Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Vật thể:

 

Tầm quan trọng của việc phân định ranh giới hành chính đối với công tác bảo tồn di sản văn hóa nhìn từ vụ việc của các di tích Hoành Sơn Quan và Hải Vân Quan (Bài 2)

Hải Nguyễn ( Sinh viên ĐH Luật Hà Nội) | Thứ Sáu, 17/02/2017 14:44 GMT +7

Bản thân người viết trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường của sinh viên đã có chuyến đi khảo sát thực địa đến Hoành Sơn Quan. Tại đây, tác giả trực tiếp thấy những ngôi miếu được tự tiện xây đắp không hề nằm trong cấu trúc nguyên bản của kiến trúc thành quách cổ. Những ngôi miếu này còn khá mới, được xây xung quanh cổng Hoành Sơn chỉ từ 2 đến 3m và không rõ do ai lập ra. Tác giả cũng đặt câu hỏi về sự quản lý của cơ quan chức Quảng Bình và Hà Tĩnh đối với hành vi xâm phạm trực tiếp vào vùng lõi di tích kể trên ?

4

Tuy không thống nhất trong phân vùng địa giới nhưng cả Quảng Bình và Hà Tĩnh lại tự mình lập hồ sơ đề nghị công nhận di tích quốc gia đối với Hoành Sơn nhưng đều không được chấp nhận. Sau đó, 2 địa phương này lần lượt tự công nhận đây là di tích cấp tỉnh (Quảng Bình công nhận năm 2002, Hà Tĩnh công nhận năm 2005). Như vậy, một di tích nhưng lại được công nhận là di tích cấp tỉnh của hai địa phương khác nhau. Đây là điều hết sức vô lý, chưa từng có trong tiền lệ và đương nhiên là trái với quy định của pháp luật. Việc công nhận di tích văn hóa cấp tỉnh do Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định và phải xác định được các khu vực bảo vệ di tích (điều 32 Luật Di sản văn hóa 2001 sửa đổi 2009). Vậy, một Hoành Sơn Quan có đến 2 quyết định công nhận của chủ tịch ủy ban nhân dân cấp tỉnh, 2 vị trí địa lý, 4 khu vực khoanh vùng bảo vệ ???

