Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Vật thể:

 

Thăm nhà bia tưởng niệm Bí thư Tỉnh uỷ Vĩnh Phúc đầu tiên

Tiến Dũng | Thứ Tư, 25/09/2019 11:07 GMT +7

Lê Xoay (1912-1942), bí danh Lê Phúc Thành, là một nhà hoạt động cách mạng. Ông là Bí thư đầu tiên của Ban cán sự liên tỉnh Vĩnh Yên - Phúc Yên, tiền thân của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc. Ông sinh năm 1912 trong gia đình nông dân nghèo ở làng Vũ Di, tổng Thượng Trưng, Phủ Vĩnh Tường (nay là thôn Vũ Di, xã Vũ Di, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc).  Nhà bia tưởng niệm thuộc thôn Mới, xã Bồ Sao, Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc) cách trung tâm huyện Vĩnh Tường khoảng 20 km.

bia le xoay cu2

Nhà bia được xây dựng khang trang

Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thể theo nguyện vọng của nhân dân, UBND nhân dân huyện Vĩnh Tường xây dựng nhà bia tưởng niệm  nơi ông treo lá cờ đỏ búa liềm và đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Công trình khánh thành và đi vào hoạt động từ ngày 15/6/2018, Nhà bia được xây dựng 1 tầng theo lối kiến trúc dân gian trên diện tích gần 1000 m2. Tại chính giữa đặt nhà bia tưởng niệm hình vuông, với 8 mái 2 tầng, các góc là mái đao cong vút có lắp đầu rồng, lân; giữa 2 mái có cổ diêm tạo thoáng, lấy ánh sáng từ trên chiếu vào khu vực đặt bia tưởng niệm. Bia đá đặt trong nhà bia hình chữ nhật, trên bia đá có chạm khắc hoa văn trang trí và nội dung bia. Phía trước bia đặt lư hương bằng đá phục vụ cho khách thăm viếng dâng hương tưởng niệm. Bên cạnh đó còn có các hạng mục như nhà quản lý, sân vườn, bãi để xe, sân hành lễ, tường rào, cổng chính, hệ thống điện của nhà bia tưởng niệm.

bia le xoay cu6

Bia tưởng niệm cũ vẫn còn, hiện nay nằm trong khuôn viên nhà bia mới xây

Ông sinh năm 1912, trong một gia đình nông dân nghèo tại làng Yên Nhiên, tổng Thượng Trưng, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên, nay thuộc xã Vũ Di, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Gia đình ông chỉ có hai người con, ông là con trai trưởng và một em gái tên là Nguyễn Thị Cún.Tuy nhà nghèo, nhưng từ thuở thiếu thời, ông được cho đi học chữ Nho và chữ Quốc ngữ. Tuy nhiên, đến năm 1922, cha ông là ông Lê Văn Huân qua đời. Dù gia cảnh bần hàn, ông vẫn được người mẹ tần tảo làm nghề hàng xáo cho ăn học. Mãi đến năm 13 tuổi, do hoàn cảnh gia đình quá khó khăn, ông phải bỏ học ở nhà làm ruộng, làm thuê cho những nhà giàu trong làng, phụ mẹ kiếm sống.

bia le xoay cu1

Tiểu sử về Liệt sĩ Lê Xoay được ghi rất rõ ở bia đá

Cuộc sống cơ cực, cộng với ảnh hưởng từ những câu truyện truyền khẩu về Đội Cấn và Nguyễn Thái Học, cùng với những hoạt động tuyên truyền của những người Cộng sản tại Vĩnh Yên trong những năm 1930-1931 đã hình thành tư tưởng cách mạng chống thực dân Pháp trong ông. Năm 1932, ông và hơn mười thanh niên làng Vũ Di rủ nhau về Hà Nội làm thuê. Đến năm 1934, ông cùng vài người bạn lên Hà Giang, vào làm thuê cho một cửa hiệu giặt là quần áo.

Tại đây, ông được tiếp xúc với 2 đảng viên Cộng sản, cũng là đồng hương Vĩnh Yên, là ông Lê Ngọc Thanh, một chính trị phạm người quê xã Đại Đồng (Vĩnh Tường) bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo mới được trả lại tự do, và ông Lê Đình Tuyển - một tù nhân Cộng sản vượt ngục Hỏa Lò năm 1932, người tham gia xây dựng chi bộ Đảng ở đồn điền Tam Lộng, huyện Bình Xuyên năm 1933, chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Vĩnh Yên. Ông được tuyên truyền về Đảng Cộng sản Đông Dương, con đường cách mạng cứu nước và những hiểu biết cơ bản và phong trào cộng sản trong nước và quốc tế.

