Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Phi vật thể:

 

Hướng đến Liên hoan nghệ thuật Hát Then, Đàn Tính: Na Hang bảo tồn và lan tỏa điệu Then, đàn Tính (Bài 2)

Lê Hoàn | Thứ Hai, 09/04/2018 17:59 GMT +7

(Vanhien.vn) - Hát Then, một “đặc sản” trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Tày trên địa bàn huyện miền núi Na Hang của tỉnh Tuyên Quang. Câu then, tiếng đàn tính tẩu đã trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân nơi đây. Huyện Na Hang có nhiều biện pháp bảo tồn cũng như lan tỏa làn điệu Then, đàn Tính trong cộng đồng.

Na Hang là huyện vùng cao của tỉnh Tuyên Quang, huyện có 13 dân tộc anh em sinh sống. Mỗi dân tộc trên địa bàn huyện có những nét văn hóa tiêu biểu  riêng. Văn hóa của người Tày ở Na Hang được thể hiện sâu sắc trong làn điệu then, cọi, đàn tính, hát phong slư, lễ hội lồng tông, hát quan làng, tết đắp nọi...

Từ xa xưa, Then là một nghi lễ cúng của đồng bào Tày. Các ông Then, bà Then cấp sắc mới được phép làm thầy cúng tại các gia đình, dòng họ. Ngoài cúng vào nhà mới, cúng cơm mới, cúng giải hạn, cúng mát nhà, đầy tháng…, thầy cúng uy tín được lựa chọn cúng trong Lễ hội Lồng tông của thôn, xã, huyện. Bởi vậy, Then đã trở thành mạch nguồn tâm linh thành kính trời đất, tổ tông trong văn hóa người Tày.

Trong quá trình đi tìm thông tin viết về đề tài hát Then, đàn Tính của đồng bào Tày tại Na Hang, tôi thường được nhắc nhiều về một vùng đất là Bản Nhùng -  nơi có Câu lạc bộ hát Then đã nổi danh huyện Na Hang. Tính vốn tò mò nên tôi quyết tâm phải tìm đến tận nơi. Bản Nhùng của xã Năng Khả cách trung tâm thị trấn Na Hang ước tầm gần hơn 20km theo quốc lộ 279. Một nữ đồng chí bên hội phụ nữ xã tình nguyện đưa tôi xuống Bản Nhùng. Quốc lộ 279 mới được nhà nước sửa lại nên đi xe rất êm khác hẵn những năm trước đây. Những mái nhà sàn lợp cọ, gianh truyền thống của người Tày xen lẫn với những ngôi nhà mới xây hiện đại thể hiện rõ vùng đất này đang chuyển mình, cuộc sống của đồng bào đã ít nhiều bớt khó khăn.

ông son

Nghệ nhân Hoàng Liên Sơn - người tâm huyết với công tác bảo tồn nghệ thuật hát Then, đàn Tính. Ảnh: Lê Hoàn

Đồng chí cán bộ xã đưa chúng tôi vào gia đình nghệ nhân Hoàng Liên Sơn – người được coi là linh hồn phòng trào hát Then tại nơi đây. Gặp tôi, ông Sơn niềm nở: “Nhà báo hả? Đã hiểu biết gì về hát Then, đàn Tính của người Tày chưa?”. Quả thực vốn hiểu biết về hát Then, đàn Tính của tôi không quá nhiều. Lại nói chuyện về môn nghệ thuật này với một nghệ nhân đúng là có hơi “run”. Trái lại, ông Sơn lại không có vẻ gì tỏ ra là người hiểu biết hơn theo lối “bề trên” dạy “bề dưới” mà chỉ nhỏ nhẹ chia sẻ về những hiểu biết cũng như sự say mê của bản thân đối với điệu Then và cây đàn Tính. Bếp lửa nhà sàn bập bùng, một già một trẻ nói chuyện xoay quanh cùng một chủ đề.

Ông Sơn kể, hát Then ở Bản Nhùng thì có từ lâu lắm rồi, từ nhỏ ông đã đi theo một thầy Then (một người làm nghề hát Then có hiểu biết sâu sắc về các nghi lễ Then, được cộng đồng công nhận và tôn trọng – PV) để nghe Then rồi học Then mỗi khi thầy làm lễ. Dần dần điệu Then đã làm ông Sơn mê say và quyết tâm học theo. Năm đó là năm ông mới 11 tuổi, đến nay đã hơn 40 năm ông Sơn coi điệu Then, đàn Tính như cuộc sống, như máu thịt của mình.

Bản Nhùng có 50 hộ, chủ yếu là người Tày. Trước đây ở Bản Nhùng có người biết hát Then, biết chơi đàn Tính nhưng do ít hát Then, ít sử dụng đàn nên dần dần mai một. Ông Sơn lúc đó là người duy nhất biết hát Then và chơi đàn Tính.

“Là một người Tày, tôi suy nghĩ nhiều về văn hóa của dân tộc mình đang bị mất đi theo thời gian. Từ đó tôi có động lực để bảo tồn văn hóa hát Then, đánh đàn Tính theo cách của mình”, ông Sơn nhớ lại.

