Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nhân vật:

 

Hàn Mặc Tử - Con Rồng trong nhóm Tứ linh

Thục Quyên | Chủ Nhật, 02/06/2019 20:21 GMT +7

Nhóm thơ Bình Định là một hiện tượng văn học đã phát sinh và tồn tại trên miền đất võ thời Thơ mới (1932-1945). Lực lượng nòng cốt gồm 4 nhà thơ: Hàn Mặc Tử, Quách Tấn, Yến Lan, Chế Lan Viên, được gọi là nhóm tứ linh. Trong đó, Hàn Mặc Tử là con rồng đứng đầu của nhóm. Dưới sự dìu dắt của Hàn Mặc Tử, Quách Tấn như con rùa vàng với những vần thơ chắc nịch, Chế Lan Viên đã như một cánh chim phượng hoàng tài hoa, Yến Lan lay động lòng người như một con kỳ lân trong nhóm.

Nhà thơ Hàn Mặc Tử. Ảnh internet

Quy Nhơn, Bình Định vốn là vùng đất cực thịnh của văn chương nghệ thuật. Quy Nhơn, Bình Định không phải là nơi khởi phát của phong trào Thơ mới nhưng lại là nơi hội tụ ánh sáng của những vì tinh tú. Bình Định đã quy tụ được một lực lượng sáng tác đông đảo tạo nên một thi đoàn, hình thành rất sớm vào khoảng những năm 30 của TKXX: Thái Dương văn đoàn. Thái Dương văn đoàn gồm có Hàn Mặc Tử, Quách Tấn, Yến Lan, Chế Lan Viên, Nguyễn Minh Vỹ, Nguyễn Viết Lãm, Phú Sơn, Hoàng Diệp… Đây có thể coi là tiền thân của nhóm Bàn thành tứ hữu. Trần Kiên Mỹ đã dùng hình tượng nhóm tứ linh để ví với nhóm thơ Bình Định. Nhóm tứ linh gồm có: long, lân, quy, phụng. Trong đó long là Hàn Mặc Tử, lân - Yến Lan, quy - Quách Tấn và phụng Chế Lan Viên. Đó là một cách so sánh lý thú và phù hợp với tính cách từng người trong nhóm tứ linh. Địa bàn hoạt động của nhóm tứ linh chủ yếu là khu vực thành Bình Định, huyện An Nhơn. Nơi đây, xưa kia là thành Đồ Bàn, thành của vương quốc Chiêm Thành, còn lưu lại dấu tích chân tường hoang phế và những ngọn tháp Chàm u buồn tuyệt mỹ đứng lặng cô đơn. Bốn nhà thơ của nhóm tứ linh đều có tài và chơi rất thân với nhau nên còn được giới văn chương Bình Định gọi là Bàn thành tứ hữu. Bàn thành tứ hữu giao du rất rộng, nhưng không mở rộng nhóm thơ. Những hoạt động và sáng tác của nhóm gây tiếng vang rất lớn trên văn đàn đương thời. Con rồng trong nhóm tứ linh, Hàn Mặc Tử, luôn phát huy vai trò cầm trịch của mình ở sự điều hòa các mối quan hệ trong nhóm. Quy Nhơn, Bình Định được hiểu là nơi của Bàn thành tứ hữu hay 'Bàn thành tứ kiệt' đã đi vào tục ngữ: nhất Yến, nhì Hàn, tam Lan, tứ Quách' để ám chỉ bốn thi nhân: Yến Lan, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Quách Tấn.

