế tạo compost, chế tạo các chất BVTV bằng công nghệ sinh học và vật lý, các nhà màng, nhà lưới, nhà kính, hệ thống xử lý và cân bằng đất, nước,… trong một hệ thống sản xuất liên hoàn và được điều khiển theo quy trình công nghiệp. Ngày xưa là hữu cơ thủ công, nay làm hữu cơ công nghệ cao vì vậy ai làm được điều này? Câu trả lời là duy nhất: Doanh nghiệp (bao gồm cả cac trang trại, HTX kiểu mới tuân thủ các quy trình trên). Thự tế cho thấy những đơn vị thành công trong lĩnh vực này và đạt kết quả thực sự (có chứng chỉ xác nhận quốc tế) đều là doanh nghiệp, ví dụ công ty Hasfarm ở Đà Lạt, Viễn Phú ở Cà Mau, Huy Long An ở Long An… 

Vậy người nông dân sẽ ra sao? Từ kinh nghiệm ở Nhật Bản vài chục năm trước, người nông dân có 3 lựa chọn: 1 là phấn đầu giàu lên làm chủ trang trại (mô hình điển hình ở Mỹ), 2 là tham gia cổ phần với DN và làm việc trong DN như công nhân nông nghiệp và 3 là bán đất đầu tư vào việc khác.

Tôi đã quan sát nhiều thể loại: Mô hình nông hộ tự làm (thường là thua), Mô hình HTX (cũng vậy), mô hình DN tự làm (như HAGL, Vingroup, TH True Milk,…- chưa có thông tin), mô hình DN đầu tư, quyết định quy trình SX, bao tiêu sản phẩm hợp tác với các HTX, nông hộ theo hợp đồng kinh tế là mô hình tốt nhất hiện nay vì mục tiêu chính của NNVN thời điểm này là làm cho người dân thay đổi tập quán canh tác, giúp họ tăng thu nhập và dần dần tiếp cận với phương thức sản xuất mới tiên tiến, kiểu công nghiệp. Có lẽ ông “vua chuối” Võ Quan Huy ở Long An là doanh nhân thành công nhất hiện nay theo mô hình này (theo ý kiến cá nhân) khi cơ sở của ông đã ký được hợp đồng XK chuối sang Nhật (thị trường khó tính bậc nhất thế giới) đã tạo ra nhiêu việc làm cho người nông dân (hình 6)

Khi hiện đại hóa NN, chắc chắn một lượng lớn lao động từ khu vực nông nghiệp sẽ dịch chuyển sang các khu vực công nghiệp và dịch vụ mà nơi đó đang hình thành một không gian phát triển rộng lớn đang hình thành bởi chương trình xây dựng VN thành trung tâm chế tạo mới của thế giới nên cần rất nhiều lao động. Nếu từng địa phương nắm bắt được những ngành chủ lực mà mình sẽ phát triển (như logistics, công nghiệp chế biếm, công nghiệp phụ trợ,…) và thu hút đầu tư mà tổ chức đào tạo dần thì sẽ chủ động trong việc tạo việc làm cho lực lượng lai động của chính tỉnh mình. 

Một lực lượng sản xuất mới đang hình thành và sẽ trở thành hạt nhân của nền nông nghiệp Việt Nam. Đó là các doanh nghiệp nông nghiệp. Muốn phát triển một nền nông nghiệp hiện đại cần xây dựng lực lượng hàng trăm ngàn doanh nghiệp nông nghiệp, đi thẳng vào nông nghiệp hữu cơ, sản xuất lớn, dựa trên ứng dụng công nghệ cao.

Và niềm hy vọng 
Nước ta có đầy đủ các yếu tố để phát triển một nền nông nghiệp hữu cơ hùng mạnh, bền vững: nguồn tài nguyên sinh học phong phú, lực lượng khoa học đủ mạnh, điều kiện canh tác thuận lợi, lực lượng DN nông nghiệp đang hình thành và sẽ phát triển mạnh mẽ, đất nước có nhiều tiềm năng và lợi thế, thị trường ngày càng mở rộng. Như thế, không có lý do gì lại không phát triển được một nền nông nghiệp tiên tiến, đặc sắc Việt Nam. 

Và nông nghiệp hữu cơ không chỉ SX ra thực phẩm sạch mà tôi nghĩ, quan trọng hơn, nó tái tạo môi trường sinh thái hữu cơ cho những thế hệ mai sau được sống khỏe mạnh trong môi trường trong lành ấy 

PS: Dựa trên những căn cứ và quan điểm này, chúng tôi đang cùng các địa phương xây dựng mô hình thí điểm nhỏ, để rút kinh nghiệm và khi thành công thì lan tỏa. Bạn nào thích NN thì mời tham gia, có đủ chỗ cho mọi người.

Để góp phần làm thay đổi nền nông nghiệp VN từ trạng thái hiện nay lên trình độ hiện đại thì còn nhiều việc cần phải làm lắm, nhiều công nghệ phải ứng dụng, nhiều bí quyết phải chia sẻ,... Hôm qua tôi đưa 1 đoàn bà con 1 tỉnh phía Bắc vào học tập bà con Lâm Đồng làm nông nghiệp công nghệ cao, xem xong, có người ứa nước mắt mà than rằng "bao giờ cho được bằng các bác...". Ở Đà Lạt, 1000 m3 đầu tư nhà kính, đầy đủ hệ thống tưới phun, tưới nhỏ giọt, giàn che nắng, quạt gió, hệ thống trộn và bón phân mất 300 triệu đồng, nhiều năm mới phải thay, Người dân canh tác hoa (lyz, cẩm chướng, lan,...), rau sạch (sup lơ xanh, xà lách Mỹ,...) hay quả (ớt ngọt, cà chua đen, dâu tâ,...) mỗi năm lãi ròng là 150 triệu đồng. 1 ha cho lãi 1,5 tỷ đồng. Công việc quan trọng nhất mỗi ngày là điều khiển hệ thống theo đúng quy trình vì còn lại là máy lo. Chủ vườn có thể giám sát vườn của mình qua điện thoại thông minh từ xa. Toàn bộ đều hữu cơ hết, tôi hái 1 quả ớt chín, rút mùi xoa lau cho lấy lệ rồi cắn thử 1 miếng. Thơm, giòn và rất ngon. Rồi tôi sẽ chia sẻ 1 bài về việc này như những phần tiếp theo minh họa cho bài khởi đầu về "Nông nghiệp hữu cơ"..

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}