Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Văn Hóa Thông Tin:

 

Giải pháp bảo tồn và khôi phục giá trị văn hóa chợ nổi Phong Điền - TP. Cần Thơ

Quang Vinh - Bích Diễm | Thứ Sáu, 09/03/2018 10:08 GMT +7

(vanhien.vn) Ai đã từng đặt chân đến Đồng bằng sông Cửu Long, đến với chợ nổi Phong Điền - một địa danh trực thuộc TP. Cần Thơ chắc chắn không thể quên hình ảnh xuồng ghe tấp nập, trĩu nặng tình quê hòa quyện vào không gian chợ. Hình ảnh đó khiến cả dòng sông sống động và nhộn nhịp. Đó là những chợ nổi diễn ra trên sông, nơi trao đổi, buôn bán sản vật, hàng hóa của người dân trong vùng sông nước Miền Tây này.

Chợ nổi Phong Điền được ra đời rất sớm do đặc thù của vùng sông nước Cần Thơ nói chung và còn do Phong Điền là xứ sở của các loài cây ăn trái nổi tiếng của vùng đất này. Cách trung tâm Cần Thơ khoảng 17km, chợ nổi Phong Điền nằm ngay ngã ba sông, đoạn sông Cần Thơ phân lưu khỏi sông Hậu. Vài năm trước đây, các Công ty du lịch uy tín thường chọn chợ nổi Phong Điền để du khách ghé thăm trong hành trình khám phá miền Tây, bởi chợ có khá nhiều điều thú vị, mang bản sắc rất riêng so với chợ nổi Cái Răng đã trở nên quá quen thuộc. 

Trên một nhánh của sông Hậu chảy về Phong Điền, khi ánh mặt trời vừa ửng đỏ, sẽ hiện ra một “thành phố nổi” nhộn nhịp bán buôn, đó là chợ nổi Phong Điền. Chợ nổi Phong Điền cũng họp khá sớm từ lúc tờ mờ sáng, cũng như chợ nổi Cái Răng náo nhiệt nhất vào tầm 7 - 8h sáng và qua 9h thì bắt đầu vãn. Những chiếc ghe, thuyền, tắc ráng chở đầy sản vật của miền quê sông nước như: Chôm chôm, xoài, dưa hấu... và đủ loại rau củ quả “quấn quít” vào nhau. Tiếng “í ới” của những tiểu thương gọi bạn hàng vang vọng, dập dềnh theo sóng nước và cả những đôi bàn tay thoăn thoắt “tung hứng” đủ loại hàng hóa từ ghe này sang ghe khác như những nghệ sỹ xiếc thực thụ. Chưa kể những bác “tài công” chuyên bán cà phê, phở, hủ tiếu... trên những chiếc ghe nhỏ xíu điệu nghệ điều khiển chiếc máy đuôi tôm chạy nhanh, luồn lách như những con cá chạch bám theo những mạn ghe, tàu để chào mời.

Một góc chợ nổi Phong Điền, TP. Cần Thơ

Khác với chợ nổi Cái Răng, chợ nổi Phong Điền trước đây qua giờ tấp nập vẫn còn người buôn bán đến chiều bởi chợ không chỉ có nông sản mà còn có buôn bán cả những vật dụng sinh hoạt, công cụ lao động sản xuất…và đặc biệt là nó còn gắn chặt với chợ trên bờ của Phong Điền. Cũng chính vì đặc điểm này du khách đến tham quan nếu như không kịp vào giờ nhộn nhịp nhất, vẫn có thể ngoạn cảnh chợ bình dị trên sông với những ghe thuyền chở cuốc, rựa hay nia, sàng, nong, rổ còn đang buôn bán, sẵn sàng phục vụ người mua khi có nhu cầu. Du khách đi du lịch Cần Thơ đã từng thăm chợ nổi Cái Răng, nhưng khi đến chợ nổi Phong Điền đều cảm nhận rất rõ sự khác biệt ở đây. Không chỉ có nông sản, công cụ lao động, chợ nổi Phong Điền còn có trạm xăng dầu trên sông, các ghe thuyền bách hóa tổng hợp, những nhà may di động, những tiệm sửa chữa máy móc mở cửa suốt ngày như các chợ trên đất liền… khiến cho nó trở nên đặc biệt và luôn mang lại nhiều cảm xúc rất riêng cho du khách ghé thăm bất kỳ vào thời điểm nào trong ngày.

