Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Phát hiện dấu tích cung điện thời Trần tại hành cung Lỗ Giang làng Thâm Động, xã Hồng Minh (Hưng Hà - Thái Bình)

Bài, ảnh: Đặng Hùng - Hội viên Hội khoa học lịch sử Việt Nam | Thứ Bảy, 30/11/2019 16:14 GMT +7

Nhân Hội thảo về hành cung Lỗ Giang tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh (Hưng Hà - Thái Bình) ngày 30/11/2019, Vanhien.vn trân trọng giới thiệu với bạn đọc bài viết  về chủ đề này của Nhà nghiên cứu Đặng Hùng -  Hội viên Hội khoa học lịch sử Việt Nam.

Lịch sử Việt Nam từng ghi nhận vương triều Trần xuất hiện trên vũ đài chính trị của nhà nước Đại Việt từ đầu thế kỷ XIII đến thế kỷ XIV (1225 – 1400). Đây là một vương triều có nhiều chiến công hiển hách với 3 lần chiến thắng giặc Nguyên – Mông, đánh tan các cuộc xâm lăng của Chiêm Thành, xây dựng nền văn hoá mang đậm bản sắc riêng của triều Trần trên khắp đất nước.

Bảo tàng ngoài trời bảo vệ hành cung Lỗ Giang tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. 

Thông qua các bộ sử: Đại Việt sử ký toàn thư (ĐVSKTT), Khâm định Việt sử khâm giám khâm mục… đã cho chúng ta biết: Hương Tinh Cương – Long Hưng xưa (nay là huyện Hưng Hà - tỉnh Thái Bình), chính là quê hương nơi phát tích, phát nghiệp đế vương của Vương Triều Trần. Hiện nay ở làng Thái Đường, xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà còn có đền, mộ thờ các vị vua tiền triều - triều Trần và các vị Tổ nhà Trần. Cách khu lăng mộ vua Trần ở xã Tiến Đức khoảng 6km, các tài liệu lịch sử xưa còn cho chúng ta biết ở làng Thâm Động (nay là xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà) còn có Hành Cung Lỗ Giang và An Lăng, cùng đền thờ 7 vị vua Trần. Hành Cung Lỗ Giang chạy dài 700m – 800m từ đầu làng Thâm Động vượt ra ngoài đê sông Hồng, khu hành cung đền thờ Thâm Động trải qua gần 800 năm đã có nhiều biến động, thay đổi diện mạo; hiện chỉ còn ngôi đền thờ 7 vị vua Trần, còn các cung điện nguy nga tráng lệ xưa đã trở thành phế tích, tàn lụi theo thời gian và do chiến tranh, giặc xâm lăng huỷ hoại.

Nhà nghiên cứu Đặng Hùng xem viên gạch móng tại khu lăng mộ kiến trúc thời Trần tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. 

Khu Hành Cung Lỗ Giang, được các bộ sử xưa chép với nhiều tên gọi khác nhau. Đời vua Trần Anh Tông, sử chép là Cung Lỗ Giang: “ Ngày 13/9 năm Trùng Hưng thứ 9 (1293), Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng Thái Hậu băng ở Cung Lỗ Giang, Phủ Long Hưng, tạm quàn ở cung Long Hưng”! Và ngày 11/6 (khai hựu thứ 13 (1341); vua (Trần Hiến Tông) băng ở chính tẩm, tạm quàn ở cung Kiến Xương (cũng là cung Lỗ Giang – lấy theo địa danh hành chính). Linh cữu quàn 4 năm, đợt đến ngày 15/8 năm Thiệu phong thứ tư (1344) mới chính thức an táng vua Hiến Tông ở An Lăng phủ Kiến Xương” (ĐVSKTT).