Năm 1936, ông về lại quê hương và bắt đầu hoạt động cách mạng trong phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, dưới sự chỉ đạo của những người Cộng sản. Tháng 8 năm 1938, ông được Hoàng Văn Thụ, Ủy viên Ban Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ, kết nạp vào Đảng, đồng thời tuyên bố thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Vĩnh Tường, gồm 3 đảng viên, cử ông làm Bí thư Chi bộ, phụ trách phong trào tỉnh Vĩnh Yên.

Năm 1939, ông lập ra Hội đoàn kết thanh niên huyện Lập Thạch, kết nạp ông Lê Doanh, người Thụy Điền, trở thành đảng viên Cộng sản đầu tiên ở huyện này. Cuối năm ấy, ông thành lập Chi bộ Đảng ở khu vực 3 xã (cũ) là Dẫn Tự, Hòa Lạc và Thượng Trưng đều thuộc Vĩnh Tường. Đầu năm 1940, ông phụ trách phong trào ở 2 tỉnh Vĩnh Yên - Phúc Yên, thành lập một chi bộ ghép gồm làng Lâm Hộ (nay thuộc xã Thanh Lâm huyện Mê Linh) và Thị xã Phúc Yên, vào ngày 13 tháng 2. Chi bộ có 3 đảng viên do ông trực tiếp phụ trách. Tháng 3 năm 1940, trong cuộc họp đảng viên hai tỉnh Phúc Yên và Vĩnh Yên tại miếu ấp Hạ xã Hợp Thịnh huyện Tam Dương, dưới sự chủ trì của ông Đào Duy Kỳ thay mặt Xứ ủy Bắc Kỳ, ông được chỉ định làm Bí thư Ban vận động liên tỉnh Vĩnh Yên - Phúc Yên. Do đó, ông còn được xem là Bí thư đầu tiên của Tỉnh ủy Vĩnh Phúc.

Đến tháng 8 năm 1940, Xứ ủy Bắc Kỳ tách Ban cán sự liên tỉnh thành ban cán sự riêng của từng tỉnh. Ban cán sự tỉnh Vĩnh Yên do Lê Xoay làm bí thư. Tuy nhiên, do chưa tổ chức được Ban cán sự tỉnh Phúc Yên, nên ông vẫn tiếp tục lãnh đạo phong trào trên cả hai tỉnh (Mãi đến đầu năm 1942, Xứ ủy Bắc Kỳ mới quyết định thành lập Ban Cán sự tỉnh Phúc Yên do ông Lê Quang Đạo làm bí thư).

Cuối năm 1941, ông được điều động bổ sung làm Khu ủy viên Khu Đ (gồm các tỉnh Vĩnh Yên, Phú Thọ, Yên Bái, Lào Cai, Tuyên Quang và Hà Giang), rồi lại được điều động về căn cứ địa Bắc Sơn - Vũ Nhai (Khu E). Cùng thời điểm đó, thực dân Pháp tiến hành khủng bố dữ dội ở 3 tỉnh Vĩnh Yên, Phúc Yên và Phú Thọ. Nhiều cán bộ, đảng viên và cơ sở bị bắt tù đày. Trước tình thế đó, Xứ ủy Bắc Kỳ lại điều động ông về trực tiếp làm Bí thư Ban Cán sự tỉnh Vĩnh Yên. Do sự hoạt động tích cực của ông và ông Trần Tử Bình, nhiều tổ chức và cơ sở Đảng đã nhanh chóng được khôi phục lại.

Đầu năm 1942, đồng chí được Xứ ủy Bắc Kỳ cử về tỉnh Vĩnh Yên lãnh đạo phong trào đấu tranh chống khủng bố trắng của địch, ổn định tư tưởng quần chúng và phục hồi cơ sở. Nhân ngày Quốc tế lao động 01-5-1942, đồng chí chỉ đạo mở đợt tuyên truyền cao điểm về Mặt trận Việt Minh. Đêm 28-4-1942, đồng chí Lê Xoay đã trực tiếp treo lá cờ đỏ búa liềm tại xã Bồ Sao (Vĩnh Tường) và đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ  vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì sự bình yên của đất nước. Ngày 01-7-2009, đồng chí Lê Xoay được Đảng, Nhà nước truy tặng “Huân chương Hồ Chí Minh”.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}