Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nhân vật:

 

Võ Nguyên Giáp: Lao tù là trường học cách mạng (Bài 4)

Bài: Trần Mạnh Thường. Ảnh: Tư liệu | Thứ Năm, 31/01/2019 07:48 GMT +7
(Vanhien.vn) Ngày còn nhỏ, Võ Nguyên Giáp còn nhớ như in đêm đêm cậu vẫn thường được nghe mẹđọc bài vè “Thất thủ kinh đô”. Bài vè mở đầu:
 
“Năm Mùi thất thủ Thuận An.
Tài gia bá hộ các làng kêu ca,
Đàn ông cho chí đàn bà,
Hưu trí, hưu dưỡng ai mà chẳng xung.
Nam triều chán chi kẻ anh hùng, 
Để Thuận An thất thủ khổ tranh đoạn tình”
 
Võ Nguyên Giáp nguyên học sinh Trường Quốc học Huế
Bài vè là tiếng nói dân gian kể lại sự kiện kinh đô Huế bị thất thủ, một cách rất mộc mạc, chân thực. Cóđoạn hùng hồn như tiếng kèn xung trận, cóđoạn ngậm ngùi khổđau, trách cứ, ai oán, đoạn thìđanh thép như bản cáo trạng. Mẹ còn kể: Ngày bà còn để tóc bím, kinh đô Huếđã bị thất thủ, Điện tiền Thượng tướng quân Tôn Thất Thuyết phò vua Hàm Nghi ra Sơn phòng Quảng Bình. Tại đây vua xuống Chiếu Cần Vương kêu gọi các sỹ phu yêu nước, nam phụ lão ấu, mọi con dân đất Việt hãy đứng lên chống thực dân Pháp cứu nguy đất nước.
 
Ông ngoại Võ Nguyên Giáp quêở thôn Mỹ Đức, đầu nguồn sông Cẩm Ly, một vùng sơn cước dưới dãy Trường Sơn hùng vĩ. Cụ theo Văn thân lên đến chức Đề đốc, coi Đại đồn Tiền vệ. Chẳng may ông bị giặc Pháp bắt tra tấn dã man, nhưng một mực trung thành, không một lời khai báo. Đặc biệt, Võ Nguyên Giáp ấn tượng sâu sắc nhất về ngôi miếu ở xóm ngoài, thờ vị tướng đem quân đánh giặc ngoại xâm. Không may bị tướng giặc chém đứt cổ, chỉ còn dính da, nhưng ông vẫn hùng dũng thúc ngựa về đến làng thì gặp một bà giàđang hái rau, ông liền xuống ngựaôn tồn  hỏi: 
 
- “Thưa cụ, cọng rau muống ngắt ra có sống được không?”
 
- “Cọng rau muống rỗng, ngắt ra không sống được!”-  bà cụ chậm rãi thưa lại.
Thế làông ngã ngựa chết ngay.
 
Những câu chuyện mẹ kể năm nào, sẽ không bao giờ phai mờ trong tâm trí   Giáp và mặc dù phong trào Cần Vương đã lắng xuống, nhưng âm hồn  của các tử sỹ kinh thành vẫn vang vọng mãi trong lòng dân chúng Huế. Điều đó thể hiện rõ trong câu ca:
“Chiều chiều trước bến Văn Lâu,
 
Ai ngồi, ai câu,
Ai sầu, ai thảm, 
Ai thương, ai cảm,
Ai nhớ, ai trông.
Thuyền ai thấp thoáng trên sông, 
Buông câu mái đẩy, chạnh lòng nước non”.
 
 
 
Là một học sinh xuất sắc của Trường Quốc học Huế, tháng nào anh cũng đứng đầu lớp. Nhưng đối với Võ Nguyên Giáp, giờđây việc học hành không phải làđiều anh quan tâm duy nhất. Anh bước vào cổng Trường Quốc học Huế, đúng lúc phong trào đấu tranh của nông dân và các tầng lớp trí thức chống sưu cao thuế nặng, đòi nhà cầm quyền Pháp trả tự do cho nhà chí sỹ cách mạng Phân Bội Châu  vàđòi được để tang cho cụ Phan Chu Trinh.
 