Từ đó, ông Sơn nỗ lực khơi dậy niềm đam mê hát điệu Then của mọi người trong thôn. Đầu năm 2014 Câu lạc bộ hát Then Bản Nhùng được thành lập và đến nay đã có 17 thành viên tham gia. Câu lạc bộ sinh hoạt 2 lần, trừ những ngày mùa bà con bận làm đồng còn lại luôn duy trì đều đặn. Dễ học trước, khó học sau từng bước một, với cách truyền đạt đó, đến nay có gần một nửa số thành viên có thể chơi đàn biểu diễn, những thành viên khác có thể hát được nhiều làn điệu Then. Bất cứ dịp nào, xã tổ chức biểu diễn văn nghệ là số người biết hát then, chơi đàn tính ở trong thôn Bản Nhùng lại đóng góp cho chương trình rất nhiều tiết mục phong phú.

Ngoài câu lạc bộ hát Then của người lớn đang được duy trì đều đặn, ông Sơn tâm đắc nhất vẫn là những thành viên trong câu lạc bộ hát Then “nhí” của xã. Câu lạc bộ “nhí” của xã Năng Khả do ông Sơn huấn luyện hiện đã lên gần 40 thành viên, cháu nhỏ nhất chưa đến 10 tuổi, lớn nhất mới 15 tuổi, tất cả các cháu đều có chung niềm đam mê với nghệ thuật hát Then, đàn Tính của dân tộc.

Kể về những ngày đầu đi “vận động” các cháu đi học ông Sơn lại thấy buồn vui lẫn lộn. “Các cháu ban đầu không thích học hát Then, tôi phải đi đến từng nhà vận động từng gia đình một. Tất nhiên tôi dạy đều là hoàn toàn miễn phí. Sau khi có một vài cháu biết hát Then, đánh đàn Tính thì mới có nhiều các cháu đến nhà tôi học. Ngoài các cháu ở thôn, xã còn có các cháu ngoài thị trấn hay các xã khác đến học. Tôi không nhớ rõ đã dạy bao nhiều học sinh chỉ ước chừng tầm 60 cháu đã hát được điệu Then và đàn được Tính rồi”, ông Sơn tâm sự.

Trao đổi với một vị lãnh đạo xã Năng Khả về phong trào hát Then những năm gần đây được biết, thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, mong muốn của Đảng ủy xã Năng Khả là khôi phục lại nghệ thuật hát Then. Xã cố gắng thành lập các câu lạc bộ hát Then ở các thôn có đông bà con người Tày sinh sống. Ngoài ra, xã còn mời các câu lạc bộ này biểu diễn ở các buổi giao lưu văn nghệ quần chúng giữa các thôn với nhau, những dịp lễ tết hay sự kiện quan trọng của địa phương.

du lịch

Đội văn nghệ hát Then, đàn Tính phục vụ khách du lịch trên hồ thủy điện Tuyên Quang tại Na Hang. Ảnh Thái Sơn

Những năm gần đây, huyện Na Hang đã chú trọng công tác phục hồi và phát huy giá trị của các làn điệu Then. Huyện tạo điều kiện, khuyến khích thành lập các Câu lạc bộ đàn Tính, hát Then tại các thôn, xã, thị trấn. Tính đến nay, trên địa bàn huyện có 10 câu lạc bộ đàn Tính, hát Then hoạt động có hiệu quả.

“Việc bảo tồn văn hóa hát Then, đàn Tính của cộng đồng người Tày ở Na Hang được ngành văn hóa Na Hang đặc biệt coi trọng. Hiện chúng tôi đang cố gắng duy trì phong trào hát Then trên địa bàn các thôn, xã, thị trấn có câu lạc bộ hát Then. Mục tiêu trong thời gian tới là đưa phong trào hát Then và chơi đàn Tính của đồng bào lan tỏa mạnh trong cộng đồng, từ đó tạo ra thương hiệu cho địa phương để phát triển du lịch gắn với xây dựng nông thôn mới”, ông Hoàng Minh Đằng – Trưởng Phòng Văn hoá và Thông tin huyện Na Hang chia sẻ.

 

(Còn tiếp)

 

Bài 1: Cây đàn Tính – Bảo vật của người Tày 

 

Hưởng ứng Liên hoan nghệ thuật Hát Then, Đàn Tính toàn quốc lần thứ VI năm 2018, Vanhien.vn trân trọng giới thiệu với bạn đọc loạt bài viết về nghệ thuật hát Then, đàn tính, các nghệ nhân, cá nhân, câu lạc bộ tiêu biểu của nghệ thuật dân gian Hát Then, Đàn Tính. Cùng với đó là các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Then, đàn Tính tại 2 tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang. Qua đó, góp phần quảng bá, bảo tồn và phát huy di sản, thúc đẩy phát triển du lịch từ loại hình nghệ thuật dân gian Hát Then, Đàn Tính của các địa phương tại Việt Nam.

Liên hoan nghệ thuật Hát Then, Đàn Tính toàn quốc lần thứ VI năm 2018 tại Hà Giang hội tụ sự tham gia biểu diễn của các nghệ nhân, diễn viên đến từ 16 tỉnh, thành phố có đông đồng bào dân tộc Tày – Nùng - Thái sinh sống, có loại hình nghệ thuật hát Then, đàn Tính, gồm: Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Quảng Ninh, Yên Bái, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Đắk Nông, Đắk Lắk và thành phố Hồ Chí Minh.

 

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}