Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Lê Vãn và cuộc khởi nghĩa ở Thanh Hóa thời Lý

Trần Thị Liên | Thứ Tư, 25/12/2019 13:52 GMT +7

Trong trí nhớ của người dân xứ Thanh, cái tên Lê Vãn gợi lên những cảm xúc nửa quen, nửa lạ. “Quen” - bởi đây là tên con phố khá đẹp trên địa bàn phường Lam Sơn, một trong những điểm tụ cư sầm uất ở thành phố Thanh Hóa. “Lạ” - bởi đa số người dân, đặc biệt là quảng đại quần chúng không có điều kiện tiếp xúc và minh xác lịch sử, cái gọi là “nhân vật Lê Vãn” chẳng mấy khi được đề cập.


Đến mức không ít quan điểm đã bày tỏ sự nghi ngờ: Phải chăng đây là “lỗi đánh máy” - nhầm lẫn Lê Vãn với Lê Vấn (tức Phạm Vấn), một trong những khai quốc công thần của khởi nghĩa Lam Sơn năm 1416. Bài viết này xin cung cấp một số thông tin về Lê Vãn, và quan trọng hơn là khẳng định: Lê Vãn và Lê Vấn là hai nhân vật hoàn toàn khác biệt.

Về Lê Vấn, Phạm Vấn

Về Lê Vấn: Như chúng ta đã biết, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn “mười năm nếm mật nằm gai” thành công, đất nước sạch bóng quân thù. Bình Định vương Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế. Ở đợt luận công phong bái tháng hai năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), những hỏa thủ (đội trưởng) và quân nhân của quân Thiết đột (tức thiết kỵ, tức kỵ binh) có công lao siêng năng khó nhọc ở Lũng Nhai được ban phong tước Trí tự. Lê Vấn cùng Lê Quy, Lê Dịch, Lê Ê... (tổng số 52 người), được xếp công lao hạng nhất, được ban Quốc tính, hàm Vinh lộc đại phu, chức Kim ngô vệ Đại tướng quân, tước Thượng trí tự(1).

Về Phạm Vấn, Đại Việt thông sử và nhiều nguồn sử liệu khác cho biết: Phạm Vấn người thôn Nguyễn Xá, huyện Lương Giang (nay là huyện Thiệu Hóa). "Ông theo vua Thái Tổ khởi binh, trước sau lúc nào cũng ở bên cạnh, hết sức giúp rập". Phạm Vấn lập được rất nhiều công lao, đặc biệt là trong các hoạt động quân sự ở Nghệ An (năm 1424), trong chiến thắng Xương Giang (năm 1427). Sau khi Lê Thái Tổ lên ngôi, tháng 2 năm 1428, Phạm Vấn được trao chức Vinh lộc Đại phu, Tả kim ngô vệ Đại tướng quân, tước Thượng trí tự, phong là Suy trung Tán trị Hiệp mưu Bảo chính công thần. Ít lâu sau, ông lại được thăng làm Nhập nội kiểm hiệu Bình chương quân quốc trọng sự và làm tể phụ đứng đầu. Ngày mồng 3, tháng 5, năm 1429 Lê Thái Tổ ban biển ngạch công thần cho 93 viên, gồm có 9 bậc thì Phạm Vấn trong số 3 người công thần hạng cao nhất là Huyện thượng hầu cùng Lê Sát, Phạm Văn Xảo(2).

Sự trùng khớp giữa hai nguồn tư liệu là căn cứ để nhiều nhà nghiên cứu khẳng định: Lê Vấn chính là Phạm Vấn. Ông được Lê Thái Tổ ban “Quốc tính” (họ quốc gia) nên đổi từ họ Phạm sang họ Lê. Nhận định này, theo chúng tôi là có cơ sở!

Lê Vãn và khởi nghĩa Lê Vãn

Nếu như tên tuổi Lê/Phạm Vấn gắn với Khởi nghĩa Lam Sơn và những sự kiện lịch sử liên quan đến Lê Vãn lại diễn ra trước đó hàng mấy thế kỷ, trong những năm tháng suy vong của nhà Lý.