Đặc biệt vào những ngày giáp Tết, chợ nổi Phong Điền tấp nập ghe xuồng lên xuống hàng, người bán người mua nhộn nhịp từ khoảng 15 tháng Chạp. Từ 23 đến 29 tháng Chạp là những ngày “xôm tụ” nhất của những phiên chợ ngày Tết. Bởi lúc này là cao điểm mùa mua sắm Tết của người dân miệt sông nước Cần Thơ. Mỗi ngày, chợ đón hàng ngàn lượt tàu bè từ khắp nơi đến mua bán đủ các loại: hoa cúc, vạn thọ, mai vàng, dưa hấu, bánh kẹo… Đi chợ nổi Phong Điền trước đây vào những ngày Tết, chỉ cần nhìn “cây bẹo hàng” (một cây sào cắm trên mũi nghe treo sản phẩm mình muốn bán), là có thể cập xuồng đúng thuyền hàng cần mua. Trên bờ có hàng gì thì chợ nổi ngày Tết cũng có chừng ấy, không thiếu thứ gì. 

Công bằng mà nói, giờ đây nếu bạn đến chợ nổi Phong Điền lúc sương còn mờ phủ cả khúc sông, vẫn có người qua kẻ lại mặc dù không đông đúc như trước đây, nhưng vẫn giữ được những nét đặc trưng nhất của chợ nổi, vẫn còn giữ được hồn quê vốn có của nó: vẫn có thương lái, người mua, kẻ bán cộng với khách du lịch đã góp phần làm cho ngã ba sông sầm uất hơn vào buổi hừng đông. Chợ vẫn nhóm họp từ 5 đến 8 giờ mỗi ngày. Điểm đặc sắc của chợ nổi Phong Điền là chuyên mua bán các loại trái cây, nông sản đặc thù không chỉ của Cần Thơ mà còn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ngoài ra, các ghe xuồng bán nước giải khát, thức ăn, đồ uống đặc trưng địa phương vẫn còn hoạt động xen kẽ giữa những ghe bán nông sản để phục vụ nhu cầu ăn uống của du khách. Ngã ba sông ngày nào vẫn còn buôn bán rôm rã lúc hừng đông.

Tuy nhiên, vấn đề hiện nay của chợ nổi Phong Điền cũng tương tự như một số chợ nổi khác ở Đồng bằng sông Cửu Long là sự điều hiu, vắng vẻ hơn rất nhiều so với trước đây đã làm mất đi hình ảnh nên thơ của một chợ trên sông trong lòng người dân và du khách ngày nào. Dọc khúc sông dài gần cây số của chợ nổi Phong Điền chỉ có khoảng vài chục chiếc ghe của các thương hồ neo đậu, đây là khúc sông mà hơn 10 năm trước là khu chợ buôn bán sầm uất, ghe đậu ken đặc, muốn đi qua khúc chợ này phải tắt máy, bơi xuồng chen qua mới có thể đi được.

Vấn đề đặt ra cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của chợ nổi Phong Điền:

Giờ đây, mỗi khi nhắc đến chợ nổi Phong Điền với bức tranh muôn màu, muôn vẻ, hình ảnh mùa xuân trên chợ nổi mỗi khi Tết đến hầu  như chỉ còn trong ký ức của người dân nơi đây. Đó là hồn quê, là hình ảnh đẹp mà bất cứ ai được sinh ra và lớn lên ở miệt vườn sông nước miền Tây này đều muốn giữ lại. Chính vì lẽ đó, làm sao để bảo tồn và khôi phục lại nét đẹp văn hóa của chợ nổi Phong Điền đang dần dần bị mai một chính là sự trăn trở đặt ra trong thực tiễn có nhiều biến động như hiện nay.

