Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ
Chủ Nhật, 24/02/2019 01:43

Nghiên cứu:

 

Nhà thơ Nguyễn Việt Bắc: “Mùi quê” thương nhớ

Huy Thắng | Chủ Nhật, 19/08/2018 23:31 GMT +7

vanhien.vn - Tôi thân thiết với kiến trúc sư, nhà thơ Nguyễn Việt Bắc. Dẫu rằng người kiến trúc sư thực chất cũng đã là nghệ sĩ nhưng tôi thấy ở anh hình như mang nhiều phẩm chất và trái tim của một nhà thơ hơn một nhà kiến trúc.

Nguyễn Việt Bắc sống với nghề kiến trúc, nghề xây dựng nhưng anh lại như dành cho thơ phần hơn. Đã làm tốt được nhiều việc trong ngành kiến trúc xây dựng  và từng kinh qua  những cương vị đầy trách nhiệm như giám sát, chủ trì thiết kế các đô thị công nghiệp, thẩm định, đánh giá chất lượng các công trình dân dụng công nghiệp như giám sát thi công các nhà máy xi măng Bỉm Sơn, Bút Sơn , phó giám đốc trung tâm kiểm định Bộ Xây dựng, rồi hợp tác quốc tế . Nghe nói trụ sở báo Văn Nghệ 17 Trần Quốc Toản Hà Nội và cả trụ sở Hội nhà văn 9 Nguyễn Đình Chiểu…thì Nguyễn Việt Bắc cũng nhiều ít đã có phần đóng góp, không trực tiếp thì gián tiếp. Vậy nhưng cảm giác anh chỉ mới hoàn thành tốt lĩnh vực mà anh được học hành cơ bản, không như những gì anh gặt hái được trong thơ ca.

            Nguyễn Việt Bắc đam mê thơ và có thơ làm khi còn là  học.sinh phổ thông. Thời sinh viên kiến trúc.anh làm rất nhiều thơ..Ngày hội văn nghệ Hà Nội mở lớp hướng dẫn sáng tác văn học, nhà thơ  Phan Thị Thanh Nhàn, người phụ trách lớp có nhận xét  Nguyễn Việt Bắc:là người rất chăm chỉ song rất lặng lẽ. Anh ít nói, ít phát biểu, ít cả …đọc thơ...

     Khi Nguyễn Việt Bắc in tập thơ đầu tiên :” Bờ xa “ năm 1993  thì Phan Thị Thanh Nhàn là người đọc đầu tiên  và chị thích rồi chính chị đã viết lời giới thiệu::” Hôm nay, cầm tập thơ đầu tay của Nguyễn Việt Bắc, với số lượng ít ỏi, tôi càng nhận ra sự cẩn thận đến mức dè dặt của anh. Phập phồng,hy vọng, khát khao và dụt dè. Đó là Nguyễn Việt Bắc trong đời cũng như trong thơ.”

Hai năm sau Nguyễn Viêt Bắc lại cùng Hông Thanh Quang, Nguyễn Quang Thiều, Võ Thị Xuân Hà …và nhiều nhà thơ khác cùng đứng chung trong tập thơ tình “ Trái tim để ngỏ “.  Thơ tình của Nguyễn Việt Bắc thường giản dị :”Cái túi bằng vải thô / Bị thủng mất một chỗ / Anh thường vứt vào xó / Sau  mỗi lần đi xa / Cái túi bỗng nở hoa / Em mạng bằng sợi chỉ / Hoa không lá, không nhị / Mà sao lòng vấn vương / Công việc rất bình thường / Lại chính là hạnh phúc / Trái tim anh thường nhắc / Hạnh phúc tìm đâu xa  ( Tìm đâu xa )

Nhà thơ Bắc Ninh, hội viên hội Văn nghệ Hà Nội, hội viên hội nhà văn Việt Nam Nguyễn Việt Bắc sau hơn 50 năm đeo đuổi thơ ca đã có cho mình nhiều thơ  và được in vào các tập sách mà anh đặt cho nó những cái tên khá ấn tượng, độc đáo như :” Bờ xa”.( Nhà xuất bản Văn học,1993 ), “ Gặt chữ “.( Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2001 ), “Dội hoa lên trăng “ ( Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2004 ), “ Người ta và tôi “ ( Nhà xuất bản Hội Nhà văn , 2007 ),  “Bom chữ ngũ hành “ ( Nhà xuất bản Hội Nhà văn, in chung ,2008 ), “ Một mình trăng lên “ ( Nhà xuất bản Hội Nhà văn,2012 ),  “ Buồn không đóng cửa “ ( Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2016 ).