Đời vua Trần Anh Tông, sử xưa khi chép về lăng tẩm của vua thường gọi là Thái Lăng, sách (Đại Nam nhất thống chí) viết: “Đền thờ các vua Trần ở làng thâm động, tổng Vị Sĩ, huyện Duyên Hà, phủ Tân Hưng, tỉnh Thái Bình”. Theo tài liệu của Viện Đông Bác Cổ in trên công báo năm 1930 thì gọi là đền 7 vua Trần ở huyện Duyên Hà. Nơi đây sinh thời Khâm từ Thái hậu sống và tu hành ở Hành Cung Lỗ Giang, cũng là nơi gắn bó mật thiết với các vua Trần Nhân Tông, Trần Minh Tông, Trần Nghệ Tông và trước đây còn có miếu mộ của vua Trần Hiến Tông. Triều đình đã Trần đã cho dựng miếu thờ các vị vua nói trên và trang niệm 3 vị tiên đế là: Thái tổ Trần Thừa, vua Trần Thái Tông, vua Trần Thánh Tông …; vì thế nhân dân quen gọi là đền thờ 7 vị vua Trần.

Những viên ngói tại khu tại khu lăng mộ kiến trúc thời Trần tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. 

Theo các tài liệu khảo cổ và thần tích, thần phả cùng các tư liệu điền dã, lưu truyền trong nhân dân thì Hành Cung Lỗ Giang (Kiến Xương) được khởi xây dựng khoảng năm 1330 – 1332. Quy mô cung Lỗ Giang và An Lăng rộng khoảng 20 mẫu Bắc Bộ… Chính tẩm có thái miếu đồ sộ, nguy nga tráng lệ. Tả hữu có đông điện, tây điện. Đông Lăng (Lăng Ngói), Tây Lăng có chùa gọi là Chùa Giỗ (tương truyền là nơi Tuyên Từ Thái Hậu) thờ Phật. Quốc miếu gồm 3 cung, 3 toà, 3 gian (ở gần đê sông Hồng); thật đáng tiếc giặc Chiêm Thành, giặc Minh, quân Pháp, Nhật đã nhiều lần tàn phá khu Lăng mộ đền thờ 7 vị vua Trần, Khâm từ Hoàng Thái Hậu, Hoàng Thái Phi và Hoàng Hậu…. Hiện nay nơi đây chỉ còn một ngôi đền, cây xanh toả bóng, giếng nước trong lành; trong đền có 7 ngai thờ các vị vua Trần và hiện còn các đạo sắc phong của các vua triều Nguyễn.

Dấu tích trụ móng sỏi tại khu lăng mộ kiến trúc thời Trần tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.

Để xác định quy mô của Hành Cung Lỗ Giang (Kiến Xương) như sử sách đã từng ghi nhận; dựa trên kết quả khảo sát tháng 8/2014, được sự nhất trí của Sở văn hoá thể thao và du lịch tỉnh Thái Bình và Bộ Văn hoá thể thao và Du lịch (quyết định số 3897/QĐ-VHTT&DL ngày 21/11/2014); trung tâm nghiên cứu kinh thành (Viện Hàn Lâm KHXH Việt Nam) đã phối hợp với Bảo tàng tỉnh Thái Bình tiến hành khai quật khảo cổ học di tích Hành Cung Lỗ Giang với mục đích làm rõ vị trí, quy mô và vai trò của Hành Cung Lỗ Giang trong hệ thống cung điện của nhà Trần cho xây dựng tại Phủ Long Hưng xưa (nay là huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình), nhằm thu thập tư liệu về di tích, di vật thời Trần tại di tích Lỗ Giang, góp phần tuyên truyền giáo dục truyền thống lịch sử và hướng dẫn nhân dân địa phương trong việc quản lý, bảo tồn và phát huy của khu di tích lịch sử quý hiếm này. Dựa trên kết quả khảo cổ khảo sát, đoàn khảo cổ học đã khai quật 6 hố tại 2 vị trí là: khu vực đền thờ 7 vị vua và khu vực Lăng Ngói.

Những hiện vật khai quật tìm thấy tại khu lăng mộ kiến trúc thời Trần tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. 