Nguyên nhân đến từ đâu đã làm cho chợ nổi Phong Điền trở nên vắng vẻ, đìu hiu đến nao lòng người bản xứ và có phần thất vọng đối với du khách mỗi khi nhớ về hình ảnh sầm uất của những năm trước đây đang là vấn đề trăn trở của nhiều người.  Nhưng làm sao để có thể giữ gìn và khôi phục lại vẻ đẹp thơ mộng vốn có của những cái chợ trên sông đậm nét miền Tây như chợ nổi Phong Điền? Để có câu trả lời trước hết phải tìm đến nguồn gốc sâu xa dẫn đến tình trạng này, nhưng điều đó không dễ dàng thực hiện. Nhất là trong bối cảnh đô thị hóa rầm rộ như hiện nay lại làm cho nỗi niềm khôi phục lại cái chợ trên sông này càng rơi vào ray rứt và khó khăn hơn.

Nguyên nhân và giải pháp:

Trước hết, cần xác định rõ nhu cầu và nguồn gốc ra đời của chợ nổi. Xét cho cùng đó chính là nhu cầu tự phát, đáp ứng nhu trao đổi hàng hóa của người dân bản địa và khách thương hồ. Một đặc điểm “sống còn” là luôn phải có sự gắn bó mật thiết giữa chợ dưới sông với chợ trên bờ ngay khu vực đó. Câu “Trên bến dưới thuyền” cũng xuất phát từ đặc điểm này. Chợ nổi Phong Điền xuất phát điểm là tại vị trí ở gần ngã ba sông và gắn với chợ Phong Điền ở trên bờ. Sau đó chợ nổi lại được huy hoạch và dời đi khá xa nên lúc đó chợ này đã bị giảm đáng kể số lượng ghe xuồng giao dịch mua bán. Tuy nhiên, chợ nổi Phong Điền vẫn được duy trì và phát triển cho đến khi chợ Phong Điền trên bờ được đi dời lên Trung tâm thương mại sầm uất, nhộn nhịp và hiện đại hơn thì sự gắn kết “trên bến dưới thuyền” đã bị chia cắt. Đồng nghĩa với nó chính là sự kết nối giữa chợ nổi và chợ trên bờ không còn nữa, chợ nổi Phong Điền bị tách ra khỏi cái nơi mà nó ra đời, chơi vơi, đơn độc và không có điểm tựa. Khi mất đi sự khăng khít và mối quan hệ gắn bó mật thiết với chợ trên bờ, chợ nổi Phong Điền phải tự mình loay hoay, thích nghi và dần trở nên buồn tẻ như hiện nay. Rõ ràng, việc di dời đã giống như “phá vỡ cấu trúc tự nhiên”, cưỡng lại “quy luật tự nhiên”, khiến hoạt động chợ nổi Phong Điền đã dần dần đi vào ngõ cụt.

Nguyên nhân kế tiếp, là do sự phát triển của các loại hình chợ, siêu thị hiện đại và tiện lợi gắn với sự phát triển của giao thông đường bộ. Người dân cũng thay đổi tập quán đi chợ bằng các phương tiện giao thông đường thủy mà thay vào đó là các phương tiện giao thông đường bộ có nhiều thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, do hệ thống giao thông đường bộ với cầu đường, các phương tiện vận chuyển ngày càng phát triển, chợ nổi Phong Điền đã mất đi lợi thế trước đây nên đã không còn sầm uất, náo nhiệt như xưa.

Ngoài ra, có thời điểm do quy hoạch lại chợ trên sông theo hướng có trật tự, ổn định, phân luồng giao thông để tránh ùn tắt lúc cao điểm… chợ nổi Phong Điền được tách ra khỏi cái nơi ra đời của nó. Và đây cũng là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến tình trạng thưa thớt ghe, xuồng trên sông của chợ nổi Phong Điền. Việc sắp xếp, di dời nơi họp chợ, rồi quy định vị trí buôn bán, neo đậu… đã không đáp ứng nhu cầu mua bán của một số tiểu thương ở chợ, chỗ được cho phép thì không thuận lợi cho trao đổi hàng hóa và ngược lại. Rất nhiều ghe, xuồng của khách thương hồ đã chuyển sang chợ nổi Cái Răng, nơi cách chợ nổi Phong Điền khoảng 10 km ra hướng TP. Cần Thơ. Chợ cũng dần vắng hơn, thưa hơn và lạnh lẽo hơn trước.