Khi chọn lọc đưa vào sách thì tất cả các bài thơ này của Nguyễn Việt Bắc đã được công bố trên các báo chí văn học như báo Văn Nghệ, tạp chí Thơ, tạp chí Nhà Văn, Tạp chí Nhà văn và Tác phẩm, báo Người Hà Nội v. v…và được dư luận chú ý. Anh có thơ được giải thưởng cao trên các báo chí văn nghệ.cả nước.  Có nhà thơ từng đánh giá cao sự táo bạo trong từng ý thơ khi dẫn ra bài thơ  lục bát: “Bến vẫn gió sông “ của anh in trong tập :”Dội hoa lên trăng “::”Bến sông vẫn gió,  ngày xưa / Cành đa chấm nước, đò vừa , sang sông / ngút xanh , mướt mát, ngô đồng / Chân trần, thiếu phụ- dòng sông mỏi mòn / Mặt trời rơi xuống, vẫn tròn / Vẫn ban tặng, vẫn mãi còn,Trinh nguyên / Chuông thờ, thả xuống, bình yên / Cắm sào cởi áo, bỏ thuyền, tắm sông.

Sinh ra trong một gia đình nông dân ở xã Nguyệt  Đức, huyện Thuận Thành , Tỉnh Bắc Ninh vào năm 1950, nhà thơ  Nguyễn Việt Bắc sau này luôn nhớ về về tuổi nhỏ:

“Ngày xưa / con thả trâu / Đào sen / Bắt cua bắt dế / Con mót lúa, vơ lá khoai vàng / Ngày xưa / Mưa trắng cánh đồng / Con đuổi bắt cào cào châu chấu / Rét quắt ngón tay “.

Nguyễn Việt Bắc có lẽ là một trong những người làm thơ viết nhiều nhất về quê. Anh có thơ viết về làng, về chợ, về ao, về cái cổng làng về người làng và cả vè mối tình đầu cũng diễn ra ở làng:” Chợ làng họp ở đầu làng / Mớ rau / Con cá / Rơm vàng buộc sâu / Có bà , quần vá , áo nâu /Bàn chân cấu nắng / Trên đầu nón mê / Bà ngồi, bán quả, vườn quê/ Dăm ba quả ớt, tái tê cả chiều” ( Chợ làng).“ Biết bơi ở cái ao làng / Trái tim biết đập vội vàng từ em…/ Ao làng/ Sen nở đầy hoa / Lá xanh anh trải gốc đa / Em ngồi “ ( Ao làng ), …

Tốt nghiệp Đại học kiến trúc đầu những năm 70 của thế kỉ trước và như suốt cuộc đời mình, từ khi ra trường cho tận mãi đến khi nghỉ hưu  Nguyễn Việt Bắc sống với  các công việc liên quan đến ngành xây dựng.. Nguyễn Việt Bắc vốn con nhà nông lại theo học kiến trúc cũng là chuyện lạ ngày ấy, vì quan niệm cũ, kiến trúc là một nghề cao sang, thường chỉ dành con nhà giầu thành phố. Nguyễn Việt Bắc giải thích ngày nhỏ ở quê nhà cùng gia đình sống trong một nhà ngói nhỏ bé, giản dị và êm đềm nhưng qua phim ảnh, qua sách báo trong ý thức anh nghĩ sớm được thấy một ngày nào, đất nước mình sẽ thịnh vượng, giầu có  và nhất định khi đó phải  có những công trình kiến trúc đồ sộ, kiểu dáng hiện đại, đường xá thênh thang..Và anh luôn ước rằng bản thân mình được tự tay góp phần vào những công trình đó .

Bởi vậy sau khi tốt nghiệp, có việc ở Bộ Xây Dựng trên Hà Nội  anh liền bán nhà ở quê ra thành phố sinh sống.