Tài liệu để lại cho biết, sau những năm tháng huy hoàng với một nền văn minh Đại Việt rực rỡ, kể từ thời Lý Cao Tông (1175 - 1210), nhà Lý bắt đầu suy vong. Chính sách “bế quan tỏa cảng” của nhà Lý đã kìm hãm sự phát triển kinh tế của đất nước. Những năm cuối thế kỷ XII, thiên tai mất mùa xảy ra không ít, đặc biệt là lần mất mùa lớn năm 1181 khiến “dân chết đói gần một nửa”. Tuy nhiên, Lý Cao Tông không những không đưa ra những phương sách khẩn cấp cứu dân mà còn cho xây dựng rất nhiều cung điện. Bất bình trước cuộc sống xa hoa của triều đình trung ương, nhiều thủ lĩnh nông dân đã đứng lên chống lại vương triều.

Khởi nghĩa Lê Vãn nổ ra sau hàng loạt biến cố thiên nhiên năm 1192 như động đất vào tháng sáu, mùa hạ; sét đánh vào điện Vĩnh Ninh mùa thu, tháng bảy... Đại Việt sử ký toàn thư cho biết: Bấy giờ, ở giáp Cổ Hoằng - Thanh Hóa, xuất hiện vệt chân trâu trèo lên cây muỗm. Theo dấu chân trâu, người ta nhìn thấy con trâu bạc, một lúc lâu sau, con trâu bạc lại từ cây muỗm đi xuống theo ngả khác. Một người lính ở Cổ Hoàng tên Lê Vãn (có tư liệu chép là Lê Văn) ngẫm nghĩ và đoán rằng: “Trâu trắng là vật ở dưới, nay lại ở trên cây, thế là điềm kẻ dưới lên ở trên". Lê Vãn quyết định tập hợp quần chúng nổi dậy(3). Địa danh Cổ Hoàng được Quốc sử quán triều Nguyễn giải thích: Cổ Hoàng là đơn vị hành chính cấp Giáp (tương đương đơn vị “huyện” thời hiện tại), nhà Đinh, nhà Tiền Lê gọi là Cổ Hoằng, nhà Lý đổi làm Cổ Đằng, nhà Trần đặt làm huyện, nhà Hậu Lê đổi là huyện Hoằng Hóa, tức là huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa thời Nguyễn (tương đương với địa giới huyện Hoằng Hóa ngày nay)(4).

Một vài nhận định

Sử sách không chép nhiều về danh tính vị tướng nhà Lý được cử đi đánh dẹp cũng như quy mô, thời gian và mức độ thành công của khởi nghĩa Lê Vãn. Tuy nhiên, chắp nối các thông tin tản mát, có thể khẳng định: Cuộc nổi dậy của ông diễn ra năm 1192, mang tính chất của khởi nghĩa nông dân, được sự hưởng ứng của đông đảo quần chúng nhân dân nhưng do lực lượng mỏng, tiềm lực của nhà Lý lúc này vẫn rất mạnh nên nhanh chóng bị dập tắt.

Dù thất bại nhưng Lê Vãn vẫn là đại diện cho quần chúng lao động. Khởi nghĩa của ông biểu thị sự bất bình của nhân dân trước sự quan liêu, sa đọa của triều đình trung ương cuối thời Lý. Vậy nên, việc tôn vinh Lê Vãn, trong một chừng mực nào đó, theo chúng tôi là cần thiết và đúng đắn còn mức độ vinh danh ra sao(?) xin trở lại trong một bài viết khác.

------------

(1) Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên (1272 - 1697), Đại Việt Sử ký toàn thư, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam dịch (1985 - 1992), Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1993, tr.351.

(2) Lê Quý Đôn (1978), Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, các trang: 214-215-217.

(3) Đại Việt Sử ký toàn thư, đã dẫn nguồn, tr.143.

(4) Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, tập 1, Nxb. Giáo Dục, Hà Nội, tr. 424.

Nguồn: vanhoadoisong.vn

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}