5

Trải qua hơn hai mươi năm, việc điều chỉnh, phân định địa giới hành chính tại các địa phương này chưa đi đến hồi “ngã ngũ” kéo theo số phận của hai di tích nổi tiếng vào loại bậc nhất trong lịch sử đứng bên bờ vực của xuống cấp và đổ nát. Quốc hội, Chính phủ đã ban hành nhiều kế hoạch hành động, đề án, nhằm chấm dứt tình trạng tranh chấp kể trên tuy nhiên quá trình thực hiện còn chưa liên tục, gián đoạn, đứt quãng, thiếu quyết liệt. Trong báo cáo số 31 của Chính phủ ngày 03/4/2006 gửi Uỷ ban thường vụ Quốc hội xin ý kiến về một số nguyên tắc giải quyết tranh chấp địa giới hành chính đã được nhất trí cao độ trong công văn 713 của Văn phòng Quốc hội 10/4/2006 trong đó có đề xuất các phương án: 
“a) Căn cứ các Nghị quyết của Quốc hội đã ban hành về điều chỉnh địa giới hành chính tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
b) Đảm bảo lợi ích chung của quốc gia, có tính đến đề nghị hợp lý của đại phương.
c) Tôn trọng hiện trạng và thực tế quản lý.
d) Thuận tiện cho nhân dân, cho công tác quản lý Nhà nước”
Tinh thần của các phương án giải quyết tranh chấp đều dựa trên việc đảm bảo lợi ích chung, từ đề nghị hợp lý cho đến thực trạng quản lý và cuối cùng là sự thuận tiện cho nhân dân, cho công tác quản lý nhà nước. Tuy nhiên, đây chỉ là những vấn đề trên lý thuyết và còn mơ hồ so với thực tiễn. “Đề nghị hợp lý” của các địa phương là một khái niệm mông lung. Bởi, trong các tranh chấp đất đai và địa giới hành chính, các địa phương đều mong muốn đạt được phần lợi nhất cho mình mà có thể xem nhẹ kiến giải của căn cứ khoa học, lịch sử, văn hóa. Theo quan điểm cá nhân của người viết, các nguyên tắc phân định ranh giới và giải quyết tranh chấp nhất định phải bổ sung nguyên tắc: “dựa trên các nghiên cứu, khảo sát khoa học; các tài liệu lịch sử và yếu tố văn hóa, vùng miền”. Chỉ khi xác định đây là một nguyên tắc khung trong tư tưởng chỉ đạo mới có thể áp dụng một cách nhuần nhuyễn vào thực tế.
Tiếp đó Tủ tướng Chính phủ ra quyết định số 512 ngày 02/5/2012 về việc phê duyệt dự án “Hoàn tiện, hiện đại hóa hồ sơ, bản đồ địa giới hành chính và xây dựng cơ sở dữ liệu về địa giới hành chính” đã xác định mục tiêu phải: “Giải quyết dứt điểm các tranh chấp đất đai liên quan đến địa giới hành chính các cấp do lịch sử để lại và những phát sinh mới từ những sai sót trong quá trình lập Bộ hồ sơ, bản đồ địa giới hành chính các cấp thực hiện theo Chỉ thị số 364-CT ngày 06 tháng 11 năm 1991 của Chủ tịch hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) về việc giải quyết những tranh chấp đất đai liên quan đến địa giới hành chính tỉnh, huyện, xã.”. Đề án này sẽ kéo dài trong 4 năm (2012-2015) với nhiệm vụ cụ thể cho từng năm và mỗi năm thì đều có nhiệm vụ đầu tiên đó là: “giải quyết dứt điểm tồn tại của năm 201… liền kề trước đó”  Nhưng cho đến nay vẫn chưa thể giải quyết được dứt điểm và toàn diện theo yêu cầu dự án đề ra. 
Sau đó, Thủ tướng tiếp tục ban hành quyết định 874 ngày 25/5/2016  về việc kéo dài thời gian thực hiện đề án 513 đến hết ngày 31/12/2020. Bộ Nội vụ ra quyết định 2554 ngày 20/7/2016 về việc ban hành kế hoạch triển khai thực hiện dự án 513 giai đoạn 2016-2020. Trong đó, xác định năm 2016 sẽ triển khai giải quyết tranh chấp về địa giới hành chính của Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng từ 10/8 đến 16/9/2016 sau đó sẽ trình Chính phủ để trình Quốc hội giải quyết và sẽ hoàn thành vào tháng 6 năm 2017 trên cơ sở: “Đo đạc xác định đường địa giới hành chính ở thực địa các khu vực tranh chấp theo Nghị quyết của Quốc hội hoặc theo kết quả thống nhất phương án giải quyết tranh chấp giữa các địa phương liên quan” và ký xác nhận trên bản hồ sơ gốc tại các địa phương tranh chấp trước khi bàn giao cho các địa phương quản lý. Tuy nhiên, bản kế hoạch này không hề đề cập đến việc giải quyết tranh chấp địa giới hành chính giữa Quảng Bình và Hà Tĩnh dù việc tranh chấp giữa hai địa phương nay tại khu vực đèo Ngang là có thật ? Mặt khác, tuy kế hoạch là vậy, nhưng Bộ Nội vụ sau đó lại có công văn 4169 ngày 19/9/2016 thông báo lùi thời hạn làm việc với các địa phương trên sang ngày 25-30/9/2016 vì “lý do công tác”.