Theo đánh giá của phó giáo sư tiến sĩ Bùi Minh Trí (giám đốc trung tâm nghiên cứu Kinh thành) thì mới khai quật 6 hố nhưng thật bất ngờ ngay tại hố (H1), đã tìm thấy dấu vết nền móng của một công trình gỗ rất độc đáo, xuất hiện hai hàng cột gồm 4 móng trụ vuông và bên trên đặt hai chân tảng đá để kê hai cột gỗ. Loại móng trụ này đã tìm thấy tại một số công trình kiến trúc thời Lý tại khu di tích Hoàng Thành Thăng Long (nhưng ở đó đều có quy mô rất nhỏ). Các móng trụ ở đền Thâm Động – Lỗ Giang có niên đại thời Trần; được gia cố kết hợp gạch ngói, bên trên đầm sỏi giống như kỹ thuật làm móng trụ thời Lý của khu di tích Hoàng thành Thăng Long; nhưng nó có kích thích rất lớn, lớn hơn nhiều so với khu di tích Hoàng thành Thăng Long. Dấu tích kiến trúc này ký hiệu là LG 14.H1.KT01, được tìm thấy từ độ sâu 0,5m so với mặt sân đền hiện tại và xuất hiện phạm vi trên 100m2. Kiến trúc nằm theo chiều ngang Đông – Tây, mặt quay về phía Nam hai bên phía Bắc và phía Nam đều tìm thấy hàng gạch bó nền và sân sạch được lát bằng loại gạch vuông. Dựa vào hàng gạch bó nền ở hai bên, kích thước lòng nhà của kiến trúc này có chiều rộng 9,9m. Tuy nhiên, do kiến trúc chưa xuất lộ hết, nên chưa thể biết chính xác quy mô, số gian và diện tích cụ thể của công trình.

Dấu tích khu lăng mộ kiến trúc thời Trần tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.

Bên cạnh dấu vết kiến trúc, trong khu vực hố khai quật còn phát hiện được 02 dấu vết di tích lò nung. Tại H1 đã tìm thấy 4 móng trụ, được đầm gia cố bằng sỏi và đất sét, 4 móng trụ này xếp thành 2 hàng theo chiều Bắc – Nam, khoảng cách giữa 2 hàng (tính từ giữa móng trụ) là 2,7m.

- Móng LG14.H1. KT01/B.MT001 có mặt bằng hình chữ nhật, dài (Bắc – Nam) : 3,5n, rộng (Đông – Tây): 2,1m; móng trụ được đầm chặt bằng đất séc và sỏi, đôi chỗ lẫn cả gạch ngói. Qua mặt cắt phía Đông của móng trụ có thể thấy B.MT002 hiện còn sâu 0,5m, được đầm bằng 11 lớp gia cố gồm sỏi, đất sét và gạch ngói, mỗi lớp đầm có độ dày trung bình 2 – 4cm, độ đầm rất chắc và cao.

Dấu vết gạch bó nền còn tìm thấy ở hai bên phía Bắc và phía Nam tức hai đầu của hai hàng móng trụ nói trên. Dấu vết còn lại của bó nền là hai hàng gạch nghiêng chạy dài 2,4m theo chiều Đông – Tây, mặt phía Bắc tiếp giáp với hai hàng hình vuông lát phẳng, đó là dấu vết còn lại của một sân gạch.

Theo các nhà khảo cổ học thì kỹ thuật và phương pháp làm móng trụ ở Hành Cung Lỗ Giang cơ bản theo truyền thống thời Lý nhưng nó có những đặc điểm riêng biệt so với móng trụ của kiến trúc thời Trần nhìn thấy tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long.

Với cấu trúc và sự phân bố của các móng trụ nói trên cho phép suy đoán rằng, mỗi móng trụ là phần gia cố móng của hai cột, tức là gồm một cột cái và một cột quân. Hay nói cách khác đây là những móng trụ kép. Trên cơ sở suy đoán về cấu trúc và tính chất của móng trụ có thể xác định kiến trú LG14.H1.KT01 chạy dài theo chiều Đông – Tây, rộng Bắc – Nam;  9,9m, cấu trúc nhiều vì, mỗi vì 04 cột, khoảng cách các vì hiện tại là 2,7m; khoảng cách 2 cột cái trong 01 vì từ 2,5-2,7m, khoảng cách giữa cột cái đến cột quân trong 1 vì là 1,3-1,5m và khoảng cách từ cột quân đến khoảng cách của bó nền khoảng 0,8m.

