Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Mối liên quan giữa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan ở Phú Thọ: Biểu trưng cho triết lý nhân văn “Con người có tổ có tông”

Đặng Đình Thuận (Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Phú Thọ) | Thứ Bảy, 04/04/2020 10:36 GMT +7

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan Phú Thọ được UNESCO chính thức công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ( năm 2012 và 2017). Đây là hai di sản văn hóa phi vật thể truyền thống độc đáo, đặc sắc tiêu biểu của tỉnh Phú Thọ, biểu trưng cho triết lý nhân văn “Con người có tổ có tông”, “ Uống nước nhớ nguồn”; “Ăn quả nhớ người trồng cây" của văn hóa dân tộc Việt Nam. Điều đặc biệt, hai di sản có mối liên quan mật thiết với nhau ở một số nội dung đặc trưng cơ bản.

Khúc hát cửa đền. Ảnh: Vũ Mạnh Cường

Đều là di sản văn hóa tinh thần (phi vật thể)

Hai di sản đều phản ánh tín ngưỡng dân gian, cùng chung nguồn gốc hình thành và phát triển, cùng chung địa bàn ra đời và nguồn gốc chủ nhân sáng tạo ra tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan ở Phú Thọ, đó là cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Trong mỗi gia đình người Việt, việc thờ cúng tổ tiên và các Vua Hùng là tín ngưỡng vô cùng thân thiết và không thể thiếu được trong bàn thờ của mỗi gia đình. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương chính là sự minh triết từ tâm thức tín ngưỡng linh thiêng, là ý thức hệ cơ bản của dân tộc được tạo nên bởi các hoạt động văn hóa tâm linh, là nền tảng cho các hoạt động văn nghệ mang đậm yếu tố tín ngưỡng dân gian làm cầu nối chuyển tải giá trị tâm linh giữa con người và thế giới tâm linh, tạo nên nét đặc trưng của văn hóa truyền thống của cư dân vùng Đất Tổ.

Chủ nhân của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương cũng đồng thời là chủ nhân của nghệ thuật Hát Xoan thể hiện nghi thức diễn xướng dân gian thờ cúng tổ tiên, ông bà và các bậc tiền nhân đã có công với nước như các bậc vua quan, thần linh, thành hoàng làng thông qua lời ca, hình thức diễn xướng và không gian thiêng là các ngôi đền, đình để thể hiện lòng tôn kính, sự biết ơn với các bậc tiền nhân...

Hầu hết di tích thờ cúng Hùng Vương đều có hát Xoan

Trên toàn quốc hiện có 1.417 địa điểm có di tích thờ cúng các Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương. Riêng ở Phú Thọ có 326 di tích, đặc biệt có 18 di tích tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc có hát Xoan đều có nghi lễ thờ cúng Hùng Vương. Dưới thời vua Khải Định ( 1917), tuần phủ Phú Thọ là Lê Trung Ngọc trình Bộ Lễ định ngày 10-3 âm lịch là ngày Quốc Tế (tổ chức tế lễ cấp nhà nước). Hằng năm, cứ đến tháng 3 âm lịch người người lại trẩy hội về Đền Hùng dâng hương tưởng nhớ ơn đức, tôn vinh công lao dựng nước của các Vua Hùng và mang hát Xoan về hát trong ngày lễ hội. Các làng có đình, đền thờ Vua Hùng mỗi năm đều cử ra Ban khánh tiết để chủ trì và điều hành nghi lễ thờ cúng Vua Hùng và tổ chức nghi lễ hát Xoan với ý nghĩa rước vua, nghinh đón Vua Hùng về với con dân.

Cũng từ đó cho đến nay, theo lệ chung ấy cứ vào dịp mùng 10-3 âm lịch và một số dịp lễ trong dịp mùa xuân nhân dân các địa phương có di tích thờ cúng Hùng Vương đều tổ chức lễ tế trang trọng, linh đình để tưởng nhớ công lao các vua Hùng và tổ chức hát Xoan nghinh Vua đón Vua Hùng.  Nghi thức cúng tế gồm có lễ dâng hương, dâng lễ vật, đọc chúc văn, cầu cúng, trình diễn các diễn xướng truyền thống như đánh trống đồng, hát Xoan, rước nước, lễ cầu đảo...

Đều được khởi dựng và bắt nguồn từ những làng cổ

Các di tích thờ cúng Hùng Vương và các làn điệu hát Xoan cổ đều được khởi dựng và bắt nguồn từ những làng cổ nằm ở vùng bán sơn địa thuộc địa bàn trung tâm Bộ Văn Lang thời các Vua Hùng dựng nước. Hát Xoan là tiếng hát cửa đình thể hiện những lễ tục diễn xướng tế thần linh, được tổ chức hát vào mùa xuân và đều có truyền thuyết phản ánh sự ra đời liên quan đến vợ, con gái và các Vua Hùng.

Hát Xoan là lối hát nghi thức mang tính chất nghi lễ tối cao và có niêm luật chặt chẽ, rõ nét của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước vùng trung du Phú Thọ và chỉ được tổ chức hát ở các ngôi đình thờ Vua Hùng, thần linh và thành hoàng làng. Chính vì vậy mà hát Xoan còn được gọi là: “Hát cửa đình”, “Khúc môn đình”, “Ca môn đình. Số “cửa đình” để tổ chức hát Xoan đều được Nhà nước quan tâm đầu tư kinh phí tu bổ và khôi phục, nhất là từ khi hát Xoan được tổ chức UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp (2011), để đến nay Hát Xoan Phú Thọ trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (tháng 12-2017). Hiện nay, khi thực hành nghi lễ thờ cúng Hùng Vương không thể tách rời với hát Xoan Phú Thọ, bởi hát Xoan là hình thức chuyển tải ý nguyện tâm linh cổ truyền nhất, mang yếu tố dân gian đặc trưng nhất, các di tích đình, đền, miếu là không gian linh thiêng nhất để diễn xướng của hát Xoan được đến với các bậc thần linh, Vua Hùng, thành hoàng làng một cách thiêng liêng nhất.

Nguồn: baohaiphong.com.vn

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}