Những tranh chấp địa giới hành chính bắt nguồn từ rất nhiều nguyên nhân, có cả khách quan và chủ quan, chủ yếu đến từ việc quá trình điều chỉnh địa giới trong lịch sử còn nhiều thiếu sót; việc thiếu các tài liệu lịch sử, thiếu các cơ sở khoa học cho việc phân định…và đặc biệt là sự yếu kém, thiếu quyết liệt của chính quyền các cấp trong việc ban hành chủ trương cũng như chỉ đạo giải quyết thiếu tinh thần, trách nhiệm, nặng về lợi ích vùng miền mà chưa thực sự coi trọng tiếng nói của nhân dân, của lịch sử và của khoa học trong quá trình áp dụng giải quyết khiến quá trình này còn là một bài toán nan giải.
Như đã nói ở trên, việc phân định địa giới hành chính cũng như giải quyết tranh chấp hành chính trên cả nước nói chung và tại đèo Hải Vân, đèo Ngang nói riêng sẽ còn rất “dài hơi” do tồn tại quá nhiều khúc mắc, tuy nhiên “số phận” của Hải Vân Quan và Hoành Sơn Quan không thể vì thế mà bị chìm vào quên lãng. Hệ lụy từ tranh chấp và sự thiếu minh xác trong phân định địa giới tác động lên các di tích đã nhìn thấy rõ, vậy nên, cấp thiết cần phải có những biện pháp tức thì và các chiến lược, chính sách lâu dài nhằm cứu vãn tình hình. 
Mới đây, ngày 17/11/2016 thực trạng di tích Hải Vân qua đã được nhìn nhận, mổ xẻ ngay trong buổi làm việc giữa hai ngành Văn hóa TP Đà Nẵng và tỉnh Thừa Thiên - Huế. Nguyên nhân của vấn đề trên được đổ cho sự nhập nhằng về địa giới hành chính giữa TP Đà Nẵng và Thừa Thiên-Huế. Theo biên bản ghi nhớ tại buổi làm việc, Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế sẽ cùng phối hợp với Trung tâm Quản lý Di sản TP Đà Nẵng hoàn thiện hồ sơ đề nghị Bộ VH,TT&DL xếp hạng Hải Vân quan là di tích cấp quốc gia. Trên cơ sở đó, sẽ xây dựng phương án bảo tồn và quản lý di tích này theo Luật Di sản, ngăn chặn tình trạng xuống cấp và xâm hại di tích. Hai địa phương cũng sẽ tiếp tục xây dựng các kế hoạch để quản lý, quảng bá khu di tích, gắn liền với việc phát triển du lịch.
Bước đi này của thành phố Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế được xem như cách thức “hạ nhiệt” cho những bức xúc và mâu thuẫn không thể giải quyết kéo dài suốt hai thập kỷ. Đây có thể coi như một bài học cho Quảng Bình va Hà Tĩnh nhằm tìm ra tiếng nói chung với tranh chấp tại đèo Ngang và cùng chung tay để bảo vệ di tích Hoành Sơn Quan. Bên cạnh đó, cá nhân người viết kiến nghị một vài những giải pháp để giải quyết những tồn đọng về địa giới hành chính cũng như các phương án bảo tồn cho những di tích, di sản nằm trong vùng có tranh chấp:
Trước hết, Quốc hội, Chính phủ và các địa phương có tranh chấp phải quyết liệt trong chỉ đạo cũng như trong phương án hành động nhằm tiến tới giải quyết dứt điểm các mâu thuẫn về địa giới. Sự đồng lòng quyết tâm từ trung ương đến địa phương sẽ là cơ sở để rút ngắn thời gian hoàn thành đề án 513 đã đề ra
Trên cơ sở các quy định của pháp luật và kế hoạch giải quyết tranh chấp cụ thể, khi đưa vào tiến hành cần nghiêm túc tính toán tới những yếu tố tác động khi điều chỉnh địa giới hành chính. Mọi sự thay đổi, phân định phải dựa trên cơ sở khách quan, khoa học; dựa trên lịch sử, các điều kiện kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng và cả những yếu tố về văn hóa, di tích, di sản…