Hai ảnh trên: Các đại biểu nghe thuyết trình về kết quả khai quật khu lăng mộ kiến trúc thời Trần tại làng Thâm Động, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.

ở khu vực Lăng Ngói nằm cách đền Trần 152m về phía Tây. Tại đây đã đào hai hố khai quật ký hiệu khảo cổ học là LG14H5 và LG14H6. Tại đây đã phát hiện hai dấu vết bó nền; 0,1 đường cống thoát nước và nhiều di vật kiến trúc có thời đại triều Trần. ở hố khai quật số 6 phát hiện các loại vật liệu kiến trúc gạch ngói, đặc biệt là ngói mũi sen, lớp riềm mái trên gắn lá đề trang trí hình con hươu.

Kết quả điều tra, khai quật khảo cổ học, kết hợp với việc nghiên cứu các nguồn tư liệu lịch sử, bước đầu cho phép suy đoán rằng, khu vực đền Trần (Thái Lăng) xã Hồng Minh hiện nay chính là hành cung Lỗ Giang dưới thời vua Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông; và đây cũng là hành cung Kiến Xương và vua Trần Hiến Tông. Để ghi nhận vùng đất vốn là hành cung của nhà Trần, đồng thơi tôn vinh lớn lao của các vua Trần, nhân dân địa phương đã xây dựng ngôi đền nhỏ tại đây (trên nền kiến trúc xưa) để thờ phụng các vua Trần như là Thành Hoàng của Làng.

Kết quả khai quật năm 2014 bước đầu đã phát hiện được một phần nền móng của các công trình kiến trúc gỗ của nhà Trần khi xây dựng Hành Cung Lỗ Giang vào thế kỷ thứ 13 – 14. Các dấu vết bó nền móng trụ và sân gạch tìm thấy tại hố H1 và H4. Các dấu vết bó nền, móng trụ và sân gạch là của một công trình kiến trúc (LG14.KT01) rất độc đáo có mặt bằng lớn, nằm theo chiều đông – tây, mặt quay về phía Nam, hai bên có sân gạch được xây dựng rất quy chuẩn với hệ thống móng trụ kép được xây dựng kiên cố, các chân tảng lớn tìm thấy trong khuôn viên, các loại ngói mũi xen lợp thân mái và riềm mái và các loại vật liệu trang trí trên mái tìm thấy trong khu vực nền tìm thấy, cho thấy nơi kiến trúc ở đây xưa kia là kiến trúc gỗ, mái lợp ngói mũi được trang trí hết sức công phu đẹp đẽ và tráng lệ giống như kiến trúc cung điện trong hoàng cung Thăng Long. Các loại ngói mũi xen lợp riềm mái, các loại ngói úp, lợp bờ nóc, hay bờ dải trang trí hình rồng cùng những đầu rồng tìm được tại khu vực đền Trần đã chứng minh cho tính chất hoàng gia của kiến trúc nơi đây. Nói cách khác, đây chính là dấu tích của những kiến trúc cung điện xưa.

Kết quả khai quật tại khu vực Lăng Ngói kết hợp với kết quả điều tra cho thấy, quy mô rộng lớn của khu Hành Cung Lỗ Giang – Kiến Xương xưa. Mặc dù, các dấu vết tìm thấy ở H5 còn chưa rõ về tính chất cũng như quy mô nhưng với nhiều kiến trúc khác nhau được tìm thấy tại đây là phản ảnh lịch sử tồn tại lâu dài và liên tục của Hành Cung Lỗ Giang – Kiến Xương dưới thời Trần. Bước đầu đã cung cấp nhiều tư liệu quan trọng không những mình chứng sinh động và rõ ràng về vị trí của hành cung Lỗ Giang xưa hiển hiện trên đất Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ hiệu quả cho công tác  nghiên cứu so sánh, đánh giá, giá trị và lập hồ sơ khoa học về di tích, di vật thời Trần của khu di tích Hoàng thành Thăng Long nói chung và các di tích khác nói riêng.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}