Võ Nguyên Giáp bị kết án tù giam  2 năm
Võ Nguyên Giáp như đã có sẵn một nội lực, anh đã nhanh chóng hoà nhập ngay vào phong trào đấu tranh đó. Hơn nữa ởđây Võ Nguyên Giáp có nhiều người bạn đang hoạt động trong phong trào thanh niên học sinh như các anh Nguyễn Khoa Văn, Nguyễn Thúc Hào, đặc biệt là Nguyễn Chí Diểu, người bạn lớn hơn anh 3 tuổi, sinh trưởng trong một gia đình nghèo, quêở Phú Mậu, Thừa Thiên. Hai người tuy mới quen nhau, nhưng đã trở nên thân thiết, không chỉ vì cùng chung cảnh ngộ học trò nghèo, mà hình như giữa hai người có cùng chung một suy nghĩ, chung một  chí hướng. Nguyễn Chí Diểu thường chia sẻ với Võ Nguyên Giáp về sự bất bình về tình trạng giáo dục thực dân, nhằm tạo ra những tên tay sai đắc lực phục vụ cho “mẫu quốc”. Chính vì những điều đó mà chỉ ba năm sau ngày quen biết, Nguyễn Chí Diểu đã giới thiệu Võ Nguyên Giáp vào Tân Việt Cách mạng Đảng. Hơn nữa, ởđây cậu học sinh Giáp còn được các thầy giàu tinh thần yêu nước dạy dỗ, giáo dục như thầy Võ Liêm Sơn, thầy Cao Xuân Huy, thầy Đặng Thai Mai…
 
Tiếp tục truyền thống đấu tranh của học sinh Huế, do Nguyễn Tất Thành (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh), lúc bấy giờ là học sinh lớp Đệ nhị (niên khoá 1908-1909), Trường Quốc học Huế, khởi xướng vận động bạn bè học sinh cùng đi biểu tình với quần chúng kéo tới Toà Khâm sứ vào tháng 4/1908, chống chế độ cai trị hà khắc, cùng với cuộc đấu tranh chống chế độ giáo dục hà khắc của học sinh Trường Kỹ nghệ thực hành diễn ra vào tháng 3/1926.
 
Tháng 4/1927,tại Trường Quốc học Huế lại diễn ra một cuộc bãi khoá rầm rộ với quy mô lớn. Nguyễn Chí Diểu bị tên giám thị người Pháp chúý, coi Diểu là người cầm đầu những cuộc đấu tranh bãi khoáở trường. Nhân hôm thi môn toán, viên giám thị gian giảo này  vu cho Diểu “quay cóp” bài của bạn và y tức khắc đuổi Diểu ra khỏi trường. Võ Nguyên Giáp và các bạn cùng chí hướng bất bình trước vệc “vu oan giá hoạ” cho người khác của tên giám thị, đã làm đơn yêu cầu nhà trường huỷ quyết định đuổi học Diểu. Nguyễn Chí Diểu là một học sinh giỏi của lớp. Diểu không hề chép bài của bạn như tên giám thị vu cáo. Nhưng đơn đã bị nhà trường trả lại. Ngay sau đó, Võ Nguyên Giáp bàn với Nguyễn Khoa Văn tiếp tục tổ chức bãi khoá để phản đối vệc Diểu bịđuổi học. Cuộc bãi khoá của học sinh Trường Quốc học Huế lan rộng ra khắp các trường khác ở Huế và phát triển thành cuộc tổng bãi khoá.
 
Trước tình hình đó, nhà cầm quyền Pháp tại Huế, dưới sự chỉđạo trực  tiếp của tên Chánh mật thám Trung Kỳ Leon Sogny, Hiệu trưởng và Tổng giám thị Trường Quốc học Huế lúc bấy giờ là Bourotte và Harter huy động toàn bộ lực lượng giám sát mọi hoạt động của học sinh trong trường. Nhiều nam nữ học sinh Huế bị bắt bớ giam cầm. Nhưng do áp lực của công luận, nhàđương cục Pháp buộc phải nhượng bộ, thả một số học sinh bị bắt, nhưng kiên quyết đuổi một số học sinh bị chúng coi là những người lãnh đạo, trong đó  có các anh Nguyễn Chí Diểu, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Khoa Văn… Lúc này Võ Nguyên Giáp không về quê ngay, anh vào Quảng Nam, Đà Nẵng, Bình Định… vừa thăm thú bạn bè, vừa nghe ngóng tình hình. Trong thời gian lưu lại Quảng Nam, anh đến viếng nhà thờ cụ Phan Chu Trinh. Cuối cùng, anh trở về quê trong tâm trạng bế tắc.
 
Bỗng một hôm Nguyễn Chí Diểu lặn lội từ Huế về làng An Xá tìm gặp Võ Nguyên Giáp. Diểu mang theo một tập tài liệu về “Liên đoàn các dân tộc bịáp bức trên thế giới” và một số văn kiện cuộc họp của “Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội ”ở  Quảng Châu, Trung Quốc, trong đó có hai bài phát biểu của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Giáp đọc rất say sưa. Lòng đầy cảm xúc. Nguyễn Chí Diểu cho Giáp biết: Sau khi bịđuổi học, Diểu đã tham gia Tân Việt Cách mạng Đảng, hiện có cơ sởở Huế, đồng thời cho Giáp xem chương trình, điều lệ của Tân Việt Cách mạng Đảng. Ít lâu sau, Giáp được kết nạp vào Đảng.
 
