Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Phi vật thể:

 

Tết Nguyên đán và lễ hội Xuân trong tâm thức người Tày

Lê Hoàn | Thứ Tư, 22/01/2020 22:12 GMT +7

Cũng như các dân tộc anh em khác, đối với đồng bào Tày, mùa Xuân là thời điểm Tết Nguyên đán là Tết quan trọng nhất và mùa của lễ hội Lồng Tồng là lễ hội quan trọng nhất trong năm. Mặc dù giờ đây cuộc sống đã ít nhiều thay đổi nhưng bản sắc văn hóa và hồn cốt dân tộc của đồng bào Tày vẫn được gìn giữ nguyên vẹn.

Đầm ấm Tết Tày

Theo quan niệm của dân tộc Tày, năm hết Tết đến có ý nghĩa rất quan trọng là tổng kết, đánh giá kết quả trong một năm về thành quả lao động, sản xuất và dự định những kế hoạch mới. Chính vì vậy, chào đón một năm mới đến, mọi gia đình dồn sức lực chăm lo Tết thật đầy đủ. Để chuẩn bị đón năm mới, cứ từ ngày Rằm tháng Chạp hằng năm các gia đình lại chuẩn bị công việc chuẩn bị cho ngày tết. Các gia đình đều chỉnh trang nhà cửa, sắp xếp các đồ dùng sinh hoạt ngăn nắp, quét dọn nhà cửa sạch sẽ để đón năm mới vui vẻ.

banh-chung-gu-ha-giang-1

Bánh chưng gù của người Tày

Người Tày sửa sang nhà cửa, trang trí cành đào, cành mận, câu đối Tết trên bàn thờ tổ tiên và mổ lợn, thịt gà, làm bánh chưng, chè lam, khẩu sli, thúc théc, mâm ngũ quả, vàng mã cho đêm giao thừa. Người Tày quan niệm rằng, sau một năm làm lụng vất vả, Tết là lúc tạm gác lại mọi tất bật, lo toan để ăn uống, vui chơi, thăm hỏi nhau. Ngày 30 Tết, gia đình người Tày nào cũng bắt đầu gói bánh chưng gù. Tên gọi bánh chưng gù có nhiều cách lý giải khác nhau, song đều giống nhau ở điểm, bà con các dân tộc ở đây lấy hình ảnh người phụ nữ đeo gùi khi làm nương sẽ cúi xuống để làm việc. Mượn hình ảnh đó để ca ngợi vẻ đẹp, sự siêng năng cần cù của những người phụ nữ dân tộc sống trên rẻo cao. Không giống với gói bánh chưng vuông của người Kinh thường dùng khuôn và gói nhiều lớp lá, bánh chưng gù được gói tay và chỉ sử dụng 1 lớp lá dong. Bánh chưng gù có kích thước nho nhỏ, cầm trong lòng bàn tay có cảm giác múp míp, đầy đặn. Nhờ vậy, việc bóc bánh khá dễ dàng và nếu khéo bạn hoàn toàn có thể không dính tay một chút nào.

Đến chiều 30 Tết, nhà nào cũng quét dọn bàn thờ, tỉa chân hương, mổ con gà thiến làm mâm cơm cúng tổ tiên. Bàn thờ được trang trí hai bên hai cây mía buộc lá kết vào nhau bằng từng khoanh giấy đỏ, một cánh hoa đào nhỏ, một đĩa quả ngọt, chai rượu. Sau giao thừa, bánh chưng chín thì mang lên bàn thờ đặt hai bên, mỗi bên ba chiếc. Mọi thủ tục cúng xong, các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau thưởng thức bữa cơm tất niên - bữa cơm sum họp gia đình và là điều kiện để họ hàng, anh em tụ tập với nhau tâm sự và đúc kết kinh nghiệm trong một năm lao động sản xuất.

Đêm giao thừa mọi người cùng nhau đi lấy nước từ mỏ nước hoặc từ các giếng, thứ nước mới được coi như lộc đầu năm. Theo phong tục của người Tày, khi bước sang thời khắc năm mới sau giao thừa, họ đi lấy nước mới ở mỏ nước đầu làng hoặc sông, suối, ý nói là bước khởi thủy năm mới tài lộc sẽ vào như nước, mọi sự trôi chảy, thuận hòa quanh năm.

Đến sáng mồng một, người Tày đi chơi tết cũng là đi mời ông bà, anh em trong họ, trong bản đến nhà mình ăn bữa cơm đầu năm mới. Các gia đình thường tổ chức thành từng nhóm đến xông nhà nhau. Khi đến nhà của hàng xóm, mọi người chúc gia chủ những điều tốt đẹp nhất về sức khỏe và gia đình gặp nhiều may mắn. Khi đoàn chúc tết đến gia đình nào cũng được chủ nhà đặt lên mâm cơm hay uống một chút rượu. Gia đình có người đến chơi Tết rất vui họ mời khách uống rượu ăn bánh chưng và thức ăn là thịt lợn, thịt gà từ mổ từ hôm trước.

Đặc sắc lễ hội Xuân

Nhà thơ Tố Hữu từng viết: “Áo em thêu chỉ biếc hồng - Mùa Xuân ngày hội Lồng Tồng thêm vui”, diễn tả cảnh đẹp vui Xuân, vui hội Lồng Tồng truyền thống của đồng bào dân tộc Tày trên khắp Việt Nam. Lễ hội Lồng Tồng hay còn gọi là "xuống đồng" được diễn ra từ ngày mùng 4 đến 20 tháng Giêng âm lịch tùy theo phong tục, điều kiện của từng địa phương. Dù quy mô tổ chức lớn hay nhỏ nhưng lễ hội đã trở thành món ăn tinh thần của người dân mỗi dịp đầu năm mới. Lễ hội được xem là hoạt động tín ngưỡng gắn liền với nền nông nghiệp của đồng bào Tày. Đây là dịp để mong cầu các vị thần linh che chở để có một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con người khỏe mạnh, cuộc sống no ấm.

IMG_5043 - Copy

Người Tày xã Yên Hoa, huyện Na Hang (Tuyên Quang) tổ chức hội Lồng Tồng đầu Xuân

Vào ngày lễ xuống đồng, mỗi cộng đồng dân cư, mỗi gia đình chuẩn bị một mâm cỗ theo khả năng. Mang hàm ý phô bày sự khéo léo của người phụ nữ trong việc nội trợ, nấu nướng các món ăn truyền thống như bánh chưng, bánh giầy, chè lam, bánh bỏng... Trên mỗi mâm đều có một chiếc bánh hình bông hoa nhiều màu sắc. Lễ khấn cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt được thực hiện do các thầy tào tiến hành.

Mâm cúng, có gà luộc, có bánh chưng, thịt lợn, trứng luộc nhuộm phẩm màu, xôi đỏ, xôi vàng tượng trưng cho mặt trời và mặt trăng, cho âm dương, trên mỗi đĩa xôi có một con én màu đỏ làm bằng giấy đậu lên, những mơ ước, những khát vọng về cuộc sống ấm no, sinh sôi nảy nở, an lành đều được gửi gắm tất cả vào trong đó.

Khi cỗ được bày xong, thầy cúng có uy tín được dân làng tiến cử sẽ bắt đầu phần lễ với nghi lễ của dân tộc Tày, xin Thành hoàng làng mở hội, tạ Thiên Địa, cầu Thần Nông, thần Núi, thần Suối…ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, ấm no hạnh phúc…Trong lễ cấu mùa này, nghi thức xuống đồng đóng một vai trò quan trọng – một người đàn ông to khỏe, đức độ, cày giỏi, làm ăn giỏi nhất làng và một con trâu tốt nhất được chọn để vạch những đường cày đầu tiên của vụ mới, mở đầu cho một mùa sản xuất bội thu.

long-tong-yen-hoa-na-hang 3

Thầy cúng là người có uy tín trong làng đang cầu các Thần linh cho mùa màng tươi tốt  bội thu

Phần lễ nhanh chóng kết thúc nhường bước cho phần hội với nhiều trò chơi, trò diễn dân gian truyền thống. Là một hoạt động hấp dẫn thu hút nhiều người tham gia, tung còn được chọn làm trò chơi khai hội. Mở đầu là hội tung còn. Ðây là hoạt đông vui nhất, thu hút nhiều người tham gia nhất. Ðể chuẩn bị cho hội tung còn, ở giữa đám ruộng lớn đựơc chọn làm địa điểm lễ hội, người ta dựng một cây mai cao từ 20-30cm làm cột. Trên đỉnh cột có uốn vòng tròn đường kính 50 - 60 cm dán giấy hai bên, đề chữ Nhật- Nguyệt tượng trưng cho mặt trăng và mặt trời. Tung còn đòi hỏi cả sức khoẻ và sự khéo léo. Nếu ở lễ hội nào không có ai tung còn trúng vòng tròn thì dân bản không vui, vì theo quan niệm của họ, phải có người tung còn trúng vòng tròn làm rách giấy thì năm đó làm ăn mới thuận lợi, mưa thuận gió hoà. Trong trò chơi này, nam nữ thanh niên còn thi tung còn cho nhau. Ngoài ra còn có các trò chơi dân gian khác như: đánh Pam, đánh Yến, đua mảng ngóc, đánh cù, chọi gà, bịt mắt bắt vịt, bắn nỏ, đẩy gậy, đi cà kheo, kéo co, chọi dê, bắt cá,…vv.. tạo không khí vui tươi nhân dịp xuân mới.                   

Những năm qua, từ việc được thụ hưởng các chương trình, dự án, chính sách của Nhà nước, đến nay, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung, dân tộc Tày nói riêng không ngừng được nâng lên. Diện mạo các  thôn, bản vùng sâu vùng xa ngày càng khởi sắc. Việc gìn giữ và phát huy những nét văn hóa truyền thống của người Tày là việc cần thiết. Để phong tục, lễ hội thực sự là nơi tụ hội, giao lưu của nhân dân và du khách thập phương, là dịp để những người con của quê hương tri ân với nguồn cội, tổ tiên sau một năm công tác, học tập trên khắp mọi miền của Tổ quốc; đồng thời cũng nhằm giới thiệu, quảng bá về tiềm năng, thế mạnh phát triển văn hóa, du lịch của địa phương, góp phần gìn giữ, phát huy và tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc, giáo dục yêu nước, lòng tự hào dân tộc, củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao mức hưởng thụ văn hóa tinh thần cho nhân dân.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}