Tôn trọng tiếng nói của nhân dân địa phương vùng tranh chấp, tiếng nói đóng góp của các nhà khoa học. Nhân rộng mô hình lấy ý kiến đóng góp nhân dân theo quy định của pháp luật hiện hành song song với việc kêu gọi ý kiến phản biện của các chuyên gia khoa học nhằm tránh việc phân định địa giới rơi vào tình trạng chủ quan, duy ý chí, lợi ích phe – nhóm.
Các di sản, di tích tại vùng có tranh chấp, chưa thể phân định rạch ròi rất cần sự vào cuộc của Trung ương nhằm chỉ đạo việc bảo tồn, gìn giữ đối với các di sản, di tích này. Cùng với đó, các địa phương phải cùng nhau ngồi lại, thống nhất quan điểm cùng phối hợp để bảo vệ, quản lý các di sản, di tích; tăng cường tuyên truyền, phổ biến và giáo dục đối với nhân dân địa phương, khách du lịch có ý thức tôn trọng, gìn giữ. Qúa trình này, phải bắt nguồn từ sự thống nhất từ trên xuống dưới trên cơ sở nhận thức được tầm quan trọng của văn hóa nói riêng và các di sản, di tích nói chung của nhà nước, địa phương cũng như toàn thể nhân dân để có thể tạm gác và dần tiến tới giải quyết triệt để tranh chấp địa giới hành chính để ổn định cuộc sống, ổn định quản lý và trong đó, đương nhiên góp phần ổn định công tác bảo tồn với các giá trị di sản.
Luật Di sản văn hóa 2001 sửa đổi bổ sung 2010 cần có cơ chế riêng (khoanh vùng di tích, công nhận di tích, bảo tồn, quản lý) đối với những di tích, di sản nằm trên vùng ranh giới giữa các cấp hành chính và đặc biệt là các di tích nằm trong vùng bị tranh chấp. Có thể tính đến phương án để Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch trực tiếp tiếp quản và bảo vệ đối với những di tích như Hải Vân Quan và Hoành Sơn Quan – những nơi không thể thống nhất được phương án phân định mốc giới, tình trạng tranh chấp kéo dài để có thể bảo vệ được các di tích đang trên đà xuống cấp.
Cuối cùng, người dân bao gồm dân vùng có di sản, di tích, và khách tham quan du lịch cần nâng cao nhận thức để cùng chung tay với nhà nước trong việc giữ gìn, phát huy các giá trị của di sản, di tích lịch sử. Các hoạt động kinh doanh, du lịch, sản xuất, chăn nuôi… quanh vùng di sản, di tích mà đặc biệt là tại những nơi ráp ranh, chưa phân định mốc giới phải được tiến hành một cách có trật tự, có ý thức, tránh xâm phạm trực tiếp, phá hoại cảnh quan cũng như bản thân di sản, di tích trên địa bàn.
Tạm kết cho những tranh chấp vốn chưa có dấu hiệu của hồi kết rằng: mọi sự điều chỉnh, thay đổi trong quản lý hành chính nhà nước đều có tác động đến rất nhiều các yếu tố quản lý bởi chúng luôn có mối liên hệ hữu cơ và móc xích với nhau. Địa giới hành chính nhiều thập kỷ nay vốn chưa bao giờ thôi là một chủ đề “nóng bỏng” cũng bởi nó có tác động và ảnh hưởng to lớn đến rất nhiều những vấn đề của xã hội. Hoành Sơn Quan, Hải Vân Quan là một trong muôn vàn những đối tượng chịu tác động như thế, tác động một cách tiêu cực mặc cho giá trị của những di tích ấy mang tầm vóc đại diện cho lịch sử, văn hóa của cả một quốc gia, dân tộc. Giải quyết tranh chấp địa giới hành chính để tiến tới phân định rõ ràng mốc giới giữa các địa phương nhưng đồng thời cũng phải tiến hành giải quyết tất cả những hệ lụy mà những tranh chấp này gây ra. Qúa trình này, xét cho đến cùng là giải quyết tổng thể toàn bộ những mâu thuẫn, xung đột về địa lý - chính trị - kinh tế  - văn hóa giữa các địa phương. Muốn vậy, phải có sự thay đổi trong tư duy nhận thức để quyết tâm vào cuộc mạnh mẽ của tất cả các ngành, các cấp, của nhân dân và đội ngũ những nhà khoa học; để những Đà Nẵng, Thừa Thiên, Hà Tĩnh, Quảng Bình và rất nhiều các địa phương khác có thể tìm được tiếng nói chung; để những thành quách của tiên tổ ở Hoành Sơn, Hải Vân không bị lãng quên và trở thành quá vãng…