Mùa hè 1928, Võ Nguyên Giáp trở lại Huế. Anh bước  vào đời của một chiến sỹ cách mạng. Tại Huế, Nguyễn Chí Diểu giới thiệu Giáp đến làm việc ở Quan Hải Tùng thư, một nhà xuất bản do Tổng bộ Tân Việt chủ trương, sáng lập viên làĐào Duy Anh, trụ sở đặt ở phốĐông Sa, Tp. Huế. Về công khai, Võ Nguyên Giáp là thư  ký của nhà xuất bản, Võ Nguyên Giáp được sinh hoạt trong một tiểu tổ bí mật của Đảng Tân Việt do Đào Duy Anh làm tổ trưởng. Tại đây Võ Nguyên Giáp cóđiều kiện tiếp xúc với những học thuyết kinh  tế, xã hội, dân tộc, cách mạng. Đặc biệt, cuốn “Bản án chế độ thực dân Pháp” và tờ báo “Người cùng khổ” (Le Paria) từ Pháp gửi vềđã cuốn hút anh.
 
Từ năm 1929, Võ Nguyên Giáp trở thành một trong nững thành viên trong nhóm hạt nhân của Đảng Tân Việt. Anh tích cực vận động cho tổ chức này gia nhập Đảng Cộng sản. Với tư cách là Tổng biên tập báo Tiếng dân, Đào Duy Anh giới thiệu Võ Nguyên Giáp  với cụ Huỳnh Thúc Kháng và được cụ đồng ý, Võ Nguyên Giáp làm biên tập viên cho báo Tiếng dân, tờ báo đầu tiên ở Trung Kỳ, có xu hướng tiến  bộ do cụ Huỳnh Thúc Kháng chủ trương ra mắt bạn đọc tháng 7/1927. Qua tờ báo Tiếng dân, Võ Nguyên Giáp viết bài tuyên truyền chủ nghĩa Mác. Vì vậy, chính quyền thực dân ở Huế ngày đêm theo dỏi, giám sát từng hoạt động của anh.
 
Sau khởi nghĩa Xô Viết Ngệ - Tĩnh 1930, chính quyền thuộc địa Pháp ra sức đàn áp, khủng bố trắng. Ngày 25/10/1930, lúc vừa tròn 19 tuổi, Võ Nguyên Giáp bị giặc Pháp bắt giam cùng với một số đồng chí, trong đó có thầy Đặng Thai Mai, nữ sinh Nguyễn  Thị Quang Thái (em ruột nhà cách mạng Nguyễn Thị Minh Khai), sau đó trở thành người vợ thân yêu của Võ Nguyên Giáp và nhiều bạn học Trường Quốc học Huế. Võ Nguyên Giáp bị toàán thực dân kết án 2 năm tù giam tại nhà lao Thừa Phủ, Huế. Không tra khảo được gì, chúng liền nhốt anh vào xà lim tối tăm, không một chút ánh sáng, suốt 15 ngày đêm.
 
Cuối nm 1931, do Hội Cứu tếĐỏ Pháp đấu tranh đòi thả chính trị phạm, chính quyền thực dân Pháp ởĐông Dương buộc phải nhượng bộ thả một số tù chính trị. Thầy Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Thị Quang Thái và một số anh chị em khác  được trả tự do. Võ Nguyên Giáp bịđưa về quản thúc ở quê và hàng tháng phải lên trình diện với quan huyện. Ít lâu sau, anh tìm cách ra Vinh, Nghệ An để thực hiện chí hương của mình. Ở Vinh, anh tìm đến thầy Đặng Thai Mai và được thầy giúp đỡ tìm việc làm tạm thời. Năm 1932, Thầy Đặng Thai Mai chuyển ra dạy học ở Hà Nội, Võ Nguyên Giáp cũng  ra theo thầy. 
 
Võ Nguyên Giáp rời ghế nhà trường từ năm Thành chung thứ hai, giờđây tại Hà Nội, anh quyết định dành một khoảng thời gian 10 tháng tự học, để dự thi lấy bằng tú tài phần nhất với tư cách thí sinh tự do và anh đã đỗ hạng ưu. Từđây Võ Nguyên Giáp bắt đầu  dạy học tại trường Thăng Long cùng với thầy Đặng Thai Mai.
 
Học trò của thầy Mai, thầy Giáp, sau này nhiều người đỗđạt cao, trở thành những nhà trí thức có uy tín và có người trở thành cán bộ cao cấp ca Đảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam.
 
(Còn nữa)
Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}