Thời đó, Hàn Mặc Tử được đánh giá rất cao. Ông già Bến Ngự Phan Bội Châu, người trí thức cách mạng tiền bối cũng phải ca tụng Hàn Mặc Tử, một chàng trai chỉ mới 19 tuổi: “Từ về nước đến nay, được xem nhiều văn thơ quốc âm, song chưa gặp một bài thơ nào hay đến thế. Hồng nam nhạc bắc, ước ao có ngày gặp gỡ để bắt tay nhau cười to một tiếng, ấy là thỏa hồn thơ đó”. Bài báo của cụ Phan như tiếng trống gióng lên trên trường văn chương, làm người đi qua dù thờ ơ đến đâu cũng phải dừng chân nghe ngóng, phẩm bình, bởi người đánh trống là một nhà chí sĩ lừng danh. Hai tiếng Phong Trần lập tức được truyền đi trên cửa miệng khách văn thơ và tất cả giới trí thức đương thời. Sau đó ít lâu, Tản Đà cũng biết đến Hàn Mặc Tử, định viết bài thơ về Hàn nhưng chưa kịp cất bút thì tiên sinh tạ thế. Hàn Mặc Tử là người gắn kết mối quan hệ mật thiết giữa các thành viên trong nhóm: ông viết tựa Tinh huyết cho Bích Khê, viết lời bạt Một tấm lòng cho Quách Tấn, động viên khích lệ Chế Lan Viên, Bích Khê. Hàn Mặc Tử và các nhà thơ trong nhóm đã sống với nhau thân ái như anh em một nhà. Mục đích của cả nhóm là sáng tạo ra những giá trị nghệ thuật có tính thẩm mỹ cao, viết được những bài thơ rung động lòng người. Để đạt được điều đó, cả bốn nhà thơ đều không ngừng miệt mài nghiên cứu và học tập trong tinh thần tương ái giúp đỡ nhau cùng tiến bộ. Nhờ có Hàn Mặc Tử mà sự hiểu biết lẫn nhau của anh em trong nhóm thêm sâu sắc. Với tài thơ, uy tín và tính tình quảng đại, Hàn Mặc Tử thật sự là trung tâm đoàn kết của nhóm thơ. Hàn tuy sớm giã từ cuộc sống nhân gian, song vị trí của Hàn giữa ba người bạn vẫn nguyên vẹn (1).

Quách Tấn được ví như con rùa vàng bởi ông là người lớn tuổi nhất và đặc biệt ông trở về với sự bền vững với ngọn nguồn Đường thi bằng hơi thơ cổ điển. Ngay cả trong quan hệ với thi sĩ nhiều tuổi hơn mình là Quách Tấn, Hàn Mặc Tử cũng thể hiện vai trò cầm trịch của mình. Quách Tấn và Hàn Mặc Tử là một đôi tri kỷ. Ngoài thư từ đều đặn, giữa họ còn có nhu cầu gặp gỡ nhau thường xuyên. Quách Tấn và Hàn Mặc Tử quen nhau từ khi Hàn Mặc Tử còn là tác giả những bài thơ Đường luật với bút hiệu Phong Trần, Lệ Thanh. Ít nhất giữa họ đã có chung một thời cư trú dưới mái hiên nhà cổ điển. Hòa hợp và rất mực thương yêu nhau, người này chăm lo đến sự nghiệp của người kia. Trong khi Quách Tấn quay về với ngọn nguồn Đường thi thì Hàn Mặc Tử thoắt đã đến trước chân trời Thơ mới khoáng đạt đầy quyến rũ. Hàn Mặc Tử say mê dấn thân, say mê sáng tạo.