Nhưng không lâu sau  Nguyễn Việt Bắc đã hối hận. Mỗi con người cần có một quê hương nơi chốn đi về, nơi đó có họ hàng bà con rồi những đường làng ngõ xóm, ngôi nhà nơi sinh ra, những lũy tre, con đê, giếng nước, sân đình,  tuổi thơ.. Tất cả được anh gọi là  “Mùi quê “:  “ Mùi quê / Kéo tôi trở lại làng / Mùi nhựa sung /Phết lên diều chiều gió / Mùi con ốc nhồi bén lửa / Lúc đêm khuy / Mùi rạ ẩm nấu cơm buổi trưa/ Quần áo ướt quay quanh đầu gối/ Mùi ngọn lang quệt qua nhánh tỏi “…

Nguyễn Việt Bắc không phải là con người ồn ào, càng .không phải người nơi phố thị.. Sớm tỉnh ngộ anh dành dụm đem tiền về quê nói khó để xin mua lại ngôi nhà.  Người chủ mới rất cảm thông nên vui vẻ. Rồi  Nguyễn Việt Bắc tự tay thu xếp, dọn dẹp sửa sang lại ngôi nhà và đầu tuần anh trên Hà Nội , cuối tuần xe đạp, xe máy, vợ chồng con cái đèo nhau về. Khi nghỉ hưu vợ chồng anh sống chủ yếu ở quê. Nhiều khi nhớ anh, bạn bè rủ nhau về với anh, có khi cả mấy ngày liền. Nguyễn Việt Bắc không khéo nói, không bia rượukhông cà phê, thuốc lá nhưng chân thực nên bạn bè quý mến. Những nhà thơ , nhà văn thân thiết với anh, từ những người cao niên như Nguyễn Xuân Khánh, Phan Xuân Hạt, Vũ Quần Phương đến bạn bè cùng trang lứa như Nguyễn Đức Mậu, Vũ Từ Trang, Nguyễn Phan Hách, Vũ Bình Lục.…từ Hà Nội thường về đây. Chưa kể nhiều bạn văn nghệ cùng quê hương như Hoàng Gíá, Phạm Thuận Thành, Duy Đắc… như thường xuyên có mặt. Ở thành phố có nhà cao tầng, mặt tiền 5,6 mét nhưng  sao anh luôn cảm giác tù túng như đi ở nhờ nên chỉ khi sống trong ngôi nhà  ngói nhỏ thân thuộc giữa cái làng  Lê Xá quê hương thì anh mới như thật thoải mái: “Bỏ xa cuộc cãi vã và tiếng ồn / Bỏ con đường lưa thưa lá vàng lằng nhằng dây điện / Mùa thu về Kinh Bắc / Mặt trời còn chưa dậy / Ngủ vùi trong lớp sương mù / Đi trong mộng du / Phả phía lưng nồng nàn hơi ấm / Tiếng chim thả xuống / Sương dần bay lên / Ngắt một bông hoa không tên / Gặp người đi đường / không vội vã …”.

Nguyễn Việt Bắc thường tự hào, nơi anh có di tích Luy Lâu, có dãy núi Thiên Thai, có Chùa Dâu - một trong những ngôi chùa cổ nhất Việt Nam.. Và khi nói về thơ mình thường Nguyễn Việt Bắc hay đọc những bài thơ anh viết về các địa danh lịch sử, văn hóa nổi tiếng ấy với một tình yêu:”Luy Lâu thành cũ Luy Lâu / Ẩn trong phơ phất cỏ lau bên đường / Tôi về cỏ vẫn ngậm sương / Con chim rụi mắt tiếng thương thương là  / Rung rinh rặng ổi khóm hoa / Tôi bệt xuống cỏ để mà chiêm bao / Gió mưa bỗng thổi ào ào / Hồn người giữ đất tạc vào trời xanh / Tiếng chim lích chích chuyền cành / Tắm trong nắng sớm tiếng thành véo von “( Luy Lâu )” Một mình / Lên đỉnh Thiên Thai / Đến nơi / Mình bỗng / Thành hai con người / Một người / Theo gió rong chơi / Một người / Ngồi / với / Bời bời cỏ xanh”    ( Thiên Thai )

Yêu quê nhưng trước những đổi thay nhanh chóng theo thời thế khiến nhiều khi trái tim đa cảm, đôi chút hoài cổ trong con người anh luôn trỗi dậy, nên vẫn không khỏi ít nhiều có chút ngỡ ngàng : “ Làng vẫn làng mà như đi lạc / Tre không còn để mà kẽo kẹt / Nhà ống liền kề / Đường lồn nhổn xỉ than bê tông / Làng không còn ao thả cá / Không còn bèo tấm bèo cái / Không còn bà già chống gậy trên đường gạch đỏ bỏm bẻm / Không còn trẻ con nhẩy dây / chơi ô ăn quan ( Làng vẫn làng mà như đi lạc )…“Xóm quê/ Đường rộng / Nhà cao / Mà tìm không thấy cái ao của làng “ ( Ao làng ),” Cổng làng xưa có còn đâu / Câu thơ vượt cạn / Mái đầu / Phơ phơ. “( Cổng làng ). 