Hà Nội, 23/12/2016

-------------------------

Danh mục tài liệu tham khảo
Hiến pháp 2013
Luật Đất đai 2013
Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015
Luật Di sản văn hóa 2001 sửa đổi bổ sung 2009
Những Yếu tố ảnh hưởng đến việc phân chia đơn vị hành chính, Ths. Đoàn Thị Bạch Liên, Tạp chí Quản lý nhà nước, 4/2015
Các trang web:
http://tcdcpl.moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/xay-dung-phap-luat.aspx?ItemID=326
http://baophapluat.vn/thoi-su/tranh-chap-dia-gioi-giua-da-nang-va-thua-thien-hue-kien-nghi-thu-tuong-phan-dinh-201536.html
http://isos.gov.vn/News_Detail/tabid/179/ArticleId/817/language/en-US/Default.aspx
http://doc.edu.vn/tai-lieu/de-tai-lam-the-nao-de-giai-quyet-tot-tranh-chap-dia-gioi-hanh-chinh-giua-hai-tinh-thua-thien-hue-va-quang-tri-73809/
http://tnmtdienbien.gov.vn/Sitepages/article.aspx?item=UBND%20t%E1%BB%89nh%20%C4%90i%E1%BB%87n%20Bi%C3%AAn%20v%C3%A0%20UBND%20S%C6%A1n%20La%20Th%E1%BB%91ng%20nh%E1%BA%A5t%20ch%E1%BB%A7%20tr%C6%B0%C6%A1ng,%20ph%C6%B0%C6%A1ng%20%C3%A1n%20gi%E1%BA%A3i%20quy%E1%BA%BFt%20d%E1%BB%A9t%20%C4%91i%E1%BB%83m%20tranh%20ch%E1%BA%A5p%20%C4%91%E1%BA%A5t%20%C4%91ai%20gi%E1%BB%AFa%202%20t%E1%BB%89nh-1079
https://snv.thuathienhue.gov.vn/?gd=3&cn=28&tc=1586
http://www.phoyen.gov.vn/H%E1%BB%87th%E1%BB%91ngch%C3%ADnhtr%E1%BB%8B/tabid/89/catid/400/item/7266/hoi-nghi-thong-nhat-phuong-an-giai-quyet-tranh-chap-dat-dai-lien-quan-den-dia-gioi-hanh-chinh-giua-tinh-thai-nguyen-vinh-phuc.aspx
http://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=87799
http://www.baomoi.com/hue-da-nang-gac-tranh-chap-de-hai-van-quan-duoc-cong-nhan-di-tich/c/20862878.epi
Hoi_thao_gop_y_xay_dung_cac_van_ban_ve_giai_quyet_tranh_chap_dia_gioi_hanh_chinh
http://thanhnien.vn/thoi-su/chuyen-la-dia-gioi-hanh-chinh-dan-quang-tri-dat-thua-thienhue-631563.html
http://www.baomoi.com/hai-van-quan-thanh-phe-tich-vi-tranh-chap-dia-gioi-hue-da-nang/c/18393965.epi
http://cand.com.vn/Tieu-diem-van-hoa/Di-tich-Hai-Van-quan-sap-thoat-canh-phe-tich-417774/
http://vtv.vn/xa-hoi/di-tich-hai-van-quan-xuong-cap-nghiem-trong-2016082416243896.htm
http://www.baogiaothong.vn/hai-van-quan-hoang-phe-vi-tranh-chap-dia-gioi-d136457.html
http://tuoitre.vn/tin/van-hoa-giai-tri/20150714/di-tich-bo-vo-ky-2-tranh-chap-dai-dang-tren-deo-ngang/777195.html
http://tv.tuoitre.vn/thoi-su/20150715/tranh-chap-di-tich-deo-ngang-giua-quang-binh-va-ha-tinh/15191.html
http://tinmoi24.net/lap-ho-so-cho-di-tich-bo-vo-hai-van-quan/news-31-8-377b3e0362fad62036fb2bcaf3888ccc
http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Xay-dung-Do-thi/Thong-tu-48-2014-TT-BTNMT-ky-thuat-xac-dinh-duong-dia-gioi-hanh-chinh-cam-moc-dia-gioi-254943.aspx
http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Quyet-dinh-874-QD-TTg-keo-dai-thoi-gian-hoan-thien-hien-dai-hoa-ho-so-ban-do-dia-gioi-hanh-chinh-2016-312619.aspx
http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Tai-nguyen-Moi-truong/Quyet-dinh-2554-QD-BCD-thuc-hien-du-an-hoan-thien-hien-dai-hoa-ho-so-ban-do-dia-gioi-hanh-chinh-2016-318945.aspx
https://www.moha.gov.vn/dia-gioi-hanh-chinh/huong-dan-giai-quyet-tranh-chap-dia-gioi-hanh-chinh.html

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}