Năm 1936, Hàn Mặc Tử thôi làm báo ở Sài Gòn về Quy Nhơn, gặp Yến Lan và Chế Lan Viên. Sự liên hệ bắt đầu qua cái gạch nối Hàn Mặc Tử. Chế Lan Viên và Yến Lan tôn Hàn Mặc Tử làm đàn anh về cả tuổi tác lẫn kinh nghiệm. Hàn Mặc Tử nhận thấy cần phải quy tụ bốn người (kể cả mình) trong một nhóm thơ để cùng học hỏi và thúc đẩy nhau trên con đường sáng tạo. Tính cho đến thời điểm đó, mặc dù mỗi người đều đã có một số lượng sáng tác đáng kể nhưng in thành tập thì chỉ mới mỗi Hàn Mặc Tử có Gái quê. Bản thân Hàn Mặc Tử bắt đầu sáng tác một số bài của tập Đau thương, thể nghiệm một lối viết mới. Chế Lan Viên thường mang thơ mình đến nhờ Hàn đọc góp ý. Hàn Mặc Tử chỉ bảo cho Chế Lan Viên tận tình. Dần dần, hai người rất gắn bó với nhau. Hàn Mặc Tử coi Chế Lan Viên như một người bạn tâm giao và thương như một đứa em ruột thịt. Chế Lan Viên thường chép thơ Hàn Mặc Tử vào sổ tay rồi mang vào trường phổ biến. Ngoài những giờ học, Chế Lan Viên rất thích ở gần Hàn Mặc Tử. Mỗi lần Chế Lan Viên đến thường lưu lại hàng buổi hoặc cả ngày, anh em nói chuyện thơ ca với nhau không biết chán. Hàn Mặc Tử trao đổi và bàn luận những vấn đề với Chế Lan Viên như với một người ngang hàng thật sự bình đẳng. Quen biết với Hàn Mặc Tử chưa bao lâu, Chế Lan Viên đã cảm thấy mình tiến bộ vượt bậc. Trong vòng hơn một tháng với sự khuyến khích và những ý kiến đóng góp quý giá của Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên đã hoàn thành tập thơ Điêu tàn và nghe lời Hàn Mặc Tử gửi ra Hà Nội xuất bản. Để chuẩn bị cho sự ra mắt của tập Điêu tàn thêm phần long trọng, Hàn Mặc Tử viết bài giới thiệu thơ Chế Lan Viên. Bài gửi đăng báo Tràng An (Huế) ngay sau khi Chế Lan Viên gửi bản thảo đi Hà Nội. Tập thơ Điêu tàn của Chế chưa kịp sắp chữ, bạn đọc khắp nơi đã nhắc đến và xôn xao đón đợi, nhất là - qua bài viết của Hàn Mặc Tử - họ được biết tác giả của tập thơ hãy còn là một học sinh trung học vừa tròn 16 tuổi. Sau khi tập Điêu tàn của Chế Lan Viên ra đời, Hàn Mặc Tử rất vui mừng cho bạn. Tuy còn rất trẻ, nhưng trong con người thơ của Hàn Mặc Tử đã chín muồi tài năng nghề nghiệp và ý thức nâng đỡ những tài năng nghệ thuật mới. Chế Lan Viên đã nhận ra điều đó, rằng ở cánh tay bè bạn mà Hàn đưa ra cho mình cầm lấy có hơi ấm của tình cảm một người anh đối với em, một người đi trước đón dắt người đi sau. Không phải ngẫu nhiên mà đến mấy mươi năm sau, giữa bài tựa hùng hồn viết cho quyển Thơ Hàn Mặc Tửgiọng văn Chế Lan Viên bỗng đằm xuống xúc động với một dòng nhỏ nhoi trong ngoặc đơn hồi ức: “1935-1939 cũng là thời kỳ tôi học ở Quy Nhơn, giới thiệu và dìu dắt tôi vào làng thơ là công anh lúc đó”.

Đến năm 1936, nhận thấy tính khuynh hướng nổi trội trong sáng tác của từng người, Hàn Mặc Tử đã chủ trương thành lập trường thơ loạn. Trường thơ loạn tìm cho mình một lối đi riêng, nghiêng về siêu thực, tượng trưng, huyền ảo... Tôn chỉ mục đích của nó được trình bày trong lời tựa tập Thơ điên (Hàn Mặc Tử) và Điêu tàn (Chế Lan Viên) do hai tác giả tự đề ra. Sau có một số người hưởng ứng dàn đồng ca ấy như: Bích Khê, Hoàng Diệp, Quỳnh Dao... Từ đó, trường thơ Loạn thực hiện cuộc hành trình đi từ âm vang Đường thi đến thung lũng đau thương, tràn bờ sang cả những bóng ma Hời trên tháp Chàm u uẩn, rồi chọn cho mình điểm dừng ở cuộc duy tân của Bích Khê. Hàn Mặc Tử đương nhiên cũng là người cai trị cái vương quốc kỳ dị này. Bài thơ Trường thọ có lẽ là sự tôn xưng ngôi vị: Ta sống mãi với trăng sao gấm vócTrong nắng thơm, trong tiếng nhạc thần bay...Chan chứa ý Ly Tao giây sảng sốtChế Lan Viên quỳ dâng tràng chuỗi hột/ Cầu chúc tinh hằng chiếu mạng người thơ…