Quen và thân với Nguyễn Việt Bắc tôi thấy ở anh một con người nhân hậu, lành hiền , khiêm nhường và thêm một trái tim luôn  nhạy cảm với bất trắc của con  người  trước nhân tình thế thái. Anh như chia sẻ với những nỗi khổ của người nông dân làng quê anh trong bệnh viện / :” Ở bệnh viện gặp người làng/Tìm tiền đáy túi thóc vàng còn vương / Trả tiền thuốc / Trả tiền giường Thương ngày nắng quái / Đêm trường trong veo… Bao giờ mới hết cái nghèo / người làng phận mỏng / Bọt bèo trôi sông  ” . Đấy là gặp người làng, còn rộng ra là xã hội .  Như biết trước cái kết cục  không mấy tốt đẹp sẽ đến của các cô gái cùng đường phải kiếm tiền bằng việc phục vụ trong các nhà hàng  Karaoke nên anh không tránh khỏi nỗi buồn“Khi em cầm Mix hát / Khi em nhận tiền Bo / Đồng tiền / Là nấm mồ không hài cốt “…

Năm 2015, tôi và một số bạn bè cùng anh có chuyến về Hà Tĩnh thăm quê cụ Nguyễn Du và  nhân đóa đó xuống tắm biển Xuân Thành,. Nhiều cảnh tượng hiện ra không mấy vui trước mắt chúng tôi. Bãi biển văng mà quá nhiều cô gái trẻ xa lạ lượn lờ mời gọi. Khi ấy thấy anh bối rối lặng đi. Để rồi đêm đó như anh không ngủ để có bài  “Về quê Nguyễn Du “ giầu hình ảnh liên tưởng,:” Não bộ ta chạm râu Nguyễn Du / Ông ngồi cùng thời gian / Ta qua chốc lát / Một sớm / Giữa hè oi bức /  Ta xuống biển Xuân Thành  / Những cô Kiều mười tám đôi mươi /  Kèn sáo tưng bừng đón tiếp  /  Để rồi cuối cùng anh kết ::… Biển ở đây có thêm nhiều nước mắt / Mặn hơn

Tưởng lòng tốt và sự tử tế của con người với sáng tạo thơ ca chẳng mấy liên quan nhưng ngẫm ra người viết nếu không có tấm lòng, không có sự cảm thông, thấu hiểu thì chắc Nguyễn Việt Bắc không thể có được những câu thơ ”  mặn chát “ như vậy.

Nhân cách của Nguyễn Việt Bắc còn ở câu chuyện nhỏ này. Trong một cuộc thi thơ được tổ chức cách nay nhiều năm, cuộc thi ấy Nguyễn Việt Bắc có gửi bài. Ít lâu sau có một nhà thơ nằm trong ban chung khảo nói với anh, chịu khó đưa tiền thì thơ anh vào diện xét giải. Anh không theo vì cảm thấy đề nghị có phần làm anh bị xúc phạm. Tôi hỏi, ai vậy ? nghĩ  tôi và anh chỗ thân thiết, nhất là cuộc thi thơ năm ấy Nguyễn Việt Bắc không có tên trong những người có giải nên tôi càng nghĩ anh sẽ chẳng ngại gì khi nói ra, nhưng gặng thế nào anh cũng lảng chuyện khác.. Dù không tán đồng với nhà thơ kia nhưng anh tuyệt không nói rộng ra ngoài để giữ thể diện cho người đồng nghiệp. Trước sự việc đâu phải ai cũng có được  tấm lòng bao dung như vậy. Tôi càng thêm quí trọng anh.qua thông điệp cho chính mình khi viết câu thơ:” Mai sau là hạt cát / Giờ hãy là bông hoa”(*)

      ________________   

* Câu thơ của Nguyễn Việt Bắc 

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}