Từ thực trạng và những nguyên nhân cơ bản trên, thiết nghĩ cần có giải pháp cấp thiết để giữ gìn và khôi phục nét đẹp văn hóa của chợ nổi Phong Điền. Trên cơ sở nghiên cứu, tác giả đề xuất một số giải pháp cơ bản sau đây:

Điều cần thiết trước tiên là cần khôi phục lại cơ sở tồn tại của chợ nổi là “Trên bến, dưới thuyền”. Muốn vậy cần có sự vào cuộc của nhiều cấp, nhiều ngành và sự đồng thuận của đa số người dân, nhất là các tiểu thương có mối liên kết chặt chẽ, khăng khít giữa chợ trên bờ với chợ trên sông như buổi ban đầu của nó. 

Thứ hai, phải xác định nguồn cội hình thành chợ nổi là dành để mua bán. Do đó, đầu tư để bảo tồn, phát triển phải từ nhu cầu của người dân, của khách thương hồ. Song song đó là sự bảo tồn, phát huy bản sắc, nét đẹp văn hóa dân gian của dân tộc. Mà trong đó, chợ nổi trên sông là nét văn hóa đặc trưng mỗi khi nhắc đến vùng sông nước miền Tây. Điều đó sẽ đồng nghĩa với việc không nên tư duy theo kiểu đầu tư trọng tâm là để phát triển du lịch. Bởi lẽ, vấn đề cốt yếu đặt ra để chợ nổi tồn tại, thì phải tồn tại người mua, người bán, rồi sau đó mới nghĩ tới chuyện phát triển du lịch.

Thứ ba, việc duy trì và phát huy những nét đặc sắc, truyền thống trong văn hóa, tập tục sinh hoạt của người dân trên chợ nổi cũng cần đa dạng hơn nữa. Điều đó sẽ đưa đến sự hấp dẫn hơn cho chợ nổi đã tồn tại với nhiều điều thú vị và bí ẩn vốn có của nó. Việc tổ chức lễ hội hoặc các hội chợ trên chợ nổi ngoài góp phần bảo tồn và khôi phục chợ nổi Phong Điền thì giá trị hơn nữa của hoạt động này chính là giới thiệu đến du khách về những sản vật cũng như văn hóa nơi đây. Đây cũng là một cách nhằm bảo tồn những làng nghề truyền thống đã có từ lâu đời, mang văn hóa đặc trưng của miền Tây Nam Bộ nói chung và chợ nổi Phong Điền nói riêng đến với du khách.

Thứ tư, bên cạnh việc duy trì và bảo tồn những nét văn hóa đặc sắc của chợ nổi  Phong Điền hiện nay cũng cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường, cảnh quan của khu vực nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu cũng như đời sống hằng ngày của người dân nơi đây và khách du lịch. Các cấp chính quyền quan tâm hơn và tìm ra giải pháp hữu hiệu để mỗi một người dân nơi đây coi chợ nổi, coi môi trường chính như cuộc sống, như hơi thở của họ. Quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần đối với khách thương hồ - một phần linh hồn của chợ nổi nói chung và chợ nổi Phong Điền nói riêng. 

Khi cuộc sống ngày càng phát triển theo xu hướng hiện đại thì những vẻ đẹp tự nhiên nhất lại càng khó bắt gặp và con người càng muốn được quay về với những gì đơn giản nhưng lại mang nét đẹp của sự mộc mạc. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc là điều không thể thiếu trong giai đoạn hiện nay. Trong đó, bảo tồn, khôi phục và phát huy nét đẹp văn hóa của chợ nổi vùng Đồng bằng sông Cửu Long là điều hết sức cần thiết. Đó không chỉ đơn thuần là giữ gìn mà còn là những hoạt động nhằm phát huy và quảng bá những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc ra cộng đồng các dân tộc trên thế giới.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}