Người ta ví Hàn Mặc Tử như con rồng của nhóm tứ linh còn bởi vì thơ Hàn rất bay bổng và hào hoa, có phần siêu thực. Trong nhóm tứ linh, rồng là con vật mạnh mẽ nhất, nhưng rồng cũng là con vật không có thực, là con vật linh thiêng được tư duy con người nhào nặn từ đặc điểm của nhiều con vật có thực. Thơ Hàn Mặc Tử cũng vậy. Chúng ta thấy “trong thơ Hàn không thể phân biệt được: hư và thực, sắc và không, xuất thế và nhập thế, hữu hình và vô hình”. Hoài Thanh cũng mệt lả khi theo Hàn Mặc Tử. Hàn Mặc Tử cùng các nhà thơ loạn đã ít nhiều đã vượt biên sang chủ nghĩa tượng trưng... và siêu thực về sau. Hàn Mặc Tử nhìn trăng bằng tư duy thơ phương Đông huyền ảo.Vì thế mà trăng trong thơ Hàn biến hóa vô cùng: Hàn sinh ra dưới mùa trăng, chơi giữa mùa trăng, ăn trăng, ngủ với trăng, mặc trăng và chết với trăng. Trăng vừa bình dị lại vừa kinh dị, khi nằm sóng soãi khi choáng váng khi ngã ngửa, nước hóa trăng, trăng hóa nước. Nhà thơ của chúng ta đã nhìn được cái hư ảo, cầm được cái vô lượng và nghe được sự yên lặng vô thủy vô chung: Trăng vương lên cành lên mái tóc cô ơi/ Đứng yên tôi gỡ cho rồi cô điThong thả cô điTrăng tan ra bọt lấy gì tôi thương. Vật liệu xây nên tòa thơ Hàn Mặc Tử chính là lớp ngôn ngữ lấp lánh tự soi sáng, phát sáng nhờ bàn tay kỳ ảo của người nghệ sĩ. Vầng trăng được thi sĩ rọi lại, trăng lọt qua lăng kính vạn hoa ngôn từ biến thành muôn hình vạn trạng. Không gian siêu thực đã được Hàn Mặc Tử hòa trộn những máu, nước mắt với tiếng gào thét, rên than làm ảo hóa những hình ảnh bình thường. Hiện thực đã không còn là tự nhiên nữa mà đã trở thành ảo giác. Hàn mặc Tử vươn đến không gian bát ngát, cô liêu của cuộc đời con người. Đó là không gian mang đậm yếu tố tượng trưng và màu sắc Liêu Trai, có thể nắm bắt bằng vô thức: Tôi ngồi dưới bến đợi nường mơTiếng rú ban đêm rạn bóng mờTiếng rú hồn tôi xô sóng vỡRung tầng không khí bạt vi lô. Nhưng trí tưởng tượng cũng giúp nhà thơ vượt thoát lên một không gian cao vút nơi cung Hằng, xứ Say Mơ, động Huyền Không, tìm đến một không gian vượt thoát. Không gian ấy thể hiện khát vọng vươn tới cái tột cùng. Không gian siêu thực là vĩnh hằng, là nơi trích tiên được tận hưởng những hoan lạc vô biên. Không gian ấy được vẽ bằng tiên nghiệm, tiềm thức. Cả một "trời mơ trong cảnh thực huyền mơ" đã choáng ngợp tâm hồn. Đó là thứ không gian siêu thực, ảo mộng trong thơ Hàn Mặc Tử. Thơ Hàn Mặc Tử xóa nhòa khoảng cách giữa con người và không gian. Con người vượt lên chiếm lĩnh và làm chủ không gian. Hàn Mặc Tử vượt thoát, đứng trên cả không gian tầm cao, bước qua không gian để đặt chân vào mộng ảo. Thời gian tâm linh đã thực hiện một chu trình dịch chuyển đi từ những đêm mờ rùng rợn qua những chiều không tiếng gió và trở vềnhững ngày nhớ tiếc mãi không thôi để cho dĩ vãng biến dần ra trên hàng mi. Hàn Mặc Tử khao khát vượt thoát ra khỏi thời gian, sống trên thời gian để thời gian trở nên vô biên, vô lượng, không gian hóa thời gian.

Miền đất Bình Định đã phôi thai ra con rồng Hàn Mặc Tử tài hoa mà bất hạnh. Chàng là người gây ảnh hưởng nhiều nhất đối với các nhà thơ trong vương quốc của mình. Hàn Mặc Tử luôn xứng danh là thủ lĩnh đã dẫn dắt các thi sĩ sáng tác khá nhiều vần thơ kỳ dị cho đến lúc chàng rời bỏ cuộc đời. Chàng đã làm cho thơ thăng hoa và đẩy thi ca đến một bờ bến lạ.

_______________

1. Xem thêm: Nguyễn Thị Quyên, Hàn Mặc Tử, người lĩnh xướng dàn đồng ca thơ LoạnKiến thức ngày nay, 753, 4-2011.

 

Nguồn: Tạp chí VHNT số 331, tháng 1-2012

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}