Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Nếu muốn cởi buồn, hãy đọc thơ nôm Nguyễn Trãi

Vũ Bình Lục | Chủ Nhật, 17/09/2017 17:27 GMT +7

Cũng lại là một bài thơ Ức Trai viết ở Côn Sơn trong những ngày nhàn dật, thực tế là ông đã bị bỏ rơi, bị gạt ra ngoài vòng chính sự. Đôi khi muốn quên hết sự đời, muốn bịt hai tai lại, tự bảo rằng ông đã điếc cả hai tai rồi đấy! Ở lều tranh trên núi, thì vui với núi, với hoa, với trăng và vô tận tiếng chim.

NGÔN CHÍ (Bài 20)

Dấu người đi là đá mòn,

Đường hoa vướng vất trúc luồn.

Cửa song giãi thâm hơi nắng,

Tiếng vượn vang kêu cách non.

Cây rợp tán che am mát,

Hồ thanh nguyệt hiện bóng tròn.

Rùa nằm hạc lẩn nên bầy bạn,

Ủ ấp cùng ta làm cái con.

Cũng lại là một bài thơ Ức Trai viết ở Côn Sơn trong những ngày nhàn dật, thực tế là ông đã bị bỏ rơi, bị gạt ra ngoài vòng chính sự. Đôi khi muốn quên hết sự đời, muốn bịt hai tai lại, tự bảo rằng ông đã điếc cả hai tai rồi đấy! Ở lều tranh trên núi, thì vui với núi, với hoa, với trăng và vô tận tiếng chim. Hai câu mở đầu, đã thấy ngay cảnh núi non đường hoa vướng vất dây rừng và miên man những cây trúc trong rừng:

Dấu người đi là đá mòn,

Đường hoa vướng vất trúc luồn.

Hai câu lục ngôn cho thấy nơi Tiên sinh ẩn dật thời ấy còn hoang sơ lắm. Nơi có dấu chân người đi lại nhiều, thì đá sẽ mòn đi, thế thôi. Câu thơ đầu nhẹ như là một câu thơ tả cảnh thoáng qua, nhưng ngẫm ra nó lại có vẻ như một định đề, một triết lý gì đó rất quan trọng. Lỗ Tấn, một nhà văn hiện đại nổi tiếng đã từng nói đại khái rằng: Người ta đi nhiều thì thành đường, chứ trước đó làm gì có đường. Nguyễn Trãi bảo rằng Dấu người đi là đá mòn. Nhưng đường hoa vướng vít dây leo dây quấn và cây rừng giăng mắc, thì người đi phải luồn dưới trúc mà đi. Có thể là bên đường có hoa dại nở, nhưng cũng có thể là một cách nói cho đẹp câu văn, như thể giọt hoa, giọt tương, giọt hồng…khi Nguyễn Du tả nước mắt nàng Kiều sau đó gần bốn trăm năm, như một thủ pháp chuyển nghĩa tu từ vậy.

Đấy là quang cảnh chung, ở bề rộng. Còn như Cửa song giãi thâm hơi nắng là cảnh gần, tả ngôi nhà tranh ẩn dưới bóng cây của thi nhân. Cửa sổ ngôi nhà tranh đơn sơ có nắng thâm vào, xâm vào (bản Vũ Văn Kính), xông vào, tự nhiên và ấm cúng. Xa xa, ở bên kia vách núi, nghe rõ tiếng vượn kêu. Có điều khác thường, vì trong văn chương xưa, kể cả bên Tàu, tiếng vượn kêu thường gợi nỗi buồn, thê lương ảm đạm, thì đây không phải vậy. Tiếng vượn kêu chỉ gợi âm thanh vang động, dường như có thể xua tan cái lạnh lẽo cô đơn thông thường. Với thi nhân đang tận hưởng thú nhàn, thì tiếng vượn kêu bên kia sườn núi chỉ có thể là thứ âm thanh góp vui cho cuộc sống: Tiếng vượn vang kêu cách non…Cảnh nhà được giới thiệu thêm bằng những chi tiết gần gũi:

Cây rợp tán che am mát,

Hồ thanh nguyệt hiện bóng tròn.

Ngôi nhà tranh nho nhỏ của thi nhân khiêm tốn, bình yên, như thể đang mơ màng dưới tán cây rừng sum suê mát mẻ. Trước nhà có cái hồ nhỏ, nước trong, đêm về thường in rõ bóng trăng thơ mộng, Hồ thanh nguyệt hiện bóng tròn. Chưa hết, lại còn Rùa nằm hạc lẩn nên bầy bạn / Ủ ấp cùng ta làm cái con! Có bản chép câu cuối cùng là Cò nằm hạc lẩn nên bầu bạn. Cò hay rùa thì cũng chỉ những con vật rất gần gũi với người. Chúng chẳng những là bạn bè mà hơn thế, còn là con là cái trong nhà, tình cảm mật thiết với thi nhân, hết sức trung thành nồng hậu.

Hoá ra thi nhân như một vị Tiên đang vui sống cùng thiên nhiên, hoà vào thiên nhiên gần gũi và thân thiện. Thật là Núi láng giềng, chim bầu bạn / Mây khách khứa, nguyệt anh tam. Với Tiên sinh, thì con rùa nằm, con hạc lẩn quất quanh đó, cũng là bầy là bạn, cũng như cái như con hết cả. Hình như chúng cũng cảm nhận rất rõ tình cảm của Tiên sinh, nên cũng muốn tự nguyện và thích thú khi được làm bầu làm bạn với người. Một cuộc sống giản dị, thanh đạm mà nên thơ. Một phong cách tự tin, tự tại, làm chủ cuộc sống. Một nhân cách trong sạch của một nhà Nho biết rõ cơ trời và lẽ xuất xử. Một tâm hồn thi sỹ lớn lao mà gần gũi chân thật lạ thường. Tất cả những phẩm chất người thơ như thấy cả ở đây, thật đáng trân trọng, quý yêu!

Trong 254 bài thơ Quốc âm hiện có, đây là một trong số khá nhiều những bài thơ đặc biệt hay của Nguyễn Trãi. Ngôn ngữ thơ dân tộc ở đây đã đạt tới sự uyển chuyển, rất giàu nhạc điệu vang ngân, ví như câu Tiếng vượn vang kêu cách non thì tự thân nó, từng chữ đã như một nốt nhạc tươi sống, ngân nga như tiếng chuông